D u q re'isi wén'giriyede Uyghurlarning weziyiti we jaza lagérliri toghrisida léksiye sözlimekte

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2019-07-10
Élxet
Pikir
Share
Print
Wén'giriye paytexti budapéshtta ötküzülgen "Xelq'ara hoquqlar we azsanliqlarning heqliri" namliq kursta d u q re'isi léksiye bermekte. 2019-Yili 10-iyul.
Wén'giriye paytexti budapéshtta ötküzülgen "Xelq'ara hoquqlar we azsanliqlarning heqliri" namliq kursta d u q re'isi léksiye bermekte. 2019-Yili 10-iyul.
RFA/Ekrem

Wén'giriye paytexti budapéshtta ötküzülgen "Xelq'ara hoquqlar we azsanliqlarning heqliri" namliq kursta d u q re'isi léksiye bermekte.

D u q re'isi dolqun eysa ependi wén'giriyede chaqirilghan "Xelq'ara hoquqlar we azsanliqlarning heqliri" namliq kursqa qatnishish üchün yolgha chiqishtin bir kün ilgiri, yeni 8-iyul küni amérikaning myunxéndiki bash konsuli grégonis xanim bilen körüshüp, xitayning Uyghur diyarida yürgüzüwatqan kishilik hoquq tajawuzchiliqi toghrisida söhbet élip barghanidi. Bash konsul grégonis xanim 10-iyul küni özining twittér sehipiside d u q re'isi bilen chüshken xatire süretni élan qilip, astigha "Xitay shinjangdiki Uyghurlar we bashqa musulman xelqlerning kishilik heq-hoquqlirigha qarita élip bériwatqan depsendichilik qilmishlirigha xatime bérishi, barliq insanlarning hoquqigha hörmet qilishi lazim" dep yazghan.

Dolqun eysa ependining bayan qilishiche, bu qétimqi söhbette nuqtiliq halda Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisi muzakire témisi bolghan.

7-Iyul wén'giriye paytexti budapéshttiki döletlik uniwérsitétta "Xelq'ara hoquqlar we azsanliqlarning heqliri" namliq yazliq kurs bashlan'ghan. 14-Iyulghiche bir hepte dawam qilidighan bu kursni merkizi budapéshtta bolghan "Tom lantos instituti", en'gliye paytexti londondiki "Middlesékis uniwérsitéti", "Wén'giriye döletlik uniwérsitéti" qatarliq üch organ birlikte uyushturghan.

Wén'giriye dölet uniwérsitétining sahibxaniliqida uzun yillardin buyan dawamliship kéliwatqan "Xelq'ara hoquqlar we azsanliqlarning heqliri" namliq kursta her yili dunyaning herqaysi jayliridin tallan'ghan 40-50 etrapidiki yash terbiyelinidighan bolup, ulargha xelq'arada tonulghan kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, b d t mutexessisliri, siyasetchiler léksiye béridiken.

D u q re'isi dolqun eysa ependi 9-iyul budapéshtqa yétip kelgen. Uning bügün wén'giriyedin ziyaritimizni qobul qilghanda bildürüshiche, "Xelq'ara hoquqlar we azsanliqlarning heqliri" namliq yazliq kursta kishilik hoquqliri tajawuzigha uchrawatqan milletlerning mesililiri nuqtiliq muzakire qilinidiken.

Dolqun eysa ependi 10-iyul bu kursta sözligen léksiyeside "Sherqiy türkistanning mustemlike tarixidin tartip taki xitayning bügünki jaza lagérliri siyasiti" giche bolghan keng mezmunlar üstide toxtalghan.

Xelq'ara kechürüm teshkilatining wén'giriye tarmiqidiki xadimlar bilen bügün ayrim uchrishish ötküzgen dolqun eysa ependi, söhbet jeryanida xitayning yawropa ittipaqini parchilash üchün wén'giriyede pa'al heriket qiliwatqanliqi toghrisidiki melumatlargha érishken. Uning igilishiche, xitay hakimiyiti iqtisadiy krizis ichidiki wén'giriyege singip kirish we zor sanda köchmen yötkesh yolida jiddiy heriket qilmaqta iken.

Dolqun eysa ependi xelq'ara kechürüm teshkilati wén'giriye tarmiqining xadimliri bilen xitay tehditi mesilisi we wén'giriyede Uyghur dewasini küchlendürüsh toghrisida tepsiliy muzakirilerde bolghan.

Bu qétimqi yazliq kursqa türkiye we qirghizistandin kelgen ikki neper Uyghur yashmu qatnashqan. Türkiyedin kelgen fert isimlik yash ziyaritimizni qobul qilip, özining bu qétimqi kurstin alghan tesiratliri toghrisida toxtaldi. Qirghizistandin kelgen dilshat bolsa, bu qétimqi kurstin paydilinip xitayning qirghizistan'gha bolghan tesirini kurs ehlige anglitish pursitige érishkenlikini tilgha aldi.

Toluq bet