Sha'ir kawa'i: bu shé'irlar bizge Uyghur xelqining heqiqiy tiniqlirini bildüreleydu

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2015-05-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Sha'ir makito kawa'i ependi
Sha'ir makito kawa'i ependi
RFA/Haji Qutluq Qadiri


Kanadada hijirette yashawatqan Uyghur sha'iri exmetjan osmanning "Ah, Uyghur tupriqi" namliq shé'irlar toplimi yaponiyede neshr qilin'ghandin buyan köpligen yaponlar jümlidin yaponiye edebiyat sahesidiki zhurnalistlar, sha'irlar bu heqte türlük maqalilarni élan qilmaqta.

10 - May yaponiyediki nopuzluq gézitlerdin biri bolghan "Asahi shimbun géziti" ning "Kitablar sehipisi" ge zhurnalist asami xanimning "Uyghur shé'irliri" namliq maqalisi bérilgen bolup, mezkur maqalide zhurnalist asami xanimning sha'ir exmetjan osman bilen élip barghan söhbet xatirisi bérilip, uningda mundaq bayan qilin'ghan:"Uyghurlargha wekillik qilidighan hazirqi zaman Uyghur sha'iri exmetjan osmanning " ah, Uyghur tupriqi" namliq shé'irlar toplimi yapon tiligha terjime qilinip, sayusha neshriyati teripidin neshr qilindi. Exmetjan osman ürümchide tughulghan, Uyghur we ereb tillirida shé'ir yazidu. Biraq uning shé'irlirining öz wetinide élan qilinishi cheklen'gen. Uyghur, tibet rayonlirida xitay hökümitige bolghan qarshiliq heriketliri dawamlashmaqta. Xitay Uyghur, tibetlerning qarshiliq heriketlirini xitay dölitining ichki ishi dep bir terep qilip yighishturiwatidu. Uyghur sha'iri exmetjan osman " méning shé'irlirimni oqughanlar, Uyghurlarning xitaylar bilen til we medeniyet jehettin tüptin oxshimaydighanliqini chüshinidu. Bir milletning medeniyitini bir millet basturush arqiliq yoq qiliwétishi esla mümkin emes" deydu."

Zhurnalist asami söhbet xatiriside yene, söhbitimizning dawamida sha'ir exmetjan osman özining shé'irliri heqqide toxtilip:"Méning shé'irlirimda héchqandaq siyasiy gherez yoq. Lékin" tün quyashi" dégen shé'irimdiki: kündüzümde ay - yultuzlar/tünümde quyash/, weten désem aghzim qanar/qan bu/söz emes!/ belkim bu misralardin keng yapon oqurmenliri insanliq héssiyatidiki Uyghur millitining azap - oqubetlirini hés qilishi mumkin. Méning shé'irlirimda Uyghurlarning insanperwerliki küylen'gen. Bu nuqtidin yaponiyelik oqurmenler Uyghurlarni téximu köp chüshensun dep oylaymen" dédi deydu.

" Asahi shimbun géziti" gézitining 10-may sanidiki maqale
" Asahi shimbun géziti" gézitining 10-may sanidiki maqale Photo: RFA

Sha'iri exmetjan osmanning "Ah, Uyghur tupriqi" namliq shé'irlar toplimining yapon tilidiki terjimisini ishleshke qatnashqan ataghliq sha'ir, edebiy terjiman, rohiy késellikler doxturi, tibbiy penler doktori kawa'i ependi ziyaritimizni qobul qilip, aldi bilen Uyghur tilida özining salimini bildürüp mundaq dédi:

- Uyghur qérindashlar yaxshimu sizler,

Men exmetjan osman ependimning shé'irlirini muqeddes mu'ellim bilen birlikte yaponchigha terjime qilghan makito kawa'i bolimen. Men doxtur hem sha'ir shundaqla edebiy terjiman. Yaponiyening tokyodin silerge salam.

Sha'ir makito kawa'i bizge özining yuqiriqi Uyghur tilidiki yürek sözlirini izhar qilip bolghandin kéyin, yapon tilida exmetjan osmaning shé'irliri we kitabqa yazghan kirish sözi heqqide özining qarashlirini bayan qilip mundaq dédi:

- Erkin asiya radiyosida sözlesh pursitige ige bolghanliqim üchün silerge rehmet éytimen. Bu qimmetlik pursettin paydilinip pütün dunyadiki söyümlük Uyghur qérindashlargha asiyaning eng sherqighe jaylashqan yaponiyedin chin yürektin semimiy salam yollaymen. Men yüriki aghrighan, köngli bi'aram bolghan,rohiy késellike girptar bolghan bimarlarni dawalashqa özemni atighan bir rohiy késellikler doxturi, shundaqla özemni menggü sha'ir dep hésablaydighan bir yaponiyelik bolimen. Biz yaponlar tinchliqni söyidighan, insaniy qedir - qimmetni hörmet qilidighan, insaniy heq - hoquq qoghdilidighan köp xil medeniyetlik bir jem'iyet qurushqa telpünimiz. Bu qétim neshr qilin'ghan "Ah, Uyghur tupriqi" namliq shé'irlar toplimigha sha'ir exmetjan osman yaponiyelik oqurmenlerge kirish söz ornida söz yézip:" méning yaponche shé'irlar toplimimning neshr qilinishi, yaponiye dölitining dunyada tinchliq eng qedirlinidighan, insan hoquqliri qoghdilidighan bir dölet ikenlikini shundaqla insanlarning söz - pikir erkinlikige we hoquqigha hörmet qilinidighan medeniyetlik we démokratik bir dölet ikenlikining ispati" dédi.

Yuqiriqi méning éytqan sözlirim bolsa del exmetjan osman ependining kirish sözidiki bu mezmunlargha yürikimdin bergen jawablirimdur. Exmetjan osman ependining shé'irliridiki mezmunlar metbu'atlardiki Uyghurlar toghrisidiki herqandaq köz qarashlardin halqip, Uyghur xelqining heqiqiy tiniqlirini bizge bildüreleydu shundaqla muhajirettiki Uyghur qérindashlarning weten söygüsini hés qilduralaydu.

Yaponlar bilen Uyghurlarning munasiwiti qedimiy Uyghur medeniyitining yipek yoli arqiliq yaponiyege kélishidin bashlan'ghan. Bu qétim méning Uyghurche shé'irlarni yaponchigha terjime qilishim belkim méning qénimda éqiwatqan ejdadlirimning iznasi bolsa kérek dep oylaymen. Pütün dunyadiki Uyghur qérindashlarning méning sözümni anglighinigha rehmet éytimen.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet