Türkiyediki eng chong yashlar teshkilati xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitini eyiblidi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2018-06-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyediki eng chong yashlar teshkilati élip barghan xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitini eyiblesh namayishi. 2018-Yili iyun, enqere.
Türkiyediki eng chong yashlar teshkilati élip barghan xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitini eyiblesh namayishi. 2018-Yili iyun, enqere.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyediki eng chong yashlar teshkilatliridin biri bolghan, pütün türkiy xelqlerning birlikini teshebbus qilidighan milletchilik idiyesidiki "Ülkü ochaqliri", Uyghurche qilip éytqanda "Bir ghaye üchün küresh qilidighan teshkilat" ning re'isi oljay kilawuz ependi bayanat élan qilip, xitayning Uyghur diyarida élip bériwatqan yuqiri bésimliq zulumi we irqiy siyasitini qattiq eyiblidi. "Ülkü ochaqliri" teshkilatining re'isi oljay kilawuz ependi 6-iyun küni élan qilghan bayanatida: "Biz pütün küchimiz bilen axirghiche sherqiy türkistandiki qérindashlirimizning heqqaniy körüshini qollaymiz, ularning menpe'etini, mewjudiyitini qoghdaymiz", dédi.

U, téléwiziye we ijtima'iy taratqular arqiliq tarqatqan awazliq bayanatida muqeddes ramizan éyida xitayning "Sherqiy türkistanliqlargha élip bériwatqan zulum siyasitining dawamlishiwatqanliqi" ni tekitlep mundaq dédi: "Bügün muqeddes ramizan éyida söyünüwatqan künlirimizde hemmimizge melum bolghinidek sherqiy türkistandiki qérindashlirimizgha qarita élip bériliwatqan hujumlar yürikimizni daghlimaqta. Bügün ularning rozi tutushi, namaz qilishi, hijablinishi cheklen'gen, ana tilda sözlishishimu cheklen'gen."

U, bayanatini mundaq dawamlashturdi: "Sherqiy türkistanda sansizlighan kishiler türmilerde ten jazasigha uchrimaqta. Kéyinki künlerde bezi islam alimliri xitay teripidin shéhit qilindi. Yene bir tereptin xitay döliti 'qérindash a'ile' nami astida Uyghurlargha élip bériliwatqan peskesh siyasiti bizni nomus qildurmaqta. Bizning rohimiz, qelbimiz, du'ayimiz her da'im sherqiy türkistanliqlar bilen bille".

Oljay kilawuz ependi bundaq teqiblesh siyasiti élip bériwatqan xitay dölitini qattiq tenqid qilip, "Bundaq peskesh siyaset élip bériwatqan xitay hakimiyitini qattiq eyibleymiz" dep körsetken.

Bu ramizan éyida türkiyediki bezi ammiwi teshkilatlar arqa-arqidin xitayni eyiblep bayanatlar élan qildi. Türkiyediki axbarat wasitiliridimu Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisidiki xewerler köpiyishke bashlandi. Buning sewebliri néme? bu heqte köz qarishini igilesh üchün enqerediki istratégiyelik chüshenchiler institutining mutexessisi doktor erkin ekrem ependi bilen söhbet élip barduq. U, bayan qildi.

Wehalenki, türkiyediki "Ülke ochaqliri", "Türk ochaqliri" qatarliq bir qisim ammiwi teshkilatlar xitay da'irilirining Uyghur diyarida élip bériwatqan dini, milliy ayrimichiliqi we cheklesh siyasiti, jümlidin yighiwélish lagérlirigha solash qilmishlirini eyiblep bayanatlar élan qilghan bolisimu, shuningdek türkiye metbu'atliri bu mesililerde maqale we uchurlarni élan qiliwatqan bolsimu, biraq türkiye hökümiti tereptin yaki türkiye rehberlirining birer inkasi téxi otturigha chiqmidi. Emma, türkiye hökümiti 2009-yilidiki ürümchi weqeside xitaygha özining qattiq meydanini bildürgen idi.

Doktor erkin ekrem ependi türkiyening hazir xitaydin meblegh we téxnologiye kütüwatqanliqini, türkiyening 24-iyun küni dölet re'islik tüzümige ötidighanliqini, saylamdin kéyin türkiyening Uyghur siyasitining qandaq bolidighanliqini hazirche bir nerse déyishning qéyin ikenlikini bayan qildi.

Dunya Uyghur qurultiyi ichki ishlar komitéti mudiri hamut göktürk ependi köp sanda ezasi bar yashlar teshkilati "Ülke ochaqliri" teshkilati re'isining bu bayanatining ehmiyitining yuqiri ikenlikini, emma, bu teshkilatning türkiye hökümitini éyiblimeslikidiki seweb heqqide toxtaldi.

Ötken hepte 100 yilliq tarixqa ige "Türk ochaqliri" teshkilatining re'isi proféssor doktor memet öz ependi, "Türk ochaqliri" polatli shöbisining re'isi ilxan dereköy ependiler arqa-arqidin bayanat élan qilip, xitayning Uyghur we qazaqlargha élip bériwatqan bésim siyasitini eyiblep, Uyghurlarning heqliq dewasini qollaydighanliqini tekitleshken idi.

"Ülkü ochaqliri" teshkilati türkiyediki eng uzun tarixqa ige siyasiy partiyelerdin biri bolghan milletchi heriket partiyesige eza terbiyeleydighan yashlar teshkilati bolup, türkiyening 81 wilayiti we yawropa döletliride shöbiliri mewjuttur.

Toluq bet