Tutqundiki sha'ir wahitjan osmanning teqdiri muhajirettiki Uyghur ziyaliylirining endishisini qozghimaqta

Muxbirimiz méhriban
2021-06-25
Share
Uyghurche derslik kitablardiki Xitay hökümiti ishligen "Térrorluqqa qarshi küreshtiki xirislar" namliq höjjetlik filimning 4-qismidin kesip élin'ghan.
Social Media

2016-Yili 9-ayda Uyghur aptonom rayonluq ma'arip nazariti uqturush chiqirip, rayonidiki yesli, bashlan'ghuch we ottura mekteplerde "Dölet tili oqutushi" dégen namda xitay tili oqutushini yolgha qoydi. 2016-Yili 10-ay mezgilide ma'arip nazaritining naziri sattar sawut we Uyghurche derslik tüzüshke mes'ul xadimlardin obzorchi yalqun rozi, sha'ir wahitjan osman, abdurazaq sayim, alimjan memtimin qatarliq 5 kishining tutqun qilin'ghanliqi ashkarilandi.

Kéyinche da'iriler resmi xewer élan qilip, Uyghur aptonom rayonluq ma'arip nazaritining naziri sattar sawutning "Derslik kitablarda milliy bölgünchilik we térorluq idiyelirining teshwiq qilinishida jawapkarliqi bolghanliqi" üchün ikki yil kéchiktürülüp ölüm jazasigha höküm qilin'ghanliqini, derslik tüzüsh guruppisigha mes'ul yalqun rozining 15 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqini élan qildi. Emma Uyghurche derslik tüzüshke mes'ul bashqa xadimlardin sha'ir wahitjan osman, abdurazaq sayim, alimjan memtimin qatarliq üch kishining aqiwiti heqqide héchqandaq xewer élan qilmidi.

Sha'ir wahitjan osmanni yéqindin bilidighan chet ellerdiki Uyghur ziyaliliridin shiwétsiyediki abdüshükür muhemmet ependi, türkiyediki alimjan inayet ependi we wahitjan osmaning türkiyediki qizi ayqanat osman qatarliqlar yéqinda ijtima'iy taratqularda "Sha'ir wahitjan osman'gha erkinlik" pa'aliytini qozghighan. Ular bu munasiwet bilen radiyomiz ziyaritini qobul qilip, wahitjan osmanning teqdiridin endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

Abdushükür muhemmet ependi sha'ir wahitjan osmanni yéqindin tonuydighanliqini bildürdi. U chet elge chiqqandin kéyin uzun mezgil alaqisi üzülüp qalghan dosti wahitjan osmanni 2013-yili türkiyede ötküzülgen bir qétimliq ilmiy muhakime yighinida axirqi qétim körgenlikini eslep ötti.

Abdushükür ependining bildürüshiche, wahitjan osman öz shé'irliri arqiliq Uyghur diyari we xitayda tonulghan Uyghur sha'irlirining birige aylan'ghan iken. 2013-Yili wahitjan osmanning "Awazliq oqya" namliq shé'irlar toplimi xitaydiki az sanliq milletler edebiyati boyiche eng aliy edebiyat mukapati sanilidighan "Tulpar" mukapatigha érishken iken. U ishligen "Qirliq istakan", "Kéchikip échilghan gül" qatarliq téléwiziyefilimliri kishilerning yaqturup körüshige we qizghin alqishigha sazawer bolghaniken.

Eyni chaghda istanbulda ötküzülgen türkiy milletler til medeniyiti ilmiy muhakime yighinigha doktor alimjan inayet ependimu qatnashqan bolup, u wahitjan osmanning shu qétimqi yighin'gha xitay hökümitining ruxsiti bilen kelgenlikini eskertip ötti.

Alimjan ependi kéyinki chaghlarda wahitjan osmanningmu xitay da'irilirining yoqitish obéyktigha aylan'ghan Uyghur ziyalilirining birige aylan'ghanliqidin qattiq échin'ghanliqini bildürdi.

Abdushükür muhemmet ependining qarishiche, xitaydin bashqa dunyaning héchqandaq bir yéride bilim igiliri derslik kitab sewebidin "Térorchi" atilip, türmige tashlinidighan ehwalni uchritish mumkin emes iken.

Wahitjan osmanning türkiyediki qizi ayqanat osmanmu ziyaritimizni qobul qildi. U dadisining 2016-yili 10-ayda tutqun qilin'ghanliqi heqqidiki tunji xewerni deslep ijtima'iy taratqularda élan qilin'ghan "Tutqundiki Uyghur ziyaliyliri tizimliki" din bilgenlikini bildürdi.

Ayqanat osman yene xitay hökümitining dadisini "Térorluq" bilen eyibligen hökümet xewirini bu yil 4-ayning 3-küni xitay özi élan qilghan axbarat yighinidin körgenlikini bildürdi. U dadisi tutqun qilin'ghan 4 yildin buyan, uning ehwali heqqide bashqa héchqandaq uchur alalmay qattiq endishilen'genlikini eskertip ötti.

Zyaritimiz axirida abdushükür muhemmet ependi xelq'aradiki kishilik hoquq teshkilatliri we gherp dérmokratik döletlirini xitay türmiside bigunah yétiwatqan sha'ir wahitjan osman qatarliq Uyghur ziyaliylirining ehwaligha jiddiy köngül bölüshke chaqirdi.

Melum bolushiche, 1963-yili 1-apirilda kelpin nahiyeside tughulghan sha'ir wahitjan osman 90-yillardila Uyghur yéngi shé'iriyitidiki gholluq sha'irlarning béri bolup tonulghan. U 1985-yili shinjang uniwérsitétining edebiyat fakultétini püttürgendin kéyin, 2001-yilighiche "Miras" zhurnilida muherrir bolup ishligen. 2001-Yili shinjang ma'arip neshriyatigha yötkilip kelgen. 2002-Yilidin 2005-yilighiche "Shinjang ma'aripi" zhurnilining mu'awin bash muherriri bolghan. 2006-Yilidin bashlap taki qolgha élin'ghiche shinjang ma'arip neshriyati derslik tüzüsh bölümide ishligen.

1985-Yildin buyan, uning 500 parchidin artuq shé'iri Uyghur diyaridiki herqaysi gézit-zhurnallarda élan bolup, 40 parchidin artuq shé'iri ahanggha sélinip, naxsha qilinip éytilghan. "Awazliq oqya", "Qiriq bir yürek" qatarliq shé'ir toplamliri neshr qilin'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet