Хәлқара кәчүрүм тәшкилати хитайни назарәт юмталлири билән тәминлигән фирансийә, шветсийә, голландийә ширкәтлирини әйиблиди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-09-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Қарши тәрипи егиз биналар билән толған хоңкоңдики викторийә портиға есилған көзитиш камераси. 2020-Йили 28-июл. Хәлқара кәчүрүм тәшкилати явропа иттипақи чоқум техника експортини назарәт қилиш қаидисини чиңитиши керәкликини әскәрткән.
Қарши тәрипи егиз биналар билән толған хоңкоңдики викторийә портиға есилған көзитиш камераси. 2020-Йили 28-июл. Хәлқара кәчүрүм тәшкилати явропа иттипақи чоқум техника експортини назарәт қилиш қаидисини чиңитиши керәкликини әскәрткән.
REUTERS

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати явропа иттипақидин хитайға назарәт қораллирини сетип бериватқан явропа ширкәтлирини чәкләшни тәләп қилди.

22-Сентәбир бирюсселда чақирилмақчи болған явропа парламенти әзалири вә явропа иттипақиға әза дөләтләрниң омумий йиғинидин бир күн бурун хәлқара кәчүрүм тәшкилати «явропа ширкәтлири кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучи хитайларға назарәт қораллирини сетип бәрмәктә» намлиқ бир доклат елан қилған. Бу доклат явропа иттипақиниң мәзкур йиғинида назарәт қораллирини експорт қилиш бәлгилимисини күчәйтиш тоғрисида җиддий бир қарар елиши үчүн сунулған.

21-Сентәбир күни елан қилинған «явропа ширкәтлири кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучи хитайларға назарәт қораллирини сетип бәрмәктә» намлиқ доклатта баян қилинишичә, фирансийә, шиветсийә вә голландийәдики 3 ширкәт хитайниң назарәт камералири үчүн ишлитидиған чирай тонуш техникиси вә тор камераси системисини хитай тәрәпкә сетип бәргән болуп, хитай һөкүмити бу хил дигитал (сифирлаштурулған) назарәт камералирини уйғурлар вә башқа мусулман милләтләрни кәң көләмдә тәқиб астида тутуш үчүн ишләтмәктикән.

Доклатта тилға елинишичә, «асманда тор» вә «өткүр көз» намлиқ бу сифирлаштурулған юмталлар хитайда пухраларни назарәт қилиш үчүн омумйүзлүк йолға қоюлуватқан болуп, хитай сақчи даириси назарәт саһәсидә һечқачан болуп бақмиған көзитиш қораллириға еришкән. Бу биологийәлик көзитиш қораллириниң уйғур диярида орнитилмиған йәрлири қалмиған. Буниң билән 1 милйондин артуқ уйғур вә башқа азсанлиқ милләтләр аталмиш «қайта тәрбийиләш мәркәзлири» гә қамалған.

Доклатта мундақ дейилиду: «әгәр явропа иттипақи һөкүмәтлири явропа ширкәтлириниң бу хил техникиларни хитайға давамлиқ сетишиға йол қойған тәқдирдә, уларниң шинҗаңдики системилиқ бастурушларға чәклимә қоюш ирадиси қуруқ гәпкә айлинип қалиду».

Доклатта тилға елинған «биологийәлик назарәт» системиси чирай тонуш иқтидариға игә болған юмталларни өз ичигә алған болуп, инсан тәбиитигә таҗавуз қилиш характери әң күчлүк болған сифирлаштурулған назарәт техникиси һесаблинидикән. У шәхсләрни физилогийәлик алаһидиликлиригә қарап пәрқләндүрүш, из қоғлап назарәт қилиш иқтидариға игә болуп, шәхсий мәхпийәтлик, сөз вә диний әркинлик, йиғилиш әркинлики қатарлиқларға еғир тәһдит пәйда қилидикән.

Хәлқара кәчүрүм тишкилати явропа ширкәтлири хитайға сетип бәргән, уйғур диярида йолға қоюлуватқан охшаш болмиған 3 хил дегитал назарәт техникисини ениқлап чиққан.

Фирансийәниң дөләт һалқиған «Idemia» ширкитигә тәвә болған «Morpho» ширкити 2015-йили шаңхәй җамаәт хәвпсизлики идариси билән чирай тонуш үскүнилири тохтами имзалиған. Бу ширкәт хитайни чирай тонуш техникиси вә физилогийәлик пәрқләндүрүш системиси билән тәминлигән.

Шиветсийәниң «ахис» ширкити хитайни тор камераси системиси билән тәминләп, хитай җамаәт хәвпсизлики органлириниң назарәт системисини зор дәриҗидә йүксәлиткән. Бу тор камераси арқилиқ бихәтәр назарәт билән шуғулланғили вә йирақтин назарәт қилиш мәқситигә йәткили болидикән. Йәни 360 градуслуқ даирини, 300-400 метир арилиқни көзәткили болидикән. Мәзкур ширкәт өзлириниң хитайниң назарәт системисиниң тәрәққияти үчүн қошқан бу төһпилири үчүн махтанған. Хитай қанун органлири уларниң мәһсулатлирини бирқанчә қетим «тәвсийәлик мәһсулат» қатариға киргүзгән.

Голландийәниң «нолдус» намлиқ учур техникиси ширкити хитайниң җамаәт хәвпсизлики органлири вә башқа қанун органлириға «һессиятни пәрқләндүрүш» системисини сатқан. Бу ширкәтниң «Face  reader» (чирай тонуш) намлиқ юмтали инсанлардики хушаллиниш, қайғуруш, аччиқлиниш, һәйран болуш яки сәскиништәк чирай ипадилирини аптоматик һалда тәһлил қилалайдикән. Бу ширкәтниң хитай җамаәт хәвпсизлики министирлиқи билән алақиси бар икән. Мәзкур ширкәт 2012-йилидин 2018-йилиғичә өзлириниң көзитиш юмталини шинҗаңдики 2 университетқа сатқан. Буниң бири 2012-йили шихәнзә университетиға сатқан «көзәткүчи T X» юмтали икән.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати доклатида уйғур қатарлиқ милләтләргә еғир дәриҗидә зиянкәшлик қиливатқан явропа ширкәтлириниң юқириқидәк юмталларни хитайға сетип беришигә қарши җиддий тәдбир елишни тәләп қилған.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу һәқтә тохталғанда, хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң бу доклатиниң явропа иттипақида җиддий етибарға елинишини үмид қилидиғанлиқини билдүрди. Хәлқара кәчүрүм тәшкилати голландийә шөбисиниң әзаси зәйнидин әпәндиму бу һәқтә қарашлирини билдүрүп өтти.

Хитайниң көзитиш камералириға қарши садалар хәлқарада барғансери күчийиватқан болуп, норвегийә мәтбуатлиридики хәвәрләрдә тилға елинишичә, 18-сентәбир норвегийә нефт фонди җәмийити хитайниң хаңҗу шәһиридики көзитиш камераси ясайдиған һиквисон дигитал( сифирлаштурулған) технологийә ширкитигә салған 1 милярд 200 милйонлуқ мәблиғини әмәлдин қалдурған. Буниң сәвәби һиквисон ясиған көзитиш камералириниң уйғурларни назарәт қилишқа қоллинилғанлиқи болған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт