Aqsuda nan ishlepchiqirish sana'et baghchisi qurulup, nawayxanilar "Jem qilin'ghan"

Ixtiyariy muxbirimiz jewlan
2020-07-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur nawayning tonurgha girde yéqiwatqan körünüshi. 2009-Yili 14-iyul, ürümchi.
Uyghur nawayning tonurgha girde yéqiwatqan körünüshi. 2009-Yili 14-iyul, ürümchi.
AP

Xitay Uyghur élide namratlarni yölesh, ishsizlarni ishqa orunlashturush bahaniside chong kölemlik sana'et rayonlirini qurup, Uyghurlarning en'eniwi medeniyitige tayan'ghan yekke igiliki we tijaritige zerbe bermektiken.

Xitayche "Tengritagh tori" ning 29-iyun bergen xewirige qarighanda, aqsuda qurulghan nan ishlepchiqirish sana'et baghchisi resmiy ish bashlighan bolup, sayahetchiler u yerni heqsiz ziyaret qilalaydiken.

"Aqsu géziti" xitayche torining 29-iyun bergen xewiridin melum bolushiche, bu sana'et baghchisigha 150 milyon yüen meblegh sélin'ghan bolup, omumiy qurulush kölimi texminen 30 ming kwadrat métir kélidiken؛ u yerde aqsu shehiridiki nawayxanilar bir yerge "Jem qilin'ghan" bolup, jem'iy 600 naway ishleydiken, her küni 500 ming nan teyyarlaydiken. Biz bu sana'et baghchisigha téléfon qilip bezi uchurlarni igilimekchi bolghan bolsaqmu qarshi terepke ulishalmiduq.

Igilishimizche, aqsuda qurulghan bu sana'et baghchisi 2018-yil qurulghan "Ürümchi nan medeniyiti sana'iti baghchisi" din kéyinki ikkinchi chong qurulush bolup, uningdin bashqa yene Uyghur élining bashqa jayliridimu her xil kölemdiki nan ishlepchiqirish sana'et baghchilirining qurulghanliqi, shundaqla keng teshwiq qiliniwatqanliqi melum. Bu yil 28-iyun shinjang xelq radiyo istansisi xitayche bölümi sanjida qurulghan "Yipek yoli makani nan medeniyiti sana'et baghchisi" ning 7-ayda resmiy ishqa kirishtürülidighanliqi heqqide xewer bergen. Bu baghchining mes'uli qurulush we bézekchilikini tamamlap, ishlepchiqirish muhitini yaxshilap, nan medeniyitini rawajlandurup, sayahetchilikni tereqqiy qilduridighanliqini éytqan.

Yene xitayche "Shinjang xewerliri tori" da bu yil 23-iyun ottura asiyadiki besh döletke éksport qilinidighan nanlarning tunji bolup qorghas chégra éghizidin chiqqanliqi xewer qilin'ghan. Xewerde ottura asiyadiki besh döletning shinjang bilen medeniyet we turmush aditi jehette yéqinliqi, xitayning nan mehsulatliri arqiliq bu döletlerning bazirini échishtiki qet'iy ishenchi körsitilgen.

"Xitay xewerliri" torining 6-iyul bergen bir xewiride, qeshqerdiki altinchi ewlad shinjangliq nawayning girdilirining torda bazar tépip, künige 8000 dane sétilidighanliqi, uning nawayxanisining sayahet nuqtisigha aylan'ghanliqi teshwiq qilin'ghan.

"Shinjang géziti" ning 6-iyul tarqatqan xewirige qarighanda, Uyghur aptonom rayonining re'isi shöhret zakir ürümchi nan medeniyiti sana'et baghchisini közdin kechürgen bolup, nan chiqirish kespini kölemleshtürüsh, kesipleshtürüsh, bazarlashturush heqqide yolyoruq bergen.

Yuqiriqidek xewerler we teshwiqatlarning héchqaysisida nan medeniyitining Uyghurlargha a'it ikenliki heqqide héchnéme déyilmigen, belki hemmisi "Shinjangliq" dégen omumiy namgha tewe qiliwétilgen. "Tengritagh tori" diki xewerde bir xitay sayahetchining muxbirgha: "Tangzungza bayrimida men balilirimni élip bérip bu yerni (aqsu nan ishlepchiqirish sayahet baghchisini) ziyaret qildim, asasliqi uni en'eniwi yémekliklirimizdin nanning pishurulush jeryanini körüp közini achsun, en'eniwi shinjang yémekliklirimizni köprek biliwalsun dédim, kéteshimde öydikilergimu azraq éliwatimen" dégenliki tilgha élin'ghan bolup, "Nan qandaq bolup moma yeydighan bu xitaylarning en'eniwi yémekliki bolup qaldi?" dégen so'alni tughduridu.

Awstraliyediki musteqil tetqiqatchi, doktor memtimin ela bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, xitaylarning bu qilmishining medeniyet jehettiki igiliwélish herikiti ikenlikini otturigha qoydi. Uning qarishiche, mustemlikichi xitayning Uyghur nan medeniyitini özining qiliwélishqa urunushi medeniyet qirghinchiliqining bir qismi hésablinidiken.

Memtimin ela yene bu xil medeniyet qirghinchiliqini xitaylarning Uyghurlarni öz medeniyitidiki muhim nersilerdin mehrum qilish, Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüzüshtek qabahetlik muhit ichide ularning hüner-sen'et, medeniyet bayliqini bimalal oghrilash, andin ularni hem hüner hem küch chiqiridighan qul ishchi qiliwétish dégen üch nuqtidin chüshendürdi.

Közetküchilerning qarishiche, xitaylarning Uyghurlarning en'eniwi medeniyitige a'it bolghan nawayliqnimu özining qiliwélishi, qol hünirige xas sen'etni "Qéliplashturush" qa, ot bilen tawlinidighan tonurni tok bilen issiydighan tonurgha özgertip, ishlepchiqirishni "Bir xillashturush" qa urunushi, nawayxanilarni zawutlashturush bahaniside nawaylarni yighiwélip birla xojayin'gha ishleydighan medikarlargha aylandurup qoyushi xitayning Uyghurlarning héch nersini özige qaldurmasliq, ularni peqet xitay üchün ishleydighan qul qiliwétish qara niyitini ashkarilap béridu.

Xitayning Uyghur élide keng-kölemde élip bériwatqan qilmishliri ichide medeniyet qirghinchiliqimu éghir bolup, tetqiqatchi adriyan buni "Yumshaq qirghinchiliq" dep atighan, uning bildürüshiche, xitay Uyghur élini nuqtiliq ishlepchiqirish bazisigha aylandurush üchün, lagérdiki yaki lagér sirtidiki Uyghurlarni zawut we sana'et rayonlirigha yighip, ularning küchidin paydiliniwatqan bolup, buningdin meqset ularni toluq kontrol qilish hem küchidin paydilinish iken.

Doktor erkin sidiq özining bu xewerni anglighandin kéyinki tesiratini bayan qilip, xitayning bu qilmishining Uyghurlargha yürgüzüwatqan suyiqestlik pilanining bir qismi ikenlikini otturigha qoydi.

Toluq bet