"Xelq'ara ghemguzar xristi'anlar" teshkilati Uyghurlarning dini erkinlik weziyitige köngül bölidighanliqini bildürdi

Muxbirimiz irade
2020-06-12
Élxet
Pikir
Share
Print
Bir kichik balining "Partiyeni söyüsh, wetenni söyüsh" dégen lozunka ésilghan meschitning aldida olturghan körünüshi. 2017-Yili 4-noyabir, qeshqer.
Bir kichik balining "Partiyeni söyüsh, wetenni söyüsh" dégen lozunka ésilghan meschitning aldida olturghan körünüshi. 2017-Yili 4-noyabir, qeshqer.
AP

"Xelq'ara ghemguzar xristi'anlar" teshkilati 1995-yili amérika paytexti washin'gtonni merkez qilip qurulghandin béri, dunyaning herqaysi jaylirida zulumgha uchrawatqan az sanliq dini guruppilar bolupmu xristi'anlar uchrawatqan zulumlarni éniqlash we ularni kéreklik yardem bilen teminlesh üchün heriket qilip kéliwatqan tesiri chong musteqil organ. Mezkur organ 10-iyun küni até'ist xitay hakimiyitining din we din'gha étiqad qilghuchi ammigha qiliwatqan zulumi heqqide bir tor söhbet yighini uyushturdi. Mezkur tor yighinning bashqurghuchisi shundaqla "Xelq'ara ghemguzar xristi'anlar" pa'aliyet diréktori matiyas pértula kirish sözide özlirining xitaydiki dini zulum heqqide söhbet uyushturushtiki meqsitini tonushturup: "Bizning meqsitimiz amérika hökümitini xitaydiki dini zulum mesilisige téximu köp arilishishqa chaqirish we xitayni öz xelqige yürgüzüwatqan éghir kishilik hoquq depsendichiliki seweblik jawabkarliqqa tartish üchün righbetlendürüshtin ibaret" dédi.

U "Xelq'ara ghemguzar xristi'anlar" teshkilatining Uyghurlarning weziyitini yéqindin közitip kéliwatqanliqini bildürdi we Uyghur élide qolliniliwatqan lagér tüzümi, mejburiy emgek we yuqiri téxnikiliq nazaret sistémilirini tonushturup ötti. U shundaqla yene xitay hökümitining "Dölet bixeterlik qanuni" ni maqullash arqiliq Uyghurlargha zerbe bérishni qanunlashturghanliqini tekitlidi. U sözide yene: "Mana mushundaq weqeler yüz bériwatqanda xitay birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining meslihetchiler komitétigha teyinlendi. Bu kishini tolimu ghezeplendüridighan, tolimu külkilik we bu kéngeshni étibarini pütünley mesxirilik halgha chüshüridighan bir ish. Xitayning bu orunda yéri bolmasliqi kérek we uning orni derhal bikar qilinishi kérek" dédi.

"Xelq'ara ghemguzar xristi'anlar" pa'aliyet diréktori matiyas pértula yene xitaydiki xristi'anlar we bashqa dini guruppilargha qiliniwatqan zulumning künsayin éship bériwatqanliqini, yash ewladlarning kichik yashliridin tartipla dinsizlashturulup, kommunizmche idiye bilen terbiyeliniwatqanliqidek ehwallarni bayan qildi. Matiyas pértula: "Xelq'ara jama'et xitaydiki dini zulumni ayaghlashturush üchün yenimu köp heriketlerni qilishi kérek. Mana bu seweblik biz amérika kéngesh palata ezasi marko rubiyo qatarliq 7 ezaning xitayning kishilik hoquq kéngishi meslihetchiler komitétigha teyinlen'genlikige qarshi élan qilghan chaqiriqini qollaymiz, Uyghur kishilik hoquq qanuni layihisini qollaymiz we u yerdiki weziyetni dawamliq közitimiz" dégenlerni bayan qildi.

Mezkur yighinda xitaydiki Uyghur musulmanliri we falun'gung muritlirining ehwali heqqide ikki kishi doklat bérishke teklip qilin'ghan bolup, ularning biri washin'gtondiki "Uyghur kishilik hoquq qurulushi" tetqiqatchisi zubeyre shemsidin xanim we yene biri washin'gtondiki "Falun dafa uyushmisi" ning programma yétekchisi érik méltzérlardin ibaret.

Zubeyre xanim sözide Uyghur musulmanlirining kimliki heqqide melumat bérip ötkendin kéyin xitay hökümitining uzun yillardin béri tunggan musulmanlirini xitaydiki musulmanlarning weziyitige misal qilip körsitip, dunyaning közini boyighanliqini, halbuki Uyghurlarning xitay hakimiyiti astida körgen zulumining uzun tarixqa ige ikenlikini alahide eskertti. U zulum artip, yuqiri pen-téxnikning yardimi bilen bügünkidek 2 milyon'gha yéqin ademning lagérgha qamilishi, ularning balilirining kéchidikin tartipla xitay kompartiyesining idé'ologiyesi bilen terbiyelinishtek aqiwetke qalghanliqini, bu balilarning emdi ata-anilirini qayta körelmesliki mumkinlikinimu bayan qildi.

Washin'gtondiki "Falun dafa uyushmisi" ning programma yétekchisi érik méltzérmu falun'güng muritlirining ehwalini tonushturup, xitay kompartiyesining meyli Uyghur, meyli tibet we xristi'an yaki falun'gung muritliri bolsun ular peqet xitay kompartiyesining idiyesidin bashqa herqandaq idiye, herqandaq medeniyet bilen tonushushini, kishilerning öz yiltizini, özlükini tépiwélishini xalimighanliqi üchün dini guruppilar we milletlerge ziyankeshlik qilidighanliqini eskertti.

Söhbet axirida, anglighuchilar asasliq néme qilish kérek, dégen mesile heqqide köplep so'al soridi. Zubeyre xanim hazir Uyghur musulmanlirining xitay hökümiti teripidin erzan bahaliq emgek küchlirige aylanduruwatqanliqini, ularning xelq'araliq markilarning xitaydiki zawutlirida ishlewatqanliqini bildürüp, aldi bilen mushuningdek xelq'araliq shirketlerge bésim ishlitish kéreklikini, Uyghurlargha munasiwetlik qanun layihilirini qollash, amérika hökümitige chaqiriq qilish we shundaqla Uyghurlarning siyasiy we medeniy pa'aliyetlirini küchlendürüsh yolida échilghan herxil i'ane heriketlirige yardem qilishtek wasitiler arqiliq Uyghurlar uchrawatqan zulumni ayaghlashturushqa yardem qilghili bolidighanliqini, xalighanlarning bu heqte Uyghur kishilik hoquq qurulushi bilen alaqe qilip yenimu köp melumat alalaydighanliqini bildürdi.

Yuqiridiki bu yighin del amérika tashqi ishlar ministirliqi yilliq dini erkinlik doklatini élan qilip, xitay hökümitining Uyghur musulmanlirigha qiliwatqan zulumini qattiq eyibligen künde échilghan idi. Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo shu kündiki axbarat yighinida xitayning Uyghurlarni tutqun qilishni dawamlashturuwatqanliqini tenqid qilghan.

Pompéyo yene: "Xitayda barliq dinlargha qaritilghan basturush dawamliq keskinleshti. Xitay kompartiyesi diniy teshkilatlarni kompartiyening rehberlikige emel qilishqa buyruq qilip, diniy ibadetke kommunistik dogmini sörep kirdi" dégen. Amérika tashqi ishlar ministirliqi 11-iyun küni özining féyisbuk we twittérdiki hésabida 2009-yili ürümchi weqesi mezgilide erliri tutulup ketken Uyghur ayallarning namayish qiliwatqan körünüshini chiqirip turup mayk pompéyoning "Biz diniy erkinlikini qoghdaymiz. Xitay özining diniy eqidige achqan jéngini on yillardin béri dawam qilmaqta" dep yazghan.

Toluq bet