Reyhan'gül xanim: lagérida néme ishlar boluwatqanliqini bilmeymiz, hökümet bizning midirlishimiznimu bilidu

Muxbirimiz shöhret hoshur
2020-03-05
Élxet
Pikir
Share
Print
"Qayta terbiyelesh" lagérining aldida posta turghan saqchi. 2018-Yili 7-séntebir, xoten.
"Qayta terbiyelesh" lagérining aldida posta turghan saqchi. 2018-Yili 7-séntebir, xoten.
REUTERS

Xitay lagérlar mesiliside xelq'ara jama'et pikirining bésimigha uchrighandin kéyin, Uyghurlardin az sandiki bir türküm kishilerning chet'elge chiqip-kirishige ruxset qilghanliqi melum. Mana bu pursette, 3 ayning aldida ürümchidin amérikigha chiqqan reyhan'gül xanim, bügün radi'omiz ziyaritini qobul qilip, lagérlar qurulghan üch yildin buyan özining lagér sirtida körgen-anglighanliri heqqide melumat berdi. Lagérning ichide néme ishlar boluwatqanliqini bilishning mumkinsizlikini tekitligen reyhan'gül xanim, hökümet terepning bolsa Uyghurlarning kündilik yürüsh-turushini toluq közitip turuwatqanliqini ashkarilidi.

Bir perzenti amérikida oquwatqan reyhan'gül xanim, kütülmigen bir purset bilen amérikigha kélip 3 aydin kéyin ziyaritimizni qobul qildi we ürümchi weziyiti heqqide melumat berdi. 2017 ‏-Yilining béshidin bashlap weziyette ushtumtut özgirish bolghanliqini tilgha alghan reyhan'gül xanim؛ eng deslepte ürümchidiki meshhur shexslerning tutulghanliqi heqqide jem'iyette mish-mish gep tarqalghanliqi, uningdin kéyin ürümchidiki 6 ‏-ottura we 17 ‏-ottura qatarliq gholluq ottura mekteplerning oqutquchilirining ghayib bolup kétishke bashlighanliqini bayan qildi. Uning déyishiche, tutulush nöwiti meshhur shexslerdin oqutquchilargha kelgende, aldi bilen edebiyat we tarix oqutquchiliri tutqun qilin'ghan. Ilgiri ziyaritimizni qobul qilghan amérikadiki pa'aliyetchi qutluq almas ijtima'iy pen sahesidiki oqutquchilarning tutqunda merkizi nuqta bolushining sewebi heqqide toxtalghanidi. Reyhan'gül xanimning közitishiche, üchinchi nöwette balilirini chet'elde oqutqanlar we chet'elni ziyaret qilip kelgenler tutulghan. Ejeblinerliki, lagér tutqunlirining a'ile-tawabi'atliri özlirining tutqundiki a'ile ezaliri heqqide asasen hemmisi dégüdek gep qilishtin özlirini tartqan. Reyhan'gül xanim tutqun qilin'ghan bir xizmetdishining singlisidin ehwal sorighinida, u achisi heqqide gep sorimasliqini ötünüp sorighan. Reyhan'gülning déyishiche, 2017 ‏-yili ichide lagérgha ekétilgenlerdin qoyuwétilgenlerni peqet körmigen we anglimighan. 2018 ‏-Yilning axirlirigha kelgende lagérdin chiqqan birqanche kishini anglighan bolsimu, ular bilen uchriship baqmighan. Mana mushu mezgilde, bir dosti uninggha, eger ahaliler komitéti uni chaqirtip qalsa, az dégende üch qur kiyim we birqanche ediyal éliwélishni tewsiye qilghan we bu kiyim we ediyallarning lagérdikilerge jiddiy kérek ikenlikini eskertken.

Reyhan'gülning déyishiche, lagér ichini jem'iyettin shu derijide sir tutqan xitay da'iriliri Uyghurlarning kündilik hayatida herqandaq bir mexpiylikning bolushigha yolgha qoymighan. Reyhan'gül xanimning bir qétimliq chish doxturxanisigha barghinini ahaliler komitéti uning kimlik kartisining ishikke sürtilishidin derhal biliwalghan we uni ruxsetsiz sirtqa chiqqanliqi üchün soraqqa tartqan. Lagér shahitliridin zumret dawutmu ilgiriki bir ziyaritimizde, kishilerning birqanche kün kochigha chiqmighanliqi üchünmu soraqqa tartilghanliqini bayan qilghanidi.

Reyhan'gül xanimning bayanliridin melum bolushiche, xelq'ara jama'et pikirining bésimi Uyghur rayonida 2019 ‏-yildin bashlap bilinishke bashlighan. Bu bésim xitay metbu'atliridiki lagérlar heqqide xitayning özini aqlashliri we gherb metbu'atlirini tenqidleshliridin melum bolghan. Reyhan'gül xanim 2019 ‏-yilning otturiliri lagérdin qoyuwétilgen bir dosti bilen uchrishish pursitige érishken. U shu pursette lagérda 18 yashliq teqwadar qizning qandaq qéyin-qistaqqa élin'ghanliqini köz yéshini tutalmighan halda bayan qilip bergen.

Yuqirida amérikigha kelgini üch ay bolghan reyhan'gül xanimning ürümchide körgen anglighanliri heqqide melumat berduq.

Toluq bet