Оттура асия әрәб баһари һәрикитиниң өчиритини сақлаватамду?

Ихтиярий мухбиримиз руқийә
2013-08-28
Share
bashar-esed-suriye-prezidenti.jpg Сүрийә президенти башар әсәдниң русийә мухбирини қобул қиливатқан көрүнүш. 2013-Йили, 26-авғуст, сүрийә.
AFP

Нөвәттә, мусулман дунясиниң, болупму ғәрбий асия вә шималий африқа дөләтлири хәлқиниң диктаторилиққа қарши ойғиниши болған әрәб баһари һәрикити вә униң тәсири шундақла нәтиҗисиниң қандақ болуши күчлүк мулаһизиләргә сәвәб болмақта.

Әрәб баһари һәрикитиниң тәсири оттура асияғиму кеңийиши мумкинму? ғәрб мулаһизичилири әрәб баһари һәрикитиниң оттура асияға кеңийиш-кеңәймәслик мумкинчиликини оттура асияниң иқтисадий вә сиясий әһвалиға бағлап тәһлил қиливатқан болса, хитай ташқи ишлар тәтқиқатчилири пүтүнләй радикал исламға бағлап тәһлил қилмақта. Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати тәтқиқат мәркизиниң тәтқиқатчиси сун җуаңҗи йәр шари вақит гезитидә мушу айниң 26 - күни мақалә елан қилип, оттура асия дөләтлиридә ислам дини күчлүк болмиғанлиқтин бу җәһәттин ғәрбий асия вә шималий африқа мусулман дөләтлиридин пәрқлинидиғанлиқини оттуриға қойди. Әмма у, оттура асиядики радикал исламниң оттура асия баһарини кәлтүрүп чиқиридиған бирдин-бир күч болуши мумкинчиликини қәйт қилип, оттура асияда шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң радикал исламни қаттиқ бастуруши зөрүрлүкини тәкитлиди.

Түркийәдә турушлуқ хитай вә оттура асия тәтқиқатчиси әркин әкрәм шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға вәкиллик қилидиған хитайниң бу мақалисигә рәддийә билдүрди. У хитайниң оттура асияға болған яман ғәризи вә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң һазирғичә йүргүзүп келиватқан вә йүргүзмәкчи болған суйиқәстлирини мана мушундақ сәпсәтилири билән һәқләштурмәкчи болуватқанлиқини ейтти.

У йәнә, оттура асия дөләтлиридиму әрәб баһариниң көтүрүлүш мумкинчилики барлиқини, буниң дин билән қоюқ алақиси йоқлуқини баян қилди.

Ғәрб әллири мулаһизичилириниң баян қилишичә, әрәб баһариниң оттура асия дөләтлиригә йетип келиши һәр хил тәрәпләрни өз ичигә алидиған мәсилә болуп, хәлқниң иқтисадий турмуш сәвийиси буниң ичидики әң муһим сәвәбләрниң бири. Уларниң қаришичә, қазақистан вә түркмәнистанниң иқтисадиниң бир қәдәр яхши болуши уларниң һазирғичә тинч тәрәққий қилишиға сәвәбчи болған. Гәрчә өзбекистан вә қирғизистандики диктаторилиқ түзүмигә қарши қозғилишлар әрәб баһаридин бурун болған болсиму, әмма буниң характер җәһәттин әрәб баһаридин түптин пәрқлинидиғанлиқи ениқ. Йәнә бир тәрәптин, ғәрб сиясий анализчилири, оттура асияниң хитай билән русийәдин ибарәт икки чоң дөләтниң арисиға қисилип қелиши вә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатидин ибарәт бу бирләшминиң томур алиқини астида қелишиниң, оттура асия дөләтлиридә әрәб баһари һәрикитиниң пәйда болуш мумкинчиликини йоқ қилидиғанлиқини пәрәз қилмақта. Әмма доктор әркин әкрәм бу җәһәттә мулаһизә йүргүзүп, әрәб баһариниң оттура асияға сиңип кириш мумкинчиликигә ишинидиғанлиқини билдүрди.

Оттура асияда әрәб баһариға охшиған яки башқа шәкилдики қозғилишниң йеқин кәлгүсидә мәйданға келиш-кәлмәсликиниң сәвәблири һәққидики мулаһизиләр давам қилмақта. Лекин анализчилар бу қозғилишларниң ахирқи ғәлибисиниң йәнила дунядики демократийә вә диктаторилиқ оттурисидики күч селиштурмисиға бағлиқ икәнлики һәққидики қарашларда ортақлиққа игә икәнлики мәлум.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт