Almatada xitay-qazaqistan köchmen mesililiri heqqide kitab neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2014-10-03
Share
qazaqistan-jumhuriyitidiki-xitay-kochmenliri.jpg "Qazaqistan jumhuriyitidiki xitay köchmenliri: yipek yoli en'eniliri we hemkarliqning yéngi yönilishliri" namliq kitabning muqawisi.
RFA/Oyghan

Yéqinda almatada rusiye penler akadémiyisi xelq igiliki mölcherlesh institutining köchmen tetqiqatlar merkizi yénidiki musteqil döletler hemkarliqi memliketlirining köchmenler mesilisi boyiche tetqiqat kéngishining mutexessisi yéléna sadowskayaning "Qazaqistan jumhuriyitidiki xitay köchmenliri: yipek yoli en'eniliri we hemkarliqning yéngi yönilishliri" namliq kitabi "Raritét" neshriyatida yoruq kördi. "Soros-qazaqistan fondi" ning hamiyliqida neshr qilin'ghan mezkur kitabta 1990-yildin 2014-yilghiche bolghan ariliqtiki xitay we qazaqistan otturisidiki zamaniwi köchüshler xitayning qazaqistan'gha qaritilghan iqtisadiy bésip kirishi misalida analiz qilin'ghan. Kitab aptori xitay köchining bir nechche türlirini ajritip qarap, asasiy diqqitini xitayning emgek köchmenlirige qaratqan, shundaqla xitayning kichik we ottura tiptiki tijariti hem xitay ishchilirining yerlik emgek bazarliri we tijaritige körsitiwatqan tesirini éniqlighan.

Y. Sadowskaya köpligen pakitlar asasida qazaqistanning Uyghur diyari bilen bolghan soda-iqtisadi hem öz-ara köchüsh munasiwetlirining tereqqiyat basquchlirini körsitip, ikki memliket otturisidiki bilim élish meqsitide köchüshning kélechek tereqqiyat mesililirini we xitaydin qazaqistan'gha turaqliq köchüsh jeryanlirini körsitip bergen.

Kitab "Xitayning iqtisadiy bésip kirishi we qazaqistan jumhuriyitidiki xitay köchmenliri", "Xitayning qazaqistandiki köp qatlamliq iqtisadi we köchüsh: sahelar boyiche körünüsh", "Emgek köchmenliri: xitayning qazaqistandiki iqtisadining kishilik ölchimi", "Xitayning qazaqistan jumhuriyitidiki chong, ottura we kichik tiptiki tijariti", "Xitayning qazaqistan bilen bolghan yéngi hemkarliq yönilishliri: bilim, medeniyet, tenterbiye" dégen'ge oxshash on babtin ibaret. Kitabning 3-babi qazaqistanning Uyghur diyari bilen bolghan alaqilirige béghishlan'ghan. "21-Esirning béshida qazaqistan jumhuriyiti bilen xitay xelq jumhuriyitining shinjang Uyghur aptonom rayoni otturisidiki soda-iqtisadiy munasiwetler we köchmen alaqilirining rayonlashturulushi" dep atalghan mezkur babta, Uyghur rayonining 2000-we 2013-yillardiki tereqqiyat istratégiyisi, ishlepchiqirish-qurulush armiyisining rayonning ijtima'iy-démografiyilik we iqtisadiy rawajlinishidiki roli, Uyghur aptonom rayonida qazaqlarning orunlishishi, xitayning köchmen xelqlerge qaritilghan zamaniwi siyasiti, qazaqistan we xitay otturisidiki kontrol ponkitliri, qorghas xelq'ara hemkarliq chégra merkizi, sherqiy qazaqistan oblasti misalida ikki tereplimilik chégra hemkarliqi mesililiri mexsus tetqiq qilin'ghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan qazaqistan prézidénti yénidiki qazaqistan istratégiyilik tetqiqatlar institutining bash ilmiy xadimi, siyasetshunasliq penlirining doktori konstantin siroyézhkin xitay köchmenliri heqqide mundaq tetqiqatning birinchi qétim neshr qilin'ghanliqini hemde ilgiri mundaq tetqiqatlarning mutleq bolmighanliqini tekitlep, mundaq dédi: "Elwette, bu yerde talash tughduridighan xulasiler yoq emes. Shundaq bolsimu kitab neshr qilinishqa layiq, dep tépildi. U köpligen matériyallardin paydilan'ghan, aptor özining bezi seper tetqiqatlirini yürgüzgen, her halda uningdiki bezi peytler qiziqarliq, manga yaqti. Kitab aptorining xitay köchmenchilikining epsane ikenliki heqqidiki pikirliri toghra, sewebi xitay köchmenliri dégenni yaxshi chüshinish kérek. Xitaydin kéliwatqanlarning köpchiliki oralmanlar, xensular bolsa intayin az. Uyghurlar ikkinchi orunda, amma ular hazir intayin azlap ketti, ilgiri köprek bolghan. Uning sewebini yaxshi chüshinisiz dep oylaymen. Köpchiliki oralman qazaqlar bolup, ular qazaqistan puqraliqini élishqa intilmeydu, belki chet'el puqrasi dégen hoquq bilen yashap, xitay pasportini saqlap qalmaqta. Bular asasen tijaretchilik bilen shughulliniwatqanlar."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet