Канада мутәхәссиси: канада –хитай қош дөләт мәбләғ селиш келишимини мақуллаш мумкинчилики төвән

Ихтиярий мухбиримиз руқийә
2013-10-26
Share
kanada-xitay-oktichi-kishilik-hoquq-305.png Канададики хитай ,өктичилири вә бир қисим канадалиқ сиясәтчиләр хитайда кишилик һоқуқ вә канада хитай мунасиввәтлири намлиқ йиғинда
RFA/Gulshen

 

"йәр шари вақти" гезитиниң мушу айниң 9- күнидики хәвиридин мәлум болушичә, хитай һөкүмити хитайда зиярәттә болуватқан канада һөкүмәт әмәлдарлирини канада хитай қош дөләт мәбләғ келишимигә имза қоюшқа алдиратти.
Канада һөкүмити, хитайға мәбләғ салидиған канада ширкәтлириниң хитайда адил муамилигә учримаслиқидин әнсиригәчкә вә шундақла хитай ширкәтлириниң канадаға көпләп мәбләғ селишиға йол қоюлса, бирмунчә канада йәрлик қанунлирини өзгәртишкә тоғра келидиған болғачқа, бу шәртнамини тәстиқлашни кәйнигә сүрүп кәлгән иди.
Канада хитай ташқи ишлар мәслиһәтчиси доктор чарлез буртон бу һәқтә тохтилип мундақ деди: һазир канадаға мәбләғ салған хитай ширкәтлири канада қануниниң мустәқил һалда қоғдишиға еришәләйду, хитайда һөкүмәттин мустәқил туридиған қанун гәвдиси болмиғачқа, хитайға мәбләғ салған канада ширкәтлири бу әвзәлликтин бәһримән болалмайду. Әгәр канада, канада- хитай қош дөләт мәбләғ селиш келишимини имзалайдиған болса, нурғун хитай ширкәтлириниң канадаға мәбләғ селиши, байлиқларни ечиши, енергийиләрдин пайдилинишиға йол қоюшиға тоғра келиду. Бундақ болғанда муһит булғиниш мәсилиси вә йәрликләрдә пәйда болидиған ишсизлиқ мәсилиси дегәндәк бир түрлүк мәсилиләр келип чиқиду. Канаданиң йәрликләрни қоғдайдиған қанунлири буниңға йол қоймайду.
Доктор буртон, йәнә әгәр канада бу шәртнамигә имза қойса буниң хитайдики инсан һәқлири, болупму уйғур вә тибәт мәсилилиригә қандақ тәсир көрситидиғанлиқи тоғрисида тохтилип мундақ деди: хитай ширкәтлириниң һәммиси хитай һөкүмитигә вәкиллик қилидиғанлиқтин улар канадаға ичкириләп киривалғандин кейин канада һөкүмитигә тәсир көрситип, канада һөкүмитиниң хитайдики инсан һәқлири җүмлидин уйғур мәсилисигә көңүл болушини суслаштурушқа вә йоққа чиқиришқа тиришиду.
Әмма, доктор буртонниң анализлиридин мәлум болушичә канаданиң бу шәртнамини мақуллаш мумкинчилики йоқ дейәрлик. Чүнки бу шәртнамини парламент қарардин өткүзгән тәқдирдиму канада юқири сот мәһкимиси бу шәртнамини канада йәрлик қанунлириға зит келиду дәп қарап бикар қилидиғанлиқи муқәррәр.
Хитай билән канада хитай қош дөләт мәбләғ селиш келишимини түзәш көз қариши баш министир стефен харпер содида америкиға йөлинип қалмай, тәрәп-тәрәпкә кеңийишни оттуриға қойғандин кейин келип чиққан.
Лекин, йеқиндин бери канада явропа бирлики билән сода қилишни пүтүшүватқан болуп, бу канадани хитай билән сода қилиштин қутулдуруп қалидиғанлиқи мәлум.


"йәр шари вақти" гезитиниң мушу айниң 9- күнидики хәвиридин мәлум болушичә, хитай һөкүмити хитайда зиярәттә болуватқан канада һөкүмәт әмәлдарлирини канада хитай қош дөләт мәбләғ келишимигә имза қоюшқа алдиратти. 
Канада һөкүмити, хитайға мәбләғ салидиған канада ширкәтлириниң хитайда адил муамилигә учримаслиқидин әнсиригәчкә вә шундақла хитай ширкәтлириниң канадаға көпләп мәбләғ селишиға йол қоюлса, бирмунчә канада йәрлик қанунлирини өзгәртишкә тоғра келидиған болғачқа, бу шәртнамини тәстиқлашни кәйнигә сүрүп кәлгән иди. 
Канада хитай ташқи ишлар мәслиһәтчиси доктор чарлез буртон бу һәқтә тохтилип мундақ деди: һазир канадаға мәбләғ салған хитай ширкәтлири канада қануниниң мустәқил һалда қоғдишиға еришәләйду, хитайда һөкүмәттин мустәқил туридиған қанун гәвдиси болмиғачқа, хитайға мәбләғ салған канада ширкәтлири бу әвзәлликтин бәһримән болалмайду. Әгәр канада, канада- хитай қош дөләт мәбләғ селиш келишимини имзалайдиған болса, нурғун хитай ширкәтлириниң канадаға мәбләғ селиши, байлиқларни ечиши, енергийиләрдин пайдилинишиға йол қоюшиға тоғра келиду. Бундақ болғанда муһит булғиниш мәсилиси вә йәрликләрдә пәйда болидиған ишсизлиқ мәсилиси дегәндәк бир түрлүк мәсилиләр келип чиқиду. Канаданиң йәрликләрни қоғдайдиған қанунлири буниңға йол қоймайду. Доктор буртон, йәнә әгәр канада бу шәртнамигә имза қойса буниң хитайдики инсан һәқлири, болупму уйғур вә тибәт мәсилилиригә қандақ тәсир көрситидиғанлиқи тоғрисида тохтилип мундақ деди: хитай ширкәтлириниң һәммиси хитай һөкүмитигә вәкиллик қилидиғанлиқтин улар канадаға ичкириләп киривалғандин кейин канада һөкүмитигә тәсир көрситип, канада һөкүмитиниң хитайдики инсан һәқлири җүмлидин уйғур мәсилисигә көңүл болушини суслаштурушқа вә йоққа чиқиришқа тиришиду.
Әмма, доктор буртонниң анализлиридин мәлум болушичә канаданиң бу шәртнамини мақуллаш мумкинчилики йоқ дейәрлик. Чүнки бу шәртнамини парламент қарардин өткүзгән тәқдирдиму канада юқири сот мәһкимиси бу шәртнамини канада йәрлик қанунлириға зит келиду дәп қарап бикар қилидиғанлиқи муқәррәр. 
Хитай билән канада хитай қош дөләт мәбләғ селиш келишимини түзәш көз қариши баш министир стефен харпер содида америкиға йөлинип қалмай, тәрәп-тәрәпкә кеңийишни оттуриға қойғандин кейин келип чиққан.
Лекин, йеқиндин бери канада явропа бирлики билән сода қилишни пүтүшүватқан болуп, бу канадани хитай билән сода қилиштин қутулдуруп қалидиғанлиқи мәлум.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт