Паландөкән әпәнди: “биз 76 милйон түркийә хәлқиғә вакалитән хитайниң уйғур сияситини әйиблидуқ”

Мухбиримиз әркин тарим
2014.08.21
turkiye-xitaygha-qarshi-bayanat.jpg Түркийәдики аммивий тәшкилатларниң хитайға қарши ортақ баянат илан қилиш мәйданидин бир көрүнүш
RFA/Erkin Tarim


Түркийәдики 10 чоң аммиви тәшкилатларниң мәсуллири 8 - айниң 20 - күни мухбирларни күтүвелиш йиғини чақирип хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситиниң зулумға айланғанлиқини ейтқан иди. Бу хәвәр түркийәдики пүтүн телевизийә қаналлири вә гезитләрдә орун алди.

Бу мухбирларни күтүвелиш йиғини түркийә тарихида тунҗи қетим мәхсус уйғурлар тоғрисида өткүзүлгән пүтүн аммиви тәшкилатларниң алий дәриҗилик рәһбәрлири қатнашқан мухбирларни күтүвелиш йиғини һесаблиниду. Биз бу паалийәт ахирлашқандин кейин, 76 милйон түркийә хәлқиғә вакалитән бу баянатни оқуп өткән түркийә һүнәрвән - касиплар конфедиратсийәси рәиси бәндәви паландөкән әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ. У, бүгүнки бу баянатниң 76 милйон түркийә хәлқиниң авази икәнликини, хитай билән болған тиҗарәт мунасивәткә қаримастин уйғурларниң пәрядини дуня җамаәтчиликигә аңлитиш үчүн тиришидиғанлиқини ейтти.

- Бүгүн түркийә тарихида тунҗи қетим мәхсус уйғурлар тоғрисида бундақ чоң бир мухбирларни күтүвелиш йиғини өткүзүлди. Буниңдики мәқсәт немә? - дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди:

- Сизму дәп өткәндәк, бүгүнки баянатимиз 76 милйон түрк хәлқиниң авази иди. Карханичилар, тиҗарәтчиләр, касиплар бирликлири, конфедиратсийәләрниң мәсуллири дөлитимиздики 76 милйон кишини өз ичигә алған аммиви тәшкилатлар. Бу тәшкилатларниң һәммиси явропа бирлики аммиви тәшкилатлар бирликиниң әзалири. Биз явропа дөләтлириниң шундақла дуня дөләтлириниң диққәт - етибарини шәрқий түркистан мәсилисигә тартиш үчүн. Шәрқий түркистандики мусулман қериндашлиримиздин йеқиндин бери нәччә кишиниң өлгәнликидинму ениқ хәвиримиз йоқ. Хитай ишикни етивелип уйғурларға зулум селиватиду. Биз у районларға бардуқ, билимиз. Уйғурларниң қандақ еғиз вәзийәттә турмуш көчүриватқанлиқини яхши билимиз. Уйғурлар бунчивала бесим вә зулумға қарши өз мәвҗудийәтини қоғдап қелиш үчүн күрәш қиливатиду. Биз уйғурларниң бу һәққаний дәвасини қоллап қувәтләйдиғанлиқимизни ипадиләш үчүн бүгүн мухбирларни күтүвелиш йиғини өткүздуқ.

- Сиз түркийәдә пүтүн аммиви тәшкилатлар әза болған чоң бир конфедиратсийәниң рәиси, силәр дуняда еғиз вәзийәттә турған нурғун милләтләргә ярдәм қилисиләр. Уйғурларға мадди җәһәттин ярдәм қилиш пиланиңлар барму? - дегән соалимизға бәндәви паландөкән әпәнди мундақ җаваб бәрди:

- Биз уйғурларға ярдәм қилишни пиланлаватимиз вә ярдәм қиливатимиз. Әмма уларға мадди җәһәттин ярдәм қилишимиз тосалғуға учраватиду. Биз түркийәниң әң чоң аммиви тәшкилатлар конфедиратсийәси болуш сүпитимиз билән яврупа бирлики дөләтлиридики аммиви тәшкилатлар бирликигиму әза. Шуңа биз яврупа вә америкидики аммиви тәшкилатларғиму уйғур мәсилисини аңлитиш арқилиқ келәчәктә уйғур райониға маддий җәһәттинму ярдәм қилиш йолини ечишни пиланлаватимиз.

- Һөрмәтлик бәндәви паландөкән әпәнди, түркийәдә һакимийәт бешиға кәлгән пүтүн һөкүмәтләр уйғур мәсилисини тилға алсақ, хитай билән болған тиҗарий мунасивитимизгә тәсир йетиду дәп уйғур мәсилисигә дегәндәк көңүл бөлмәй кәлди. Әмма сиз хитай билән тиҗарәт қиливатқан карханичилар, тиҗарәтчиләрниң башлиқи болуш сүпитиңиз билән бүгүн хитайниң уйғур сияситини әйибләп баянат бәрдиңиз. Хитай билән болған тиҗарий мунасивитимизгә тәсир йетиду дәп әнсиримәмсиз? - дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди:

- яқ әнсиримәймән. Хитай билән болған тиҗарий мунасивитимиз бәкла яхши. Биз пәқәтла тиҗарәт қилиш билән болуп кетип, у йәрдики вәһшиликкә қарита қарап туришимизму мумкин әмәс. Кишиләр тиҗарәтни немә үчүн қилиду? яхши турмуш көчүрүш үчүн қилиду. Әгәр уйғур қериндашлиримиз инсан һәқ - һоқуқлиридин йоқсун, әқәлли диний ибадитиниму қилалмиса қандақ болиду? биздә бүгүн мениң бешимға кәлгән әтә сениң бешиңғиму келип қелиши мумкин дәйдиған бир һикмәтлик сөз бар. Бүгүн биз уйғурларниң дәрдигә дәрман издимисәк, әтә бундақ бир дәрт бизниңму бешимизға келиши мумкин. Биз хитай билән болған тиҗарий мунасивитимизни тәрәққий қилдуруш билән бирликтә уйғур қериндашлиримизғиму ярдәм қилишқа тиришимиз.

- Һөрмәтлик паландөкән әпәнди, бүгүн тарихий бир вәқә болди, 76 милйон түркийә хәлқигә вакалитән хитайниң уйғур сияситини әйибләп баянат елан қилдиңлар. Бундин кейин уйғурларға игә чиқишқа давам қиламсиләр? - дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди:

- Биз уйғур мәсилисини көзитимиз, көзитиш үчүн бүгүн һәммимиз бу йәргә җәм болдуқ. Әслидә биз бурундин тартип бу мәсилини көзитип келивататтуқ. Бүгүнки күндә пичақ сөңәккә келип тақашти. Уйғурлар дучар боливатқан зулум чидиғусиз һалға кәлди. Әпсуски дуня дөләтлири уйғурлар дучар боливатқан бу зулумни көрмәсликкә селиватиду. Әслидә дунядики һәммә инсан қериндаш. Бир - биримизгә немә үчүн зулум қилимиз. Хитай һөкүмити уйғурларға елип бериватқан зулум сияситини тохтитиши керәк.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.