Түркийәниң қаһраманмараш вилайитидә «шәрқий түркистанни чүшиниш» намлиқ доклат бериш паалийити өткүзүлди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2017-11-24
Share
ipargul-doklat-2.jpg Ипаргүл түркийәниң қаһраманмараш вилайитидики оқуғучиларға «шәрқий түркистанни чүшиниш» темисида доклат бәрмәктә. 2017-Йил 23-ноябир. Қаһраманмараш, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситиниң күнсайин күчийиши түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтниң йеқинлишишиға әгишип, түркийәдики түрк вә шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири түрк хәлқигә уйғурларниң өтмүши вә бүгүнки вәзийитини тонуштурушқа алаһидә әһмийәт бәрмәктә.

23-Ноябир күни түркийәниң қаһраманмараш қизлар толуқ оттура мәктипидә «шәрқий түркистанни чүшиниш» намлиқ доклат бериш паалийити өткүзүлди. Икки саәт давамлашқан паалийәттә шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ тәшкилати аяллар комитетиниң әзаси, қаһраманмараш сүтчү имам университетида оқуватқан уйғур оқуғучи ипаргүл доклат бәрди.

Мәзкур доклат бериш йиғиниға бағчәлиәвләр қизлар толуқ оттура мәктипиниң оқутқучи-оқуғучилиридин болуп 150 әтрапида киши қатнашти. Йиғин сәһниси ай-юлтузлуқ көк байрақ билән безәлгән болуп, ипаргүл доклатини мундақ сөзләр билән башлиди: «шәрқий түркистан рус вә хитай компартийисиниң һәмкарлишиши билән 1949-йили қизил реҗим астиға елинған. Шәрқий түркистан 70 йилдин буян хитайниң ишғали астида. Шәрқий түркистанниң йәр көлими 1 милйон 800 миң квадрат километир кәңликтә. Тилимиз уйғур тили, һазир әрәб елипбәси асасидики кона йезиқни ишлитимиз. Хитай һөкүмити 2003-йилидин тартип ана тилимизда маарипни чәклиди. Диний әркинлик пүтүнләй чәкләнди. Хитай һөкүмити шәрқий түркистанни үсти очуқ түрмигә айландурувәтти. Бүгүн нурғун бигунаһ уйғур түрмидә, хитай дөлитиму сақчи дөлитигә айланди. Биз түркийәдики уйғурлар 6 айдин буян уруқ-туққанлиримиз билән алақә орниталмайватимиз.»

Ипаргүл доклатида тарихта бүгүнки уйғур диярида қурулған дөләтләр тоғрисида мәлумат берип мундақ деди: «шәрқий түркистан земинида тарихта һонлар, көктүркләр уйғурлар һөкүм сүргән. Бу йәрдә йәнә идиқут уйғур дөлити, қараханийлар дөлити қатарлиқ дөләтләр қурулған. Уйғурлар узун тарихтин бери әркинлик күриши елип бармақта. 1933-Йили шәрқий түркистанда ислам җумһурийити қурулған. 1944-Йили шәрқий түркистан җумһурийити қурулған. 1949-Йили коммунист хитайлар бесивалған. Тарихтин бери шәрқий түркистан хәлқи әркинлик көрүши елип бармақта. Хитай һөкүмити өзиниң аптономийә қанунида уйғурларға бәргән һәқ вә һуқуқлириғиму һөрмәт қилмастин, уйғурларни йоқ қилиш сияситини елип бармақта. Болупму кейинки 15 йилда хитай уйғурларға әқилгә сиғмайдиған зулум сиясити елип бармақта.»

24-Ноябир күни йәнә қаһраманмараш вилайитидики шеһит абдуллаһ толуқсиз оттура мәктипидә шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң орунлаштуруши билән «шәрқий түркистанни чүшиниш» мавзулуқ доклат бериш паалийити өткүзүлди. Паалийәттә йәнә қаһраманмараш сүтчү имам университети дини билимләр факултетида оқуватқан уйғур оқуғучи ипаргүл доклат бәрди. У йәнә нуқтилиқ һалда уйғурларниң тарихи тоғрисида қисқичә мәлумат бәргәндин кейин уйғурларниң бүгүнки вәзийити тоғрисида тохталди. 

Шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийитиниң рәиси һидайәтулла оғузхан әпәнди бу йилқи паалийәтләрни түрк хәлқ аммисиға шәрқий түркистанни тонуштуруш мәқсити билән уюштуруватқанлиқини, икки күндин бери түркийәниң шәрқий-җәнуп районидики қаһраманмараш вилайитидә бу паалийәтни өткүзгәнликини баян қилди. У йәнә алдимиздики күнләрдиму арқа-арқидин бу хил паалийәтләрни өткүзидиғанлиқини баян қилди. 

Түркийәниң қаһраманмараш вилайитидә өткүзүлгән бу паалийәтни уюштурған әлбистан мәдәнийәт вә маарип фондиниң рәиси әрдал әпәнди икки толуқ оттура мәктәптә өткүзүлгән бу паалийәтниң наһайити пайдилиқ болғанлиқини баян қилип, мундақ деди: «биз һәм толуқ оттура мәктәптә һәм толуқсиз оттура мәктәптә паалийәт өткүздуқ, оқутқучи вә оқуғучилар бәкла хурсән болди. Давамлиқ шәрқий түркистан тоғрисида башқа мәктәпләрдиму паалийәт елип беришимизни тәләп қиливатиду. Бу хил паалийәтләр бәк пайдилиқ болиду.»

Әрдал әпәнди әлбистан фондиниң өткән йили истанбулдики уйғур қиз оқуғучиларға бир машина ярдәм буюми әвәткәнликини баян қилип, мундақ деди: «өткән йили өй иҗаригә алған уйғур қиз оқуғучиларға бир машина өй җабдуқлири әвәттуқ. Өйлиридә немә кәм болса, киралғу, тоңлатқуға охшаш нәрсиләрдин бир машина әвәттуқ. Һәр ай ун-яғ вә оқуш мукапат пуллири бериватимиз. Һазир ярдәмгә еһтияҗи бар, көп санда уйғур оқуғучи бар.»

Қаһраманмараш вилайитидә уйғурларниң мәрһум лидери әйса йүсүп алиптекинниң нами берилгән чоң коча вә бағчилар бар. Уйғур мәсилиси көпрәк билинидиған вилайәтләрдин бири һесаблиниду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт