Türkiye parlamént ezasining ürümchidin tartqatqan bayanati türklerning qattiq naraziliqigha uchridi

Muxbirimiz erkin tarim
2015-01-02
Share
jume-ichten-turkiye-parlament-ezasi-urumqi.jpg Otturidiki kishi jüme ichten
RFA/Erkin Tarim


Hazir türkiyeni idare qiliwatqan adalet we tereqqiyat partiyesining diyarbaqirdin saylan'ghan parlamént ezasi jüme ichten ependining ürümchide élip bériwatqan ziyariti jeryanida, ijtima'iy taratqular arqiliq tarqatqan Uyghur mesilisi toghrisida bergen bayanati türk xelqining qattiq naraziliqigha uchridi.

Türkiye - xitay munasiwitining tereqqiy qilishigha egiship ikki dölet rehberlirining öz - ara ziyariti künsayin köpeymekte. Hazir türkiye parlamént ezasi jüme ichten ependining ürümchide élip bériwatqan ziyariti dawam qilmaqta. U, diyarbaqirdin saylan'ghan kürt parlamént ezasi bolup, bir ay burun türkiye parlaméntidiki omumiy yighinda söz qilip, xitaylarning musulman Uyghurlargha qarita irqiy qirghinchiliq élip bériwatqanliqini, partiyesining Uyghurlargha ige chiqiwatqanliqini ilgiri sürgen idi. Biraq uning 1 - ayning 1 - küni ürümchide turup tarqatqan Uyghur weziyitining yaxshi ikenliki tekitlen'gen bir bayanati türk xelqining, shundaqla türkiyediki Uyghurlarning qattiq naraziliqigha uchridi.

Jüme ichtenning Uyghur mesilisi toghrisida tarqatqan bayanatida munular déyilgen: "Undaq uzaqta turup mezlumlargha ige chiqqili bolmaydu. Uyghurlar toghrisida türkiyede xata melumatlar köp. Türkiyede Uyghur türklirini qollinip turup xata siyaset élip bériwatqanlar bar. Uyghur qérindashlirimizni ziyaret qilduq, derdini angliduq, xitayning bashqa ölkilirinimu ziyaret qilimiz. Xitayning aliy rehberliri bilenmu körüshüwatimiz, körüshüshni dawam qilimiz. Uzaqta turiwélip bizni tenqid qiliwatqan kishiler bir qétimmu bu jaygha kélip baqmighan, bezi mesililerning türkiyede anglitilghandek emeslikini kördüm. Elwette bezi mesililer mewjut, emma sözlishish arqiliq hel qilghili bolidu. Bu mesililerni türkiye xitay bilen munasiwet qurush arqiliq hel qilidu. Uyghurlar xitaylar bilen teng barawer yashashni xalaydu. Bu, ikki millet üchünmu paydiliq. Türkiye burunmu héchqandaq döletning bölünüshini xalimighan idi, bügünmu xalimaydu we qollimaydu."

U bayanatini shundaq axirlashturghan: "Eng échinishliq bolghini shuki, xitay türkiyege küchlük dölet dep qarap hemkarliq tüzüshke tirishiwatsa, türkiyediki bezi kalwalar buni körmeywatidu."

Hazir türkiyeni bashquruwatqan adalet we tereqqiyat partiyesining parlamént ezasi jüme ichten ependining ürümchide turup ijtima'iy taratqular arqiliq tarqatqan bu bayanati türkiyede qattiq ghulghula peyda qildi. Ijtimayi taratqularda tarqitilghan bu bayanat türklerning qattiq naraziliqigha uchridi.

Oghuz türk namliq bir kishi fésbokta uninggha yazghan reddiye xétide munularni dégen: "Hörmetlik parlamént ezasi, biz téxi yéqinda u yerdin kelduq. Biz u yerde qandaq zulumlarning barliqini öz közimiz bilen körüp chong bolduq. U yerde chidighusiz zulum bar. Bu zulum barghanséri küchiyiwatidu. Men sizge shuni démekchimenki, u yerde siz körüwatqan ishlar xitay hökümiti siz üchün teyyarlap qoyghan oyundur. Uyghurlarni körgen, ular bilen körüshken bolishingiz mumkin, emma ular ras gep qilalmaydu. Ras gep qilsa qattiq jazalinidu."

Ürümchi qizi nami bilen yazghan biri parlamént ezasining bayanatigha qarita munularni yazghan: "Normalda türkistan'gha barghanlar eslini tépip hayajanlinidu. Bu parlamént ezasigha sherqiy türkistanning shamili tégip ketken oxshaydu. U yerde yégen - ichkenliri ziyan qilghan oxshaydu. Eslide Uyghur tamaqliri insanlargha shipadur. Emma bu parlamént ezasi xitayning meynet qolidin élip yégen bolghachqa tamaq ziyan qilghan oxshaydu."

Yalchin bay isimlik bir kishi parlamént ezasi jüme ichten ependini tenqid qilip mundaq dep yazidu: "Hörmetlik parlamént ezasi, siz barghan sherqiy türkistan'gha menmu barghan. Men bérishtin bir ay burun qeshqerde ikki yéza xitay armiyesi teripidin oqqa tutulghan idi. Xitay rehberliri we dölet axbarat wasitiliri bu heqte bashqiche nersilerni deydu. Uyghurlar hökümettin qorqup méni öyige méhman'ghimu chaqiralmidi. Xitayning sherqiy türkistanni 1949 - yili bésiwalghanliqi éniq. Uyghurlarning yer asti bayliqlirini élip kétiwatidu, xitay Uyghurlarning héchqandaq heq we huquqini bermeywatidu. Weziyetni yaxshi tehlil qilish kérek. U yerning weziyiti éghir, undaq turughluq Uyghurlar bexitlik yashimaqta déyish toghra emes. Kütüpxanining aldida, meschitning aldida, kochilarda her jayda saqchi bar. Biz ikki oqutquchi barghan iduq, biz chégradin kirgüche xitay saqchiliri bizni 5 yérim sa'et tekshürdi. Parlamént ezalirini undaq tekshürmeydu, shunga heqiqetni körmeyla bayanat béripsiz."

Meryem merwe baltaji xanim, parlamént ezasining bayanatini tenqid qilip mundaq dep yazidu: "Siz bir ay burun parlaméntta qilghan nutqingizda xitayning Uyghurlarni qirghin qiliwatqanliqini dégen idingiz, bügün néme bolup mundaq deysiz? néme özgirish boldi? bu geplerni némige tayinip turup dewatisiz? bundaq déyishke néme heqqingiz bar? men sizni qattiq eyibleymen. Menche siz, Uyghurlar toghrisida gep qilmaqchi bolsingiz, kitab oqup, öginip sözleng."

Parlamént ezasining bayanatigha qarita türk xelqining qandaq naraziliq körsitiwatqanliqi toghrisida melumat igilesh üchün aktip ijtima'iy taratqularni qolliniwatqan azadjan bughra bilen söhbet élip barduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet