Türkiyidiki Uyghurlar toghrisida bir qisim türk rehberler bilen söhbet

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2017-02-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Istanbulning mu'awin waliyisi salahidin özdemir ependi söhbette
Istanbulning mu'awin waliyisi salahidin özdemir ependi söhbette
RFA/Arslan


Yéngi yil kéchisi istanbulda yüz bergen qanliq weqedin kéyin kishilerning diqqiti türkiyide yashawatqan ottura asiyaliq Uyghur we özbék qatarliq türk xelqlerge tartildi. Metbu'atlarda bir qisim Uyghur we özbéklerni ishid yaki da'ish dep tonulghan teshkilatqa chétip qarighanliqi sewebidin Uyghurlarning obrazigha dagh tégish endishisi küchiyishke bashlidi.

Türkler rastinla Uyghurlarni yaman körüshke bashlidimu? bir térrorchining sewebidin bir xelqni yaki bir milletni eyiblesh toghra bolamdu? türk rehberliri Uyghurlargha qandaq qaraydu? biz bu so'allarning jawabigha érishish üchün milletchi heriket partiyisi istanbul shöbisining bash katipi doktor murat kotra we istanbulning mu'awin waliyisi salahidin özdemir ependiler bilen söhbet élip barduq.

Salahidin özdemir ependi, "Türkler bilen tarixiy munasiwiti bolghan Uyghurlargha qandaq qaraysiz?" dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Biz elwette pütün türk dunyasigha oxshash xususen Uyghur türklirige pütün xelqimiz, hökümitimiz, dölitimizning rehberliri her zaman alahide köngül bölidu, ularni özimizdin ayrimiduq, ular bilen qan we jan munasiwetlirimiz barliqini bilimiz, u yerler bizning esli ana wetinimizdur, biz u yerdin bügünki wetinimiz anadoliyige kelduq, emma u yerni bashqilarning dep qarimaymiz, özimizning diyari dep qaraymiz. Uyghur türklirining mesililirining hel bolushi bizningmu arzuyimiz, xudayim buyrisa, u arzuyimiz emelge ashqandin kéyin bu dunya bilen widalishimiz, biz her zaman shuni arzu qilip kelduq. Heqiqeten bizning millitimiz her zaman türk dunyasining, mezlumlarning yénida bolidu. Ottura asiyadin kélip türkiyide yashawatqan pütkül qandash qérindashlirimiz türkiyini özlirining öyidikidek hés qilidu. Biz öz-ara uruq-tughqanlar bir-biri bilen urushup qalidighan ehwallar bolsimu, sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning bu yerdiki insanlirimiz bilen urushup qalghinini men anglimidim. Yeni könglimizning yéqinliqi dawam qiliwatidu. Allah yolunglarni échip bersun, hemmimiz birlikte güzel künlerni körimiz, xudayim buyrisa."

Eljezire tor gézitining muxbiri jan hasasuning, istanbuldiki sherqiy türkistan wexpining bash katipi shundaqla istanbul uniwéristéti türkolugiye tetqiqatliri inistitutining oqutquchisi doktor ömer qul bilen türkiyidiki Uyghurlar toghrisida élip barghan ziyaret xatirisi élan qilindi.

Doktor ömer qul deslepte Uyghur türkliri qatarliq türkiyide yashawatqan ottura asiyaliq nechche minglighan kishi ishid (iraq we sham islam döliti) teshkilatigha chétip qarighanliqtin bi'aram bolghanliqini bildürdi.

Ömer qul mundaq dédi: "Istanbuldiki kéchilik kulubta yéngi yil kéchisi yüz bergen qanliq weqeni sadir qilghuchi deslepte Uyghur türkiy déyildi, emeliyette özbékistanliq ikenliki ashkara boldi. Abduqadir masharipof tutqun qilinishtin ilgiri, türkiyining oxshimighan jaylirida ottura asiyaliqlargha oxshitilghanliqi üchün bezi kishiler tayaq yiyishke uchridi. Réyna hujumchisi tutulghandin kéyinmu xelq ammisi teripidin ottura asiyaliqlargha qarshi yaman köz bilen qarash dawam qiliwatidu.

Doktor ömer qul her millettin yaxshi insanlar chiqqan'gha oxshash nachar, térrorchi, qatil insanlarningmu chiqidighanliqini, bir qatilning sewebidin pütün bir milletni yaki xelqni eyibleshning toghra emeslikini bildürüp mundaq dédi: "Her millettin yaman niyetlik insanlar, qatillar, térrorchilar chiqishi mumkin. Emma bu qatilliq weqesi ottura asiyaliqlarni xususen türkiyide panahlan'ghan Uyghur türklirini pisxologiye jehette renjitidighan weziyetni keltürüp chiqardi we bi'aramchiliq peyda qildi. Weqe yüz bérip uzun ötmeyla xewerlerde we ijtima'iy taratqularda qatilning Uyghur türkiy ikenliki toghrisida kocha parangliri tarqaldi. Ottura asiyaliqlargha qarita xuddi nepretlinish pisxologiyisi peyda qilindi. Türkiye jumhuriyitining sadiq wetendashliri bolghan, qanun-tüzümlerge ri'aye qilghan on minglighan Uyghur türkiy, kündülük ijtima'i hayatlirida hazirmu pisxologiyilik jehette selibiy tesirige uchrimaqta.

Biz bu heqte pikir-qarashlirini élish üchün türkiyining eng chong öktichi partiyiliridin milletchi heriket partiyisining bash katipi doktor murat kotra bilen söhbet élip barduq.

Murat kotra ependi aldi bilen "Milletchi heriket partiyisi Uyghurlargha qandaq qaraydu? siz qandaq chüshenchige ige ?" dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Sherqiy türkistanliqlargha nisbeten bizning köz-qarashlirimiz shuki, türkler yashaydighan her yer bizning zéminimizdur, u yermu bizning zéminimiz, u yerde zulum astida yashawatqan 30 milyon yurtdashlirimizgha alaqidar biz milletchi heriket partiyisi bolush süpitimiz bilen parlaméntta ularning awazini anglitish üchün, silerning telepliringlar, qiyinchiliqliringlar, mesililiringlargha munasiwetlik birer iltimas sun'ghan haman, biz uni parlaméntqa teqdim qilip parlamént ezalirimiz bu mesililer toghriside sözlep, silerning we bizning hemmimizning awazi bolimiz. Sherqiy türkistan'gha nisbeten biz jiddiy qaraymiz, qeyerde bir zulum astida qalghan türk zémini bolsa, biz u yerlerge eng aliy derijide jiddiy qaraymiz. Imkaniyetning yétishiche, Uyghurlarning awazini anglitishqa her türlük xizmetlerni qilishqa tirishimiz."

Biz yene, Uyghurlargha qarita türkiyide bir xil yaman körüsh ehwalining otturigha chiqqanliqini, buningdin türkiyidiki Uyghurlarning endishe ichide qalghanliqini bildürduq we "Bu ehwalgha siz qandaq qaraysiz?" dep soriduq. Milletchi heriket partiyisi istanbul shöbisi bash katipi doktor murat kotra ependi mundaq dédi: "Endishe qilish kérek, silerge qérindishim dep qochaq achqan türkiye her da'im quchaq achidu, bir kishi sadir qilghan térrorluq heriketni omumiy bir milletke artish mumkin bolmaydu. U jehette héch qandaq bir mesile yoq. Biz bir qérindash, bir-birimizge quchaq échishni her da'im dawam qilimiz. Térrorluqqa lenet oquymiz, bir kishining sadir qilghan térrorluq herikitini chong bir xelqqe artip qoyushqa qet'iy bolmaydu".

Biz yene doktor murat kotra ependidin "Uyghurlargha démekchi bolghan sözingiz barmu ?" dep soriduq. U mundaq dédi: "Qizghin salam yollaymen, allah yardemchisi bolsun. Bu yerde ularni oylaydighan, ular üchün ghem-qayghugha chümgen, ular bilen birlikte xushal bolidighan qérindashliri bar, milletchi heriket partiyisi, ülküchiler bar, shuning üchün ularning hemmisini chin yürektin yaxshi körimiz, salam yollaymiz."

Toluq bet