Хитай нимә үчүн уйғур һәҗичиләргә виза беришкә қошулди


2006-10-04
Share

Пакистандики сәуди әрәбистан әлчиханиси алдида һәҗ визиси елиш үчүн күрәш қиливатқан уйғурлар сәйшәнбә күни бу күрәшниң ғәлибисини қолға кәлтүрүп, келәр йили 1 - айда һәҗ паалийитигә қатнишиш һоқуқиға муйәссәр болди. Сәуди әрәбистан баш әлчиси али сәйид авад асәри, чаршәнбә күни мухбирларға хитай даирилири билән мәслиһәтләшкәндин кейин, һәҗичиләргә виза бериш қарар қилинғанлиқини билдүрди.

Асәри уйғур һәҗичиләр һәққидә тохтулуп,"қолида хитай паспорти көтәргән, паспортиға пакистан визиси қоюлған сәуди әрәбистан әлчиханиси алдидики бу кишиләргә инсанпәрвәрләрчә муамилә қилиштин башқа чаримиз қалмиди,"дәйду. Сәуди әрәбистан әлчиханиси бу йил 8- айдин бери виза беришни күтүп туруватқан уйғур һәҗичиләргә сәйшәнбә күнгичә виза беришни рәт қилип кәлди.

Пакистандики хитай әлчиханиси уйғурларға виза бәрмәсликни тәләп қилған

Сәуди әрәбистан әлчиханисиниң ашкарилишичә, пакистандики хитай әлчиханиси уйғурларға виза бәрмәсликни тәләп қилған. Хитай әлчиханисиниң баянатчиси, хитай һөкүмитиниң сәуди әрәбистан билән 3 - бир дөләткә чиқип һәҗгә бармақчи болған җоңго мусулманлириға виза бәрмәслик тоғрисида келишими барлиқини билдүргән иди. Сәуди әрәбистан баш әлчи асәри, өткән айда әгәр хитай һөкүмити виза беришкә қошулса, сәуди әлчиханисиниң һәҗичиләргә виза беридиғанлиқини илгири сүргән болсиму, лекин хитай әлчиханиси һәҗичиләрни юртиға қайтип кетишкә үндигән. Хитай әлчиханисиниң баянатчиси, " биз уларға қайтип кетип бейҗиңдин виза елишни сөзлидуқ, "дигән иди. Сәуди һөкүмити уйғур һәҗичиләргә виза беришкә башлиған шу күни хитай дөләтлик диний ишлар идарисиниң баянатчиси шинхуа ахбарат агентлиқиға хитайниң сәуди әрәбистан билән мәслиһәтлишип, пакистандики һәҗичиләргә әң ахирқи қетим веза беришкә қошулғанлиқини билдүрди.

Хитай һөкүмити ишниң чоңийип китишидин әнсиригән болиши мумкин

Америкидики бир қанун мулазимәт орниниң адвукати нури түркәлниң әскәртишичә, бейҗиң һөкүмити уйғурларға виза беришкә қошулушта бу вәқә чоңуюп кәтсә, хитайниң хәлқара образиға дәхли йәткүзүдиғанлиқини көздә тутқан болуши мүмкин. Хитай диний ишлар идарисиниң баянатчиси, уйғур һәҗичиләрни яман нийәтлик кишиләр күшкүртти, дәп әйиплигән. Баянатчиси, "яман нийәтлик вә һәҗ паалийитидин пайда алғучи бәзи кишиләр җоңго мусулманлирини җоңго - сәуди арисидики келишимдин хәвәрсизлики икәнлики вә һәҗ қилиш һиссиятидин пайдилинип,уларни пакистанда сәуди әрәбистан әлчиханисидин виза тәләп қилишқа уюштурди вә күшкүртти," дәйду.

Лекин хитай диний ишлар идариси уйғур һәҗичиләрни " күшкүрткән" аталмиш яман нийәтлик кишиләрниң кимләр икәнликини тилға алмиди. Шинхуа ахбарат агентлиқиниң ашкарилишичә, бу йил 5 - айда хитай ислам җәмийити билән сәуди әрәбистан һәҗ ишларминистирлики һәҗ паалийитини бир туташ орунлаштуруш келишими имзалап, өз алдиға һәҗ қилғучи хитай пуқралириға сәуди визиси бәрмәсликни қарар қилишқан. Лекин нури түркәл сәуди даирилирини уйғурлар мәсилисидә динға сиясәтни арлаштуруш билән әйиплиди.

Бу вәқә хәлиқарада диққәткә иришти

Бу вәқә хәлқара мәтбуатлар вә чәтәлдики уйғур кишилик һоқуқи тәшкилатлириниң диққитини қозғиди. Уйғур кишилик һоқуқи рәһбири рабийә қадир ханим америка ташқий ишлар министирлики, сәуди әрәбистан вә пакистан әлчиханиси, шималий америка ислам җәмийити,хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң бу мәсилигә арлишишини тәләп қилған. У, хитай даирилирини һәҗичиләргә "қайтип барса, пинсийә пулини тоңлутуш, паспортини мусадирә қилиш вә түрмигә ташлаш", билән тәһдит салмақта, дәп әйиплигән иди. Хәлқара мәтбуатлар дүшәнбә күни бу вәқә тоғрисида хәвәр бәрди. Ройтерс ахбарат агентлиқи бу һәқтики хәвиридә уйғурларниң сәуди әрәбистан әлчиханиси алдида җим олтурувелип, қуран тилавәт қилғанлиқини тәкитлигән. Нури түркәл, бу вәқә сәуди әрәбистан даирилирини қийин әһвалға чүшүрүп қойған болуши мүмкин," дәйду. Униң әскәртишичә, хитай бу мәсилидә сәуди әрәбистанниң йүз обройини қилған.

Нури түркәлниң әскәртишичә, хитай һөкүмити шәрқий түркистанда уйғурларниң һәҗгә берип беришини қаттиқ чәклигәнликтин кишиләр пакистан вә шуниңға охшаш әтраптики дөләтләргә чиқип, шу йәрдин һәҗгә беришкә мәҗбур болуватқанлиқини билдүрди. У, хитайниң бу сиясити хәлқара әһдинамилар вә хитайниң өз қанунидики бәлгилимиләргиму хилап," дәйду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт