Түрк саяһәтчиләр үрүмчи айродромида қайтуруветилди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2016-05-24
Share

Кейинки йилларда болупму 2014-йили түркийә билән хитай оттурисида саяһәт тохтамнамиси түзүлгәндин буян, түркийәгә келиватқан уйғур саяһәтчиләр билән уйғур дияриға бериватқан түрк саяһәтчиләрниң сани күнсайин көпәймәктә. Уйғур диярини екскурсийә қилиш үчүн барған илим адәмлири, дөләт кадирлири вә инженерлардин тәркиб тапқан 15 киши, үрүмчи айродромида айрим өйгә солап, 8 саәт тохтитилғандин кейин қайтуруветилди.

Өткән шәнбә күни бир саяһәт ширкити тәрипидин уюштурулған саяһәт өмики билән үрүмчи айродромиға барған 15 кишилик саяһәт өмики үрүмчидин қазақистанниң алмата шәһири арқилиқ түркийәгә қайтуруветилди. Бу саяһәт өмикини уюштурған қадир тосун әпәнди, түркийә-хитай оттурисида йешил паспортқа виза тәләп қилмаслиқ тохтамнамиси болсиму, хитай сақчилириниң өзлирини қаттиқ қоллуқ билән қайтуруветишиниң түп сәвәбиниң уйғур қериндашлири тартиватқан зулумни көрүп қелишидин қорққанлиқидин ибарәт икәнликини тәкитлиди.

Қадир тосун әпәнди бу екскурсийини уюштуруш үчүн он айдин буян тәйярлиқ қилғанлиқини, пәқәтла саяһәт қилиш мәқсити билән уюштурулғанлиқини баян қилип мундақ деди: " биз шәрқий түркистанға бу саяһәт өмикини уюштуруш үчүн он айдин буян тәйярлиқ қиливататтуқ. Бу саяһәткә қатнишиш үчүн 46 киши илтимас қилған иди. Әмма хитайниң у йәрдә елип бериватқан бесим сияситидин қорққачқа көпи йенивалди. Ахирида биз 23 киши бериш үчүн илтимас қилдуқ. Буларниң ичидә 8 кишиниң паспорти нормал паспорт болғачқа виза бәрмиди. Қалған 15 киши дөләт кадири болғачқа визисиз паспорт билән 21-май күни истанбулдин үрүмчигә маңдуқ. Үрүмчи айродромида бизгә бәк қопал муамилә қилди. Бизниң аримизда министирлиқларда ишләйдиған башқарма мудирлириму бар иди. Үрүмчи айродромидики сақчилар паспортимизни тартивалди."

Қадир тосун әпәнди сақчиларниң паспортлирини тартивалғандин кейин, бир өйгә солап қоюп, бир йерим саәт сақлатқандин кейин чеградин кирәлмәйдиғанлиқини дегәнликини баян қилип мундақ деди: " паспортлиримизни сақчи тартивалди. Бизни айрим бир өйгә солиди. Бизни бир йерим саәт сақлатқандин кейин бизниң хитайға йәни шәрқий түркистанға кирәлмәйдиғанлиқимизни, қайтурулидиғанлиқимизни деди. Тунҗи айропилан билән бишкәккә йолға селип қойидиғанлиқини дегинидә қобул қилмидуқ. Бейҗиңдики түрк әлчиханисиға телефон қилған болсақму, шәнбә күни болғачқа улар хитай ташқи ишлар министирлиқидин адәм тапалмиди. Бизгә бәк қопал муамилә қилди, таһарәткиму хитай әскәрләрниң назарити астида бардуқ."

Қадир тосун әпәнди үрүмчи айродромида 8-10 саәт тутуп турулғандин кейин, қазақистанниң алмата шәһиригә йолға селип қойғанлиқини, өзлирини алғили чиққан уйғур балини хитай сақчисиниң уруп солап қойғанлиқини баян қилип мундақ деди: " бизгә болған муамилиси барғансери яманлишишқа башлиди. Һәммимизниң бешиға бирдин сақчи қойди. Таһарәткиму сақчи назаритидә беришқа башлидуқ. Таһарәтхана ишикидиму сақчи сақлиди. Биз у йәрдә 10 саәт сақлидуқ. Биз билән көрүшкили кәлгән бир уйғурни хитай урди вә кимликини тартивалди. Биз кәткәндин кейин униң бешиға немиләр кәлди билмәймиз. Әтиси күни әтигән бизни қазақистанға йолға салди. Айропиланға чиқидиған вақтимизда намәһрәм йеримизгичә ахтурди. Бизгә террорчиға муамилә қилғандәк муамилә қилди. Хитай дөлити икки дөләт оттурисидики дипломатийилик тохтамнамигә һөрмәт қилмастин, бизни қоғлап чиқарди. "

Бу саяһәт өмикини уюштурған қадир тосун әпәнди хитайниң өзлирини түрк оҗақлири әзаси икәнсиләр дәп рухсәт қилмиғанлиқини дегәнликини, 15 киши ичидә пәқәтла бир кишиниң түрк оҗақлири әзаси икәнликини баян қилип мундақ деди: " түрк оҗақлири тәшкилатиға әза икәнсиләр деди, әслидә ундақ иш йоқ. Түрк оҗақлири тәшкилатиға әза осман октай намида бирла киши бар иди. Биз түрк оҗақлири тәшкилати әзаси әмәс. Хитайниң бизни киргүзмәсликидики сәвәб, хитай һөкүмитиниң уйғурларға елип бериватқан зулумни бизниң көрүшимизни халимиди. Зулумни көрүп дуня җамаәтчиликигә ашкарилап қоюшимиздин қорқти."

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған түркийә истратегийәлик чүшәнчә институти түркийә-хитай мунасивәтлири мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди хитайниң виза тәләп қилиш һәққи йоқ йешил паспорти бар 15 кишини қайтуруветишиниң дипломатийәлик тохтамнамигә хилап икәнлики баян қилди.

Доктор әркин әкрәм әпәнди хитай дөлитиниң түрк академикларни уйғурлар дучар болуватқан һәқсизликләрни ашкарилап қоюшидин қорқуп киргүзмигәнликини, америкилиқ, канадалиқ вә явропа дөләтлиридин уйғур елиға барғанларғиму мушундақ муамилә қиливатқанлиқини баян қилди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт