Türkiye tashqi ishlar ministiri bash meslihetchisi: “Xitaygha bolghan köz qarishim pütünley özgerdi”

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2016-10-12
Share
arif-erdoghan-uyghur-weziyiti.jpg Türkiye tashqi ishlar ministirining bash meslihetchisi arif erdoghan.
Social Media

Türkiye tashqi ishlar ministirining bash meslihetchisi Arif erdoghan Ependi Ürümchide ötküzülgen “3-Nöwetlik yipek yolida shinjang” namliq yermenkige qatnishish üchün barghanda ürümchi, turpan we altay qatarliq jaylarda besh kün ziyaret élip barghandin kéyin, 9-ayning 23-küni xitay xelq'ara radiyosigha bergen bayanatida “Xitaygha bolghan köz qarishim pütünley özgerdi” dégen. Bu xewer mezkur radi'oning türkche tor békitigimu qoyulghan bolup, türkiyediki ijtima'iy taratqulardimu ghulghula peyda qildi.

Arif erdoghan 9-ayning 23-küni xitay xelq'ara radi'osi türkche bölümining muxbirigha bergen bayanatida, özining shinjang toghrisida gherb axbaratliridiki burmilan'ghan xewerlerdin Uyghurlarning sirtqa taqiwétilgen weziyette turmush köchürüwatqanliqi, xitay hökümitining diniy étiqadni chekligenliki, ana tilining cheklen'genliki toghrisidiki melumatlargha ige ikenlikini, emma ürümchi, turpan we altay qatarliq jaylarni aylan'ghandin kéyin bu köz qarishining pütünley özgergenliki, hazir xitay hökümitige qarita burunqidek yaman bir köz qarishining yoqluqini, u yerdiki weziyetning buning eksiche ikenlikini körgenlikini bildürgen.

U sözide yene xitayning Uyghurlargha bésim qilmastin, belki yardem qiliwatqanliqi, xitay hökümitining kembeghel Uyghurlargha öy sélip bériwatqanliqini ilgiri sürgen. U özining xitaygha burun 5 nomur bergen bolsa, mana emdi on nomur bergenlikini, xitaygha bolghan söygüsining kücheygenlikini dégen.

Arif erdoghan sözide yene xitay hökümitining her millet balilirini heqsiz oqutuwatqanliqini, her millet xelqining örp -adet we medeniyetlirini qoghdawatqanliqini ilgiri sürgen. Arif erdoghanning bu sözliri chet'ellerdiki Uyghurlar arisida ghulghula peyda qildi. Bezi Uyghurlar bu kishige xet yézip naraziliq bildürgen.

Biz bu heqte köz qarishini igilesh üchün türkiye istratégiyilik chüshenche instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, bu kishige xet yazghan hamut göktürk ependi we zhurnalist azatjan bughra ependiler bilen söhbet élip barduq.

Doktor erkin ekrem ependi, türkiye tashqi ishlar ministiri bash meslihetchisi arif erdoghanning diplomatiye üchün bundaq bir sözni qilghan bolush éhtimali barliqini, emma bezi türklerning u yerde körgenlirige qarapla mushundaq xata chüshinip qalidighanliqini ilgiri sürdi.

Sherqiy türkistan wexpining sabiq mes'uli hamit göktürk ependi türkiye tashqi ishlar ministiri bash meslihetchisi arif erdoghan ependining bundaq bir köz qarashqa ige bolup qélishidiki sewebning xitayning uni bek kütüp qarshi élishidin bolushi mumkinlikini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi, türk rehberler arisida arif erdoghan'gha oxshash Uyghur diyari heqqide melumati yoq, bu heqte matériyal körüp baqmighan kishilerning az emeslikini, bu kishining rayon we Uyghurlarning emeliy ehwali heqqide chüshenchige ige emeslikidin bundaq dégen bolushi éhtimali barliqini ilgiri sürdi.

Doktor erkin ekrem ependi yene Uyghur diyarigha barghan türk rehberlerni xitay hökümiti yaxshi kütüwélip, yaxshi jaylarni aylandurghachqa we körsetkechke mushundaq dégen bolushi éhtimalini ilgiri sürdi.

U yene, xitay metbu'atlirining bu xil teshwiqatlirigha qarita,chet'eldiki Uyghur ammiwi teshkilatliri bilen Uyghurlarning chet'elliklerge we metbu'atlargha toghra melumat bérishi kéreklikini ilgiri sürdi. Enqerede turushluq Uyghur tetqiqatchi azatjan bughra ependi arif erdoghanning bu sözlirige qarita özining naraziliqini bildürüp xet yazghanliqini, uning bu xetke jawab qayturghanliqini bayan qildi.

Bizmu arif erdoghan ependining özi bilen alaqiliship, xitay metbu'atlirida chiqqan uning bu sözliri heqqidiki öz inkasini bilishke tirishqan bolsaqmu, alaqe ornitish imkaniyiti bolmidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet