Ши җинпиң явропа зияритидә германийә, фирансийә хәлқиниң бесимиға дуч кәлди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2014.03.26
fransiye-xitay-francois-hollande-shi-jinping.jpg Фирансийә президенти франшиш холланде(солдин иккинчи), хитай дөләт рәиси ши җинпиң(оңдин иккинчи) вә уларниң рәпиқилири бирликтә хатирә сүрәттә. 2013-Йили 25-апрел, бейҗиң.
AFP

Хитай рәиси ши җинпиң 24-25-март дәнһагда чақирилған ядро бихәтәрлики йиғинидин кейин германийә, фирансийә, белгийә қатарлиқ әлләргә қарита зияритини башлиған иди. Германийә вә фирансийәдики тибәт һәрикитини һимайә қилидиған бир қисим кишилик һоқуқ органлири униңға бесим ишлитиш чақириқлирини оттуриға қойди.

Германийә долқунлири радиосиниң 25-марттики “германийә, фирансийә хәлқи ши җинпиң далай лама билән сөһбәт өткүзүши лазим дәп қаримақта” намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, фирансийәдики даңлиқ тәтқиқат мәркәзлиридин бири болған и ф о п оргини хитай рәиси ши җинпиңниң явропа зияритидин илгири германийә вә фирансийәдә хәлқ райини синаш паалийити өткүзгән. 10-Марттин 14-мартқичә давам қилған бу паалийәт хәлқара тибәтни һимайә қилиш һәрикити тәшкилатиниң һавалиси билән елип берилған болуп, германийә вә фирансийәдә 18 яштин юқири болған миңдин артуқ адәм аваз беришкә қатнашқан.

Рай синаш нәтиҗисидин мәлум болушичә, икки дөләттин рай синашқа қатнашқан кишиләрниң 90% тин артуқи хитай рәиси ши җинпиңниң тибәт роһаний даһийси далай лама билән сөһбәт өткүзүши лазимлиқини тәкитлигән. 88% Герман вә 89% фирансуз тибәтниң нөвәттики вәзийитидин мәмнун әмәсликини билдүргән. Рай синаш нәтиҗисидә йәнә баян қилинишичә, 87% герман вә 80% фирансуз һакимийәт бешидики сиясәтчиләрниң ши җинпиң билән кишилик һоқуқ мәсилисидә сөһбәт өткүзүши зөрүрлүкини оттуриға қойған болса, йәнә 83% герман вә 78% фирансуз германийә баш министири меркил билән фирансийә президенти һолланде бу қетим хитай рәиси ши җинпиң билән көрүшкәндә тибәт мәсилисини оттуриға ташлиши лазимлиқини тәшәббус қилған. Д у қ ниң явропа бирликидики вәкили, явропа шәрқий түркистан бирлики тәшкилати рәиси әнивәрҗан әпәнди бу һәқтә пикирлирини оттуриға қойди.

И ф о п тәтқиқат мәркизиниң бу доклатида илгири сүрүлүшичә, ши җинпиң явропа хәлқи тәрипидин қарши елинмайдиған шәхс. Аран 31% герман вә 37% фирансуз хитай рәисигә мөтидил позитсийидә болған. Әксичә, 88% герман вә 89% фирансуз далай ламани һимайә қилидиғанлиқини әскәрткән. Рай синаш доклатида көрситилишичә, “2015-йили парижда өткүзүлидиған килимат өзгириши йиғининиң хитай билән алақиси барму? хитай рәиси ши җинпиң кишилик һоқуқ нуқтисида җуңгодики пуқраларниң әркинликини һимайә қилғучи шәхсму? ши җинпиң тибәтләрниң омуми вәзийитигә көңүл бөләмду? фирансийә, германийә карханичилириниң хитай билән болған йеңи иқтисадий келишимләрни әмәлдин қалдуруш мәҗбурийити барму? хитайниң фирансийә, германийәгә селиватқан мәблиғиниң бу дөләтләргә мәнпәәти барму?” дегәндәк соаллар асасий темилар сүпитидә рай синашқа қоюлған.

Доклатта йәнә, хитай рәисиниң хитайдики кишилик һоқуқ вәзийитини иҗабий тәрәпкә өзгәртиш мумкинчилики һәққидә соралған соалға берилгән җавабму көрситилгән болуп, хуласә итибари билән 100% киши ши җинпиңдин үмид күтмәйдиғанлиқини оттуриға қойған. 35 Бәтлик бу рай синаш доклати германийә вә фирансийә һакимийәт қатлимиға йолланған.

Германийә ахбарат васитилириниң 26-марттики “ши җинпиңниң демократийигә қарши уруши; хитайда әзәлдин көрүлүп бақмиған кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тоғрисидики доклат” намлиқ хәвиридә көрситилишичә, хәтәр астидики милләтләрниң қоғдаш тәшкилатиниң асия ишлири мәсули улрик делюс 25-март ахбарат елан қилип, “германийәгә зиярәт қәдимини бесиватқан хитай президенти ши җинпиң һөкүмранлиқидики җуңгода кишилик һоқуқ паалийәтчилири йеқинқи 15 йилдин буян көрүлүп бақмиған апәт характерлик зиянкәшликләргә дучар болди” дегән. У сөзидә, хәтәр астидики милләтләрни қоғдаш тәшкилатиниң ши җинпиң тәхткә чиққандин буян зиянкәшликләргә учриған хәлқләр һәққидә бир доклат һазирлиғанлиқини әскәртип, “йеңи хитай рәиси ши җинпиң җуңго хәлқигә ислаһат әмәс, бәлки вәһимә, тәһдит, халиғанчә тутуп солаш, тән җазаси бериш, адаләтсиз сотлаш, узун муддәтлик назарәт қилиш, кишилик һоқуқ паалийәтчилири өлтүрүш қатарлиқ дәһшәтләрни елип кәлди” дегән. Әнивәрҗан әпәнди улрик делюсниң доклати һәққидә тохтилип өтти.

Улрик делюс 25-марттики сөзидә, 2013-йили ши җинпиң тәхткә чиққандин буян уйғур вә тибәт вәзийитиниң техиму начарлишип кәткәнликини әскәрткән. У, уйғур зиялийси илһам тохти вә униң оқуғучилириниң қолға елиниш вәқәлирини мисалға елип, халиғанчә тутуп солаш, халиғанчә қамақ җазасиға һөкүм қилиш қилмишлири, турмидила өлтүрүветиш вәһшийити, аманлиқ сақлаш күчлириниң инсан қелипидин чиққан һәрикәтлири тоғрисида өзлириниң пакитлиқ материяллар һазирлиғанлиқини тәкитлигән. Униң тәшәббуси изчил һалда “германийә сиясәтчилири хитай әмәлдарлири билән көрүшкәндә кишилик һоқуқ мәсилисини чоқум алдинқи орунға қоюш керәк” дегәндин ибарәт болған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.