Атақлиқ түркийә обзорчиси өз һөкүмитини уйғур вәзийитигә көңүл бөлүшкә чақирди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2017-10-04
Елхәт
Пикир
Һәмбәһр
Принт
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Пикир
  • Елхәт
Түркийәдики әң чоң гезитләрдин бири болған «йеңичағ» гезитидә елан қилинған «шәрқий түркистанда хитай зулуми тинмай давамлашмақта» мавзулуқ обзор. (yenicaggazetesi.com.tr Дин сүрәткә елинған)
Түркийәдики әң чоң гезитләрдин бири болған «йеңичағ» гезитидә елан қилинған «шәрқий түркистанда хитай зулуми тинмай давамлашмақта» мавзулуқ обзор. (yenicaggazetesi.com.tr Дин сүрәткә елинған)
Photo: RFA

«1-Өктәбир» күни хитайлар, хитай хәлқ җумһурийити қурулғанлиқиниң 68-йиллиқини тәбрикләватқан бүгүнки күндә дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғур аммиви тәшкилатлири хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситигә наразилиқ билдүрүш намайишлири уюштурди. Бу мунасивәт билән түркийәдики бәзи ахбарат васитилири уйғур мәсилисигә орун берип, түркийә һөкүмитини «уйғурларға игә чиқмиди» дәп тәнқид қилди.

2-Өктәбир күни түркийәдики әң чоң гезитләрдин бири болған «йеңичағ» гезитидә «шәрқий түркистанда хитай зулуми тинмай давамлашмақта» мавзулуқ обзор елан қилинди. Журналист исмаил шаһин әпәнди язған мәзкур обзорда, түркийә җамаәтчиликиниң диққәт-етибари шималий ирақтики кәркүк мәсилисигә мәркәзләшкән бүгүнки күндә «шәрқий түркистан мәсилиси» ниң көздин сақит қилинғанлиқини баян қилип мундақ дәп язиду: «биз вә түрк һөкүмити кәркүк дәвасиға көңүл бөлүватқан бүгүнки күндә, хитайниң шәрқий түркистанлиқларға елип бериватқан бесим сиясити чекидин ашти. Әлвәттә бу йеңи бир иш әмәс, лекин йеқиндин буянқи хитай сиясити оттура әсир дәври түсини алди. Өткән күнләрдә бу хәвәр түрк ахбаратлиридиму орун алди. Хитай һөкүмити мәсчитләрдә мәни қилған диний ибадәтни, өйләрдиму чәклиди. Шәрқий түркистанда өйләрдә қуран вә җайнамаз қоюш чәкләнди.»

Обзорчи исмаил шаһин әпәнди, обзорида хитайниң «шәрқий түркистанлиқларға қиливатқан зулуми бундақ учиға чиққан туруқлуқ, түркийә һөкүмити, ташқи ишлар министирлиқи вә һәрқайси сиясий партийәләрниң бу һәқтә баянат елан қилмиғанлиқи» ни баян қилип мундақ дәп язиду: «бу һәқтә түркийә ташқи ишлар министирлиқи, һөкүмәт вә һәрқайси сиясий партийәләр бир баянат елан қилдиму? мән бундақ бир баянат аңлап бақмидим, аңлиғанлар болса маңа әвәтсун.»

«Йеңичағ» гезитидә 2-өктәбир күни елан қилинған «шәрқий түркистанда хитай зулуми тинмай давамлашмақта» мавзулуқ обзорда, хитайниң кейинки 6 ай ичидә уйғурларға елип барған әқилгә сиғмайдиған бесим сиясити қисқичә баян қилинған. Исмаил шаһин әпәнди, обзориниң ахирида бу бесимларниң 14-әсирдә миң сулалиси дәвридә әмәс, 21-әсиргә киргән бүгүнки күндә уйғурларға елип бериливатқанлиқини тәкитлигән.

Түркийә һөкүмити, ташқи ишлар министирлиқи вә һәрқайси сиясий партийәләр хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситигә қарита кейинки йилларда баянат елан қилип, әнсирәшлирини оттуриға қойған иди. Мәсилән 2015-йили 6-айниң 30-күни түркийә ташқи ишлар министири баянат елан қилған иди. Баянатта «хитай хәлқ җумһурийитиниң уйғур аптоном районида елип бериватқан рози тутушни чәкләш вә диний ибадәтни чәкләш сиясити түрк җамаәтчиликини әндишигә салмақта, бу әнсиришимизни хитайниң әнқәрәдә турушлуқ әлчиликигиму йәткүздуқ» дейилгән. 2015-Йили милләтчи һәрикәт партийәси, җумһурийәт хәлқ партийәсиму бу һәқтә баянат елан қилған иди.

Ундақта һазир хитайниң бесими чекидин ашқан бундақ бир пәйттә немә үчүн түркийә һөкүмити вә сиясий партийәләр баянат елан қилмиди. Бу һәқтә мутәхәссисләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Түркийә истратегийилик чүшәнчә институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди уйғурлар еғир бесим көрүватқан болсиму, түркийә һөкүмитиниң хитайға қарши баянат елан қилмаслиқидики сәвәбниң түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтниң күчәйгәнликидин дерәк беридиғанлиқини, әмма дөләт рәиси рәҗәп таййип әрдоғанниң 1-өктәбир күни түркийә парламентидики ечилиш мурасимида уйғур мәсилисини тилға алғанлиқини баян қилди.

Доктор әркин әкрәм әпәнди түрк хәлқиниң уйғур мәсилисини қоллап қуввәтләйдиғанлиқини, әмма узун муддәттә түркийә-хитай мунасивитиниң күчийәлмәйдиғанлиқини баян қилди.

Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғлу хитайға елип барған зияритидә түркийәдә хитайға қарши паалийәтләргә рухсәт қилмайдиғанлиқини, ахбаратларда хитайға қарши хәвәрләрни елан қилдурмайдиғанлиқини баян қилған иди. Буни әмәлийләштүрәләрму? күтаһя думлипинар университети оқутқучиси доктор бариш адибәлли әпәнди бу һәқтики соалимизға җаваб берип мундақ деди: «түркийә дөләт рәиси рәҗәп таййип әрдоған парламентниң ечилиш мурасимида шәрқий түркистан мәсилисини тилға алди. Биз уйғур мәсилиси демәймиз шәрқий түркистан мәсилиси дәймиз. Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғлуниң хитайда демәкчи болғини сүрийәгә баридиған уйғурларниң түркийә арқилиқ беришиға, террорлуқ тәшкилатлириниң паалийәтлиригә рухсәт қилмаймиз, деди. Әмма хитай буни бурмилиди. Мәнчә түркийә уйғурларниң һәқлиқ дәвасини тосалмайду, чүнки түрк хәлқи қериндаш уйғур хәлқиниң һәқлиқ дәвасини қоллайду».

1-Өктәбир күни мунасивити билән обзорчи сәйфи шаһин язған «хитайниң шәрқий түркистанда қуранни чәклиши» мавзулуқ обзори «истиқлал» тор гезитидә, 1-өктәбир күни түркийәниң адана шәһиридики бир гуруппа уйғурниң хитайға наразилиқ намайиши өткүзгәнлики тоғрисидики хәвәр «хәвәр» тор гезитидә елан қилинди.

Пикирләр (0)
  • Принт
  • Һәмбәһр
  • Елхәт
Толуқ бәт