“2024-Yilliq UyghurSTEM téxnika féstiwali” da Uyghur ösmürlirining talanti namayan boldi

Istanbuldin ixtiyariy muxbirimiz arslan teyyarlidi
2024.02.22
UyghurStem-istanbul-03 2024-Yili 2-ayning 18-küni istanbulda ötküzülgen UyghurSTEM téxnika pa'aliyitidin körünüshler. 2024-Yili 18-féwral, istanbul
RFA/Arslan

Istanbuldiki “UyghurSTEM” namidiki mektep Uyghur ösmürlirige téxnika jehettiki asasiy penlerni ögitip Uyghur perzentlirining pen-téxnikigha bolghan qiziqishini ashurup kelmekte.

Mezkur mektepte 2024-yilliq qishliq tetil mezgilide 20 künlük ders orunlashturghan bolup, bu derske bashlan'ghuch we ottura mektep oqughuchiliri qatnashqan. Ulargha kompyutér pirogramma tilliri we robot yasash dersliri ötülgen.

 “UyghurSTEM” mektipining oqughuchiliri ders pirogrammilirigha asasen sün'iy eqil (AI), kücheytilgen ré'alliq (AR) téxnikisini ishlitip, her türlük témilarda ilmiy tekshürüshlerni élip barghan hem téxnika modéllirini yasap chiqqan. Balilarning ilim-pen'ge bolghan qiziqishini téximu yuqiri kötürüsh üchün, 2019-yili UyghurSTEM qurulghandin tartip her yili téxnika féstiwali ötküzülüp kélin'gen bolup, 2-ayning 18-küni istanbulda ular “2024-Yilliq UyghurSTEM téxnika féstiwali” ni ötküzdi.

Féstiwalgha qatnashqan mahirlar ayropilan yasash, robot, yeni mashina adem yasash, robotlarni heriketlendürüsh, kompyutér oyunchuqliri yasash dégen'ge oxshash her türlük téxnikilarni qollinip, özliri yasap chiqqan qiziqarliq yasalmilarni körgezmige qoyghan.

Biz körgezme échilghan orunni neq meydandin ziyaret qilip, özliri yasighan oyunchuq we robotlarni körgezmige qoyghan Uyghur ösmürlerni ziyaret qilduq.

 Abduraxman isimlik 12 yashliq Uyghur ösmür özining “UyghurSTEM” de robot yasash we kodlashni ögen'genlikini we bir yil öginip bolghandin kéyin 2-we 3-yilidin bashlap, hem öginip hem ösmürlerge pirogramma tilliri boyiche ders ögetkenlikini bildürdi. U chong bolghanda kompyutéri inzhénéri bolidighanliqini, shu kesipni yaxshi öginip kelgüside Uyghur milliti üchün paydiliq ishlarni qilidighanliqini ipadilidi.

Ziyaritimizni qobul qilghan humeyre memet'éli tewpiq isimlik Uyghur ösmür özining qishliq tetildin paydilinip, “UyghurSTEM” de derske qatniship bir ay ichide kodlash we robot yasash téxnikiliridin asasqa ige bolghanliqini we özining namaz oquydighan robot yasap chiqqanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: “Biz Uyghurlarningmu özige a'it ayropilan téxnikiliri, her xil pen-téxnikliri bolushi üchün kompyutér téxnikilirini téximu köprek öginishi kérek dep oylaymen” .

Abdulla isimlik Uyghur ösmür özi yasighan robotni körgezmige qoyghan bolup, u bizge robotni qandaq yasighanliqini sözlep berdi, uning bildürüshiche, u, pirogramma kodi arqiliq robotni heriketlendüridighan qilip yasap chiqqan. U, özining kelgüside ayropilan yasash inzhénéri bolushni arzu qilidighanliqini ipadilidi.

Robot körgezmisige qatnashqan aybike xanim ziyaritimizni qobul qilip, özining neq meydanda hés qilghanlirini biz bilen ortaqlashti.

Aybike xanim mundaq dédi: “Balilarning yasighan robotliri we otturigha chiqarghan eserlirini körüp bekmu hayajanlandim, bizning ballirimiz nahayitimu eqilliq, ballirimizning heqiqeten nahayiti sewrchanliq bilen terbiyeleshke éhtiyaji bar, bizning arimizdimu kelgüside mushundaqla öginidiken, mushundaq pursetlerni bersek tebi'iy pen jehette köp alimlirimiz otturigha chiqidu dep oylaymen”.

Biz yene “UyghurSTEM” guruppisining qurghuchisi memtimin nuridin mu'ellimni ziyaret qilip, balilarning öginish ehwali we mezkur féstiwal heqqide söhbet élip barduq. U, aldi bilen UyghurSTEM heqqide sözlep bérip mundaq dédi: “2019-Yilidin bashlap UyghurSTEM dégen isim bilen balilargha kompyutér, pirogramma tilliri we robotlar we tebi'iy penlerge alaqidar derslerni orunlashturup kéliwatimiz. Hazirghiche dunyaning herqaysi jayliridin 800 din köprek oqughuchi yüzturane we tor yüzi arqiliq derske qatnashti. STEM Tebi'iy pen, téxnologiye, inzhénérliq, matématika qatarliq 4 sahening ismining in'glizchisining bash herplirining qisqartilmisidin tüzülgen bolup, bu, oqughuchilarning noqul halda este saqlashqa tayinidighan we passip halda qobul qilidighan öginish usulining eksiche, mesile hel qilish tepekkur iqtidarini yuqiri kötüridu, ögen'genlirini ré'al dunyada (kündilik hayatta) emeliy qollinishigha yardem béridu, ijadkarliqini östüridu, özige bolghan ishchisini ashuridu. STEM Ma'aripi emeliy dunyagha tedbiqlighili bolidighan bilim we tejribini oqughuchilarda yétishtürüsh üchün layihe ishlesh asasidiki öginish usulini teshebbus qilidu. Muhitning öz'ara tesir qilishini ashuridu we bu STEM shekli oqush yéshidin burunqi terbiyeleshtin tartip aliy ma'aripqiche bolghan keng jeryanni öz ichige alidu.

So'al: balilarning derslerge qiziqishi qandaq?

Oqughuchilarning qiziqishi bekla yuqiri, chünki oqughuchilar özliri kompyutér pirogrammisi yézip, qiziqarliq oyunlarni layihelep emeliy tejribilerni ishlep, robotlarni yasiyalaydighan bolghachqa bundaq ishlar ularni bekla asan jelp qiliwalidiken. Adette ders pirogrammilirimizda oqughuchilar uchrishidighan, öginidighan, emeliy tejribe qilidighan mezmunlar intayin köp bolup, yuqirida éytip ötkendek peqet bu qétimqi zichlashturulghan terbiyelesh pirogrammimizda balilar 100 sa'ettin köprek derske qatnashti, 100 sa'et ders emeliyette balilarning öz mekteplirige barsa bir yilda oquydighan derslirining miqdaridinmu köprek bolidu, balilar UyghurSTEM dersliride nahayiti köp we keng da'irilik mezmun bilen tonushidighan bolghachqa, öz mekteplirige barghanda munasiwetlik derslerde nahayiti tézla bashqa oqughuchilarning aldi bolup kétidu.

So'al: bu qétimqi terbiyelesh pirogrammisi heqqide sözlep bergen bolsingiz

Bu qétim 2024-yili 1-ayning 24-künidin bashlap balilargha qishliq (shimaliy yérim shardikiler üchün) terbiyelesh pirogrammisini yolgha qoyghan iduq, bu terbiyelesh programmisi 20 kün dawamlashqan bolup, besh kün yüzturane ders, qalghan 15 künde torda ders bolup jem'iy 100 sa'ettin köprek ders oquduq, derske 40 qa yéqin oqughuchi qatnashti, bu, kompyutér pirogramma tillirining eng deslepki sewiyedin bashlap, si plas plas (C++) tili, éléktiron we mikro kontrollighuch heqqidiki asasiy bilimler, üch ölchemlik layihelesh, hazir moda boluwatqan sün'iy eqil qoralliridin qandaq paydilinish qatarliq témilarda mol mezmunluq bir terbiyelesh pirogrammisi boldi, biz yene talantliqlarni bayqashqa ehmiyet berduq, aldinqi yillarda közge körün'gen ösmürlerni öz tengtushlirigha ders ötüshke orunlashturduq, buning ünümi her jehettin nahayiti yaxshi boldi.

So'al: bu qétimqi “UyghurSTEM Zeretlesh küni” heqqide sözlep bergen bolsingiz

Bolidu, biz 2019-yilidin buyan yilda bir yaki bir qanche qétim kichik balilar üchün pa'aliyetlerni ötküzüp turimiz, bu qétim 2024-yilliq qishliq (shimaliy yérim shardikiler üchün) terbiyelesh pirogrammisigha qatnashqan oqughuchilarni asas qilip, “UyghurSTEM Zeretlesh küni” dégen namda bir pa'aliyet ötküzduq, ismidin chiqip turghandek bu pa'aliyet balilarni zeretleshni, balilarning bilim we téxnikigha bolghan qiziqishini ilgiri sürüshni meqset qilidu, pa'aliyette neq meydanda qiziqarliq ximiyelik tejribilerni ishlep körsettuq, mikroskopta xilmuxil janliqlarni közetti, balilar derste ögen'genliri asasida özliri yasighan xilmuxil robotlarni, modéllarni körgezme qildi. Pa'aliyetning qoshumche orunlashturulushi süpitide yene “UyghurSTEM Sün'iy eqil resim körgezmisi” ötküzüp balilarning sün'iy eqildin paydilinip hasil qilghan sen'et eserlirini körgezme qilduq.

So'al: bu derslerni orunlashturushtiki meqset néme?

Dunyadiki özgirishler heqiqeten adem yétiship bolghusiz derijide bek téz boluwatidu, burunlarda melum qélip we qa'ide boyiche tekrarlinidighan ishlarni kompyutér we robotlar yaxshi qilalisimu lékin insan'gha oxshash ijadiyliq telep qilidighan inchike ishlarni insanlarning qolidin alalmaydu dep qarilatti, emma hazir qaraydighan bolsaq, sün'iy eqil hetta sen'etkarlarnimu tang qaldurup qoyuwatidu. Elwette bizmu yer sharidiki insanlarning bir parchisi bolush süpitimiz bilen özgirishlerge inkassiz qalmasliqimiz kérek, bu sahedimu tégishlik nésiwimizni élishimiz, töhpe qoshushimiz, netijilerni qolgha keltürüshimiz kérek.

 So'al: sizche Uyghurlar pen téxnikidin paydilinip turup qed kötürüsh üchün qandaq qilishi kérek?

Emeliyette téxnika sahesi Uyghurlarning eng asan we téz bash kötürüp chiqalaydighan bir sahesi dep qaraymen, hazir qaraydighan bolsaq iqtisadiy küchi eng zor shirketler, milyardérlar tizimlikining eng üstide orun alghan zerdarlarning hemmisi téxnika sahesidin chiqiwatidu, Uyghurlarmu mushundaq uchur téxnikisidek sahelerge köplep yürüsh qilip, balilirini kichikidin bashlap qiziqturup bu sahediki ixtisasliqlarni köplep yétishtürüp, shirketlerni qurush arqiliq iqtisadiy güllinishke érisheleydu we bu iqtisadiy güllinish bashqa barliq sahelerge tesir körsitidu dep qaraymen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.