Уйғур елидики ява төгиләр хәтәр астида қалди

• 
  2006-02-05

Уйғур елиниң лопнор районидики кан қезиш паалийәтлири вә саяһәтчиләр сәвәбидин бу йәрдики қиммәтлик ява төгиләрниң яшаш муһити хәтәр астида қалмақта.

Хитай хәвәр ториниң лопнор явайи төгә тәбиий қоғдаш райониниң мәсули җаң йоңшәнниң сөзини нәқил кәлтүришичә, явайи төгиләр гәрчә екологийилик муһити наһайити қурғақ болған қақаслиқларда яшаш имканийитигә игә болсиму, лекин улар наһайити еһтиятчан болғачқа, адәмләрниң улар турушлуқ районларға кириши уларни һүркитиветидикән һәмдә уларниң яшаш муһитиға чоң тәсир көрситидикән.

Җаң йоңшәнниң билдүришичә, нөвәттә явайи төгиләргә әң чоң тәһдит боливатқан нәрсә, бу йәрдә елип бериливатқан кан қезиш ишлири икән. Чүнки бир қисим кан қазғучи орунлар явайи төгиләрниң су мәнбәсини контрол қиливалған һәмдә бу районниң муһитини қоғдаш бәлгилимилиригә риайә қилмиған асаста керәксиз әхләтләрни бу йәргә ташлап, явайи төгиләрниң яшаш вә көпийишигә еғир зиян йәткүзгән.

Қош локилиқ явайи төгә дуняда нәсли қуруп кетиш алдида турған қиммәтлик һайванларниң бири болуп, у һәтта мүшүк ейиқтинму қиммәтлик һесаблинидикән. Пүтүн дуняда мәвҗут болуп туриватқан явайи төгиниң сани 800 гиму йәтмәйдиған болуп, буниң 500 гә йеқини уйғур елиниң тарим ойманлиқи вә алтун теғи районида яшайду. Гәрчә лопнор явайи төгиләрни қоғдаш райони уйғур елидә 1986‏- йили қурулған болсиму, лекин явайи төгиләрни қоғдаш паалийәтлири үнүмлүк елип берилмиған. (Пәридә)