Analizchilar: "Xitay hökümitining Uyghur rayonidiki sayahet teshwiqati siyasiy meqsetni nishan qilghan"

Muxbirimiz méhriban
2020-10-12
Élxet
Pikir
Share
Print
Tyen'enmén meydanida xitay sayahetchilerni qiziqturush üchün Uyghur rayonidiki az sanliq milletlerning bayrimi körsitiliwatqan téléwiziye ékrani etrapigha yighilghan xitay sayahetchiler. 2014-Yili 1-may, béyjing.
Tyen'enmén meydanida xitay sayahetchilerni qiziqturush üchün Uyghur rayonidiki az sanliq milletlerning bayrimi körsitiliwatqan téléwiziye ékrani etrapigha yighilghan xitay sayahetchiler. 2014-Yili 1-may, béyjing.
AP

Xitay taratquliridin "Shinjang géziti", "Tengritagh" tori qatarliqlar 9-öktebir xewer bérip, öktebirdiki xitayning 8 künlük dölet bayrimi mezgilide Uyghur aptonom rayonida xitay ichidin 15 milyon 354 ming 300 adem qétim sayahetchi kütüwélin'ghanliqini xewer qildi. "Tengritagh" torining xewiride zor iqtisadiy qimmet yaritilghanliqi tilgha élinip: "Sélishturma ölchem boyiche bulturqi, yeni 2019-yilidiki dölet bayrimi mezgilidiki oxshash waqittin10. 78 Pirsent éship, 8 künlük sayahet kirimi 8 milyard 413 milyon yüen'ge yetti," déyilgen.

Halbuki, chet'ellerdiki xitay weziyitini yéqindin közitip kéliwatqan analizchilarning qarishiche, da'irilerning bu xil sayahet teshwiqati pütünley siyasiy meqsetni nishan qilghan déyishke bolidiken.

Dunya Uyghur qurulitiyining bayanatchisi dilshat rishit ependining qarishiche, bu aldi bilen xitay hökümitining bésiwélin'ghan zémin sherqiy türkistanda 3 milyondek Uyghur lagérlargha qamalghan, qatmu-qat nazaret sistémisi ornitilghan bügünki shara'itta "Muqim, tinch weziyet yaritilghanliq" teshwiqati arqiliq sherqiy türkistandiki xitaylarda xatirjemlik tuyghusi berpa qilish, téximu köp xitay köchmenlirini rayon'gha jelp qilishni meqset qilidiken.

Dilshat rishit ependining bildürüshiche, bu xil teshwiqatlar xelq'aragha nisbeten éytqanda, nöwette gherb démokratik döletlirini asas qilghan xelq'ara jem'iyetning xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitini "Irqiy qirghinchiliq" dep eyiblishige taqabil turushni meqset qilidiken.

U yene bügünki weziyette xitay hökümiti bu xil teshwiqatlar arqiliq özining sherqiy türkistanda berpa qilghan omomiyyüzlük nazaret sistémisida bashqurush méxanizimining toghriliqini teshwiq qilishni közleydiken.

Norwégiye Uyghur komitétining re'isi, norwégiye "Uyghur edliyisi arxip ambiri" ning mes'uli bextiyar ömer ependimu öz qarishini otturigha qoydi.

Bextiyar ömer ependi aldi bilen xitay hökümet taratqulirida omumlashqan bu xil xewerlerning siyasiy meqsette yézilidighanliqini tekitlidi.

Bextiyar ömer ependining tekitlishiche, xitayning siyasiy meqsette yézilidighan bu xildiki teshwiqat xewerliri asasen köptürülgen yaki yalghandin yasap chiqilghan sanliq melumatlar asasida yézilidiken. Emma xitay kommunist hökümiti yillardin buyan mana mushu bu xil saxta teshwiqat xewerliridin paydilinip, xitay xelqi we dunyani aldap kelmektiken. Saxta teshwiqat arqiliq özini perdazlash, öz hakimiyitini mustehkemlesh xitay kompartiye hökümitining yillardin buyan qollinip kéliwatqan siyasiy taktikisi iken.

Bextiyar ömer ependining ilgiri sürüshiche, 2020-yildiki xitayning dölet bayrimi pütkül dunya boyiche xitaydin tarqalghan korana wirusi yuqumi seweblik qattiq karantin tedbirliri élin'ghan mezgilige toghra kelgen. Mushundaq bolushigha qarimay xitay da'irilirining dölet bayrimi mezgilidiki 8 künlük sayahet toghrisida bu xildiki teshwiqat xewerlirini köpeytishi aldi bilen xitay puqraliri we xelq'aragha xitaydiki yuqum ehwalining kontrol qilin'ghanliqini bildürüshni meqset qilidiken.

Yene bir jehettin xitay hökümiti Uyghurlargha qarita basturush siyasiti yürgüzüwatidu dep xelq'arada eyibliniwatqan shara'itta, xitay taratquliri "Uyghur rayonda weziyet muqim" dégen teshwiqatni yürgüzüsh arqiliq xitay hökümitining xelq'aradiki obrazini yaxshilash meqset qilidiken.

Bextiyar ependining qarishiche, xitay kompartiye hökümiti bu arqiliq dölet ichidiki xitay puqralirida xitay hökümiti we uning siyasitige nisbeten ishench, xatirjemlik tuyghusi berpa qilishni oylaydiken. Xelq'arada bolsa xitaygha bolghan qayilliqni ashurush, Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitini perdazlap körsitip, xelq'ara jem'iyetning közini ghelet qilishni meqset qilidiken.

Toluq bet