Түрк мәтбуатида уйғур мәсилисигә орун берилди

Мухбиримиз әркин тарим
2017-01-27
Share
turkiye-uyghur-fatime-tunjer-obzor-2017.jpg Хабәр вақтим тор гезитидә елан қилинған уйғурлар тоғрисида обзор
RFA/Erkin Tarim


Түркийәдики хабәр вақтим тор гезитидә уйғурлар тоғрисида бир парчә обзор елан қилинди. Обзорчи фатма тунҗәр ханим язған "шәрқий түркистанда немиләр боливатиду?" мавзулуқ мақалә хабәр вақтим гезитиниң 1-айниң 25-күнидики санида елан қилинған болуп, обзорда уйғур дияриниң һазирқи вәзийити баян қилинған.

Мақалидә бүгүнки күндә хәлқарадики сияси тәңпуңлуқниң тезла өзгириватқанлиқи, 15-июлда түркийәдә йүз бәргән һәрбий өзгириш елип беришқа урунуш вәқәсидин кейин, түркийә һөкүмитиниң русйә вә хитай билән болған мунасивитини күчәйтишкә тиришиватқанлиқи, сүрийә мәсилисидә ортақ һәрикәт қиливатқан русйә, иран, хитай вә түркийәниң америка қошма шитатлири башлиқ ғәрб дөләтлирини биарам қиливатқанлиқи баян қилинған.

Обзорчи фатма тунҗәр ханим мақалисидә, ахирқи йилларда түркийәниң хитай башчилиқидики шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләр билән болған мунасивәткә әһмийәт беришкә тиришиватқанлиқи, әпсуски шәрқий түркистанда болуватқанларни көздин сақит қиливатқанлиқи, хитайниң шәрқий түркистандики уйғурларни тутқун қилишқа, кимликлирини йоқитишқа, бесим билән башқурушқа тиришиватқанлиқи қатарлиқларни баян қилған.

Мақалидә шәрқий түркистандики уйғурларниң қейин вәзийәт астида, мәвҗудийитини қоғдап қелиш үчүн күрәш қиливатқанлиқи, хитай һөкүмитиниң болса районда бесим билән қорқутуп җимиқтуруш сиясити елип бериватқанлиқи, шуниң билән уйғурларни диний етиқад вә миллий кимликидин узақлаштурушқа тиришиватқанлиқи баян қилинған.

Обзорчи фатма тунҗәр ханим мақалисидә, шәрқий түркистан хәлқиниң хитайниң бу бесим сияситигә қарши күрәш қиливатқанлиқини, әпсуски авазини дуняға аңлитиш имканийитини тапалмайватқанлиқини, хитай җамаәт хәвпсизлик хадимлириниң халиған вақтида, халиған уйғурни тосуп ахтуруп, янфонлирини тәкшүрүп сораққа тартиватқанлиқини, халиғанчә солап қийнаватқанлиқини, уйғурларни өз йеғи билән қоруватқанлиқини баян қилған. У, обзорида йәнә, хитайниң бу ассимилиятсийә сияситигә қарши чиққан уйғурларни қаттиқ җазалаватқанлиқини, хитайларни шәрқий түркистанға көчүшкә риғбәтләндүрүватқан хитай һөкүмитиниң, уйғурларни пүтүнләй хитайлаштуруш сиясити елип бериватқанлиқини оттуриға қойған.

Обзорчи фатма тунҗәр ханим хабәр вақтим тор гезитидә елан қилған "шәрқий түркистанда немиләр боливатиду?" мавзулуқ мақалисидә, хитай һөкүмитиниң кейинки 3 ай ичидә шәрқий түркистанда 3500 мәсчитни чақтуривәткәнликини илгири сүргән.

Мақалидә, райондики мусулман уйғурларға сиясий вә иҗтимаий җәһәттин бесим елип бериватқан хитай һөкүмитиниң биринчи мәқсити хәлқни ойғитидиған йошурун күчкә игә болған мәсчитләрни йоқитиштин ибарәт икәнлики, шуңа хитай һөкүмитиниң мәсчитләрни көзитидиған көп санда сақчи алғанлиқи, мусулман уйғурларниң 24 саәт көзитиливатқанлиқи илгири сүрүлгән.

Фатма тунҗәр ханим мақалисини мундақ ахирлаштуриду: "хитай һөкүмити шәрқий түркистанда бурундин тартип, роза тутушни чәкләш, кейим-кечәкләргә чәклимә қоюш, хитайниң бесим сияситигә қарши ойғанған җамаәт әрбаплирини йоқ қилиш вә қорқутуп җимиқтуруш сиясити елип берип кәлмәктә. Районда хитайниң бесими йәнила давамлашмақта, қейин вәзийәттә өз кимлики қоғдашқа, диний етиқадини қоғдашқа тиришиватқан шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримиз өзлиригә узитилидиған ярдәм қолларни күтмәктә."

Обзорниң аптори фатма тунҗәр ханимни зиярәт қилиш үчүн телефон қилған болсақму, у көз қарашлирини обзорида дегәнликини, кейинчә зияритимизни қобул қилидиғанлиқини баян қилди.

Биз мәзкур обзор һәққидә көз қаришини игиләш үчүн шәрқий түркистан вәқпиниң сабиқ рәиси һамид гөктүрк вә шәрқий түркистан мәдәнийәт вә һәмкарлиқ җәмийити рәиси сейт түмтүрк әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Һамид гөктүрк әпәнди мәзкур обзорниң шәрқий түркистанниң һазирқи вәзийитини күн тәртипкә елип кәлгән яхши обзор икәнликини баян қилди.

Сейт түмтүрк әпәнди түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәт күчийиватқан болсиму, түрк хәлқиниң шәрқий түркистан мәсилисини һәргиз унутмайдиғанлиқини тәкитлиди.

Һамид гөктүрк әпәнди бу хил обзорларниң түрк җамаәтчиликигә дәвани аңлитишта зор әһмийәткә игә икәнликини баян қилди.

Обзорчи фатма тунҗәр ханим бурунму уйғурлар тоғрисида көп санда обзор язған болуп, һазир хабәр вақтим тор гезити билән милләт гезитидә обзор язмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт