Тайланд мусапирларни тутуп туруш мәркизидики 20 нәпәр уйғур мусапир қечип кәткән

Мухбиримиз әркин
2017-11-20
Share
taylandiki-tutqun-uyghurlar-qachqan.jpg 20 Нәпәр уйғур мусапир қечип кәткән садав мусапирларни тутуп туруш мәркизиниң тешилгән теминиң көрүнүши. 2017-Йил 20-ноябир, соңкила, тайланд.
RFA

Тайландниң малайшияға чегридаш соңкила өлкисидики чегра базири - садавдики мусапирларни тутуп мәркизидә тутуп турулуватқан 25 нәпәр уйғур мусапир дүшәнбә күни йерим кечидә мусапирлар мәркизидин қачқан. Тайланд даирилириниң йәрлик ахбарат вастилириға билдүрүшичә, 25 нәпәр уйғур 2014‏-йили тутқун қилинған 200 дин артуқ уйғурдин бу мәркәздә қелип қалған ахирқи түркүмдики уйғур мусапирлар икән.

Тайланд даирилири 2015‏-йили тайланд арқилиқ түркийәгә қечип маңған йүзлигән уйғур мусапирлирини тутқун қилип, улардин бир қисмини хитайға өткүзүп бәргән, бир қисмини түркийәгә йолға салған. Тайландниң бир қисим мусапирларни хитайға өткүзүп бериши кишилик һоқуқ тәшкилатлири, б д т мусапирлар мәһкимиси вә уйғур тәшкилатлириниң қаттиқ наразилиқиға учриған. Толуқсиз мәлуматларда уйғур мусапирлиридин қелип қалған 50-60 дәк кишиниң соңкила, баңкок қатарлиқ җайлардики мусапирлар тутуп туруш мәркәзлиридә тутуп турулуватқанлиқи илгири сүрүлүп кәлгән иди. 

Садав мусапирларни тутуп туруш мәркизиниң сақчи офитсери капитан парасит темакаринниң дүшәнбә күни ройтерс агентлиқиға әскәртишичә, қечип кәткән уйғур мусапирлиридин 5 киши тутулуп қалған. У, қалған 20 нәпәр мусапирниң "давамлиқ қечип йүрүватқанлиқи" ни билдүргән. 

Тайланд "хәлқләрни һоқуқландуруш җәмийити" ниң директори шалида таҗароенсук уйғур мусапирлириға ярдәм қилип келиватқан тайландлиқ аял кишилик һоқуқ паалийәтчиси. У, дүшәнбә күни зияритимизни қобул қилип, қечип кәткән уйғур мусапирлириниң әһвалидин хәвири йоқлуқи, бирақ "тутулуп қалған уйғурларниң әһвалидин әндишә қиливатқанлиқи" ни билдүрди. 

Шалида таҗароенсук мундақ дәйду: "уларниң чеградин саламәт өтүп кетишини үмид қилимән. Чүнки, садав базири малайшия чегрисиға наһайити йеқин. Уларниң чеградин саламәт өтүп кетишигә тиләкдашмән. Бирақ мениң әндишәм мусапирлар тутуп туруш мәркизидә қелип қалған уйғурларда қалди. Мән әтә уларниң әһвалини сүрүштүрүп, й йәрдә қанчә адәм қалғанлиқи, уларға немә болғанлиқини сорап көримән. Чүнки, у йәрдики бәзи кишиләрниң битаб болуп қалған, шуңа улар қачалмиған болуши мумкин. Әтә сүрүштүрүп көрсәм уларға немә болғанлиқини билимән. Бүгүн уларниң әһвалидин хәвәр алалмидим, чүнки бизниң бу йәрдә бәк кәч болуп кәтти."

Биз дүшәнбә күни тайландниң садав сақчи понкитиға телефон қилип, тутулуп қалған 5 нәпәр мусапирниң әһвалини сориған болсақму, бирақ сақчи понкитиниң нөвәтчи хадими учур беришни рәт қилди. Қечип йүргән 20 нәпәр уйғур мусапирниң әһвали һазирға қәдәр мәлум әмәс. Тайланд сақчи офитсери парасит темакарин, даириләрниң чегра бойидики районларда тәкшүрүш понкитлирини қурғанлиқини билдүргән. 

Тайланд ахбарат васитилириниң тарқатқан хәвәрлиридин мәлум болушичә, мусапирлар тутуп туруш мәркизиниң пишшиқ хишлиқ темидин 30 сантиметир чоңлуқтики икки төшүк ечип, шу төшүктин қачқан. Бу җәрянда йотқан-көрпилирини арқан орнида ишләткән. Даириләр қачқунларниң кечә саәт 2:00 дә қачқанлиқи, улар қаттиқ ямғур йеғиватқанда қачқан авазини аңлимиғанлиқини билдүргән. 

Шалида таҗароенсук, садав базириниң малайшия чегрисиға бир қанчә километир келидиғанлиқи, уйғурларниң малайшияға қечип өтүшигә "дуа" қиливатқанлиқини билдүрди. У мундақ дәйду: "уларниң әһвалидин һечқандақ учурум йоқ. Лекин мән уларниң саламәт болушини үмид қилимән вә шуниң үчүн дуа қилимән. Садав чеграға наһайити йеқин. У чеграниң йенида, чегра билән болған арилиқи наһайити қисқа, пәқәт бир қанчә километирла келиду. Мениңчә улар мусапирлар тутуп туруш мәркизидин қечиштин бурун пиланни яхши түзүп, қечиш йөлүнишини тоғра бекиткән болуши мумкин. Шундақ қилишини үмид қилимән."

Канададики уйғур паалийәтчи қеюм мәсимоф илгири тайландниң соңкила өлкисигә берип, у йәрдики уйғур мусапирлириға ярдәм қилишқа қатнашқан шәхсләрниң бири. У, дүшәнбә күни зияритимизни қобул қилип, уйғур мусапирлириниң қечип қутулуши үчүн дәсләпки 72 саәтниң һалқилиқ икәнликини илгири сүрди. 

Қеюм мәсимоф: "мениң ойлиғинимчә, бу иш мушу 72 саәт ичидә һәл болиду. я 72 саәтниң ичидә тутулиду, я башқа бир йәргә чиқип кетиду. Чүнки, 72 саәт итниң әстә тутуш техникилири ишқа ярайдиған вақит. Бир адәм 72 саәт ичидә қечип болса қечип кетиду, қачалмиса 3 соткиниң ичидә тутулуш еһтимали яман юқири болиду. Буларниң әмди ашлиққа бәрдашлиқ бериш техникилирини биләмду, пули барму, йәрлик хәлқләр йошуридиған йәр барму, уларниң мәнзили қәйәр, нәгә бариду, булар һәққидә биз һечнемә билмәймиз. Биз пәқәт тәхмин қилимиз. Униң үстигә тайландниң өзидиму мусулманлар билән ички мәсилә бар." 

Лекин, қеюм мәсимофниң илгири сүрүшичә, уйғур мусапирлириниң қечип кетиши пайдилиқкән. Қеюм мәсимоф мундақ дәйду: "бу тайланд һөкүмити үчүнму яхши әмәс. Бу бир баш ағриқи. Чүнки, уйғурни қоғдайдиған ғәрб демократик дөләтлири бар. Уларниң арисида канада һөкүмитиму бар. Мәсилән, канада һөкүмити илгири уйғурлар йетиватқан түрмиләргә консулхана хадимлирини әвәтип, дора-дәрмәк бәргән. Уларни зиярәт қилған. Тамақлирини яхшилап беришкә мураҗиәт қилған. Болмиса уларниң уйғурлар билән һечқандақ алақиси йоқ. Бир тәрәптин, канададәк дөләтләр бу мәсилигә диққәт қилиду. Йәнә бир тәрәптин, хитай бесим ишлитиду, уйғурларни қайтурсаң иқтисади ярдәм қилимиз, дәп. Шуңа, бу тайланд һөкүмити үчүн бир баш ағриқи раст гәпни қилғанда." 

Тайланд даирилириниң ахбарат васитилиригә билдүрүшичә, сақчи вә һәрбийләр апшаркилар билән из қоғлиған болсиму, бирақ қаттиқ ямғур уларниң изини өчүрүп ташлиған. Садав мусапирлар тутуп туруш мәркизиниң муавин башлиқи капитан сурасак сирипан "бенар хәвәрләр тори" ға қилған сөзидә, уйғурларниң бурун бир қетим қечип тутулғанлиқини билдүрүп, бирақ "улар бу қетим ғәлибә қилғандәк қилиду. Улар кавчукзарлиқни кесип өтүп малайшия тәрәпкә кетипту" дегән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт