Taylandning qilmishi yaponiyede küchlük inkas qozghidi

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2015-07-10
Élxet
Pikir
Share
Print
"Asahi shimbun géziti"ning taylandning Uyghurlarni qayturuwitish qilmishi heqqidiki maqalisi
"Asahi shimbun géziti"ning taylandning Uyghurlarni qayturuwitish qilmishi heqqidiki maqalisi
RFA/Haji Qutluq Qadiri


Yaponiye metbu'aliri9 - iyuldin bashlap tayland da'irilirining yüzdin oshuq Uyghur musapirlirini mejburiy halda xitaygha qayturup bergenliki heqqide xewer tarqatti. Mezkur xewer yaponiye jem'iyitide küchlük naraziliq qozghidi. Köpligen yaponlar tayland hökümitining bu qilmishini eyiblidi.

Yaponiyedin chiqidighan nopuzluq gézitlerdin "Asahi shinbun géziti" ning 10 - iyul künidiki sanida "Yüzdin oshuq Uyghur musapir taylandtin xitaygha qayturuldi. Kishilik hoquq teshkilatliri buni qattiq eyiblidi" dégen serlewhede maqale élan qildi.

Maqalide, tayland hökümitining 9 - iyul küni xitay terepke yüzdin oshuq Uyghur musapirlirini resmiy qayturup bergenlikini ashkarilighanliqi otturigha qoyulghan bolup,uningda: "Xitay hökümiti 2009 - yili 5 - iyul ürümchide yüz bergen Uyghurlarning qarshiliq namayish herikitidin kéyin, béyjing Uyghurlarni qattiq basturushqa ötkenliki sewebidin ötken yilidin bashlap köpligen Uyghurlar sherqiy jenubi asiya ellirige qanunsiz yollar arqiliq hayatliq yoli izdep qéchip chiqishqa mejburlan'ghan idi" déyilgen.

Gézitte shundaqla tayland hökümiti Uyghur musapirlirini xitaygha qayturup bergenliki sewebidin xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining, türkiye qatarliq Uyghur musapirlar mesilisige köngül bölüwatqan döletlerning küchlük naraziliqini qozghighanliqini bildürgen shundaqla peyshenbe küni türkiyening istanbuldiki tayland konsulxanisigha, namayishchilarning naraziliq bildürüp hujum qilghanliqini bayan qilghan.

"Asahi shimbun géziti"ning mezkur maqaliside téxi yéqindila taylandta tutup turuliwatqan Uyghur musapirliridin bir yüz yetmish nechche nepirining türkiyening tirishchanliqi bilen istanbulgha salamet yétip barghanliqini körsetken. Maqalide taylandtin xitaygha qayturulghan Uyghurlarning qollirigha koyza we putlirigha kishen sélinip herbiy ayrodromdin xitaygha élip kétilgenlikimu alahide tilgha élinip ötülgen.

Mezkur gézitning béyjingda turushluq muxbirining bildürüshiche, béyjing da'iriliri hazirqi waqitning özide Uyghur aptonom rayonidiki siyasiy bésimlardin qéchip chetlerge chiqip siyasiy panahliq tilewatqan Uyghurlarni xelq'ara jem'iyetke térrorchi qilip körsitish üchün, her qaysi ellerde panahlinip turiwatqan Uyghurlarni qarilap, ularni ottura sherqtiki islam döliti teshkilatigha baghlap, özining iqtisadiy küchige tayinip, asiyadiki taylandtek döletlerge iqtisadiy yardem bérish arqiliq Uyghur musapirlirini xitaygha qayturup élip kétiwatqanliqini bildürgen.

Muxbir maqaliside, Uyghur aptonom rayonida Uyghurlarning pasport élishi esla mumkin bolmaywatqan bir peytning özide, xitay tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisining "Uyghurlar ottura sherqtiki islam döliti teshkilatining ghazat urushigha qatnishiwatidu" dégen shikayetlirining pütünley asassizliqini, Uyghurlarning pasportsiz süriye we iraqqa bérishining esla mumkin emeslikini, eger ularning pasport élish imkaniyiti bolghan bolsa, hergiz chégralardin qanunsiz qachmaydighanliqini ilgiri sürgen.

Maqalide yene, xelq'ara jem'iyetning hazir tayland türmiliride tutup turuluwatqan Uyghur musapirliridin ellik nechche nepirining hayatidin endishe qiliwatqanliqini otturigha qoyghan.

Mezkur maqale élan qilin'ghandin kéyin, ziyaritimizni qobul qilghan yaponiyelik musteqil tetqiqatchi we shundaqla Uyghur mesilisige yéqindin köngül bölüp kéliwatqan kishilik hoquq pa'aliyetchisi yüki xanim bu mesile heqqide toxtilip mundaq dédi:

- Tayland hökümitining Uyghur musapirlirini xitaygha qayturup bergenlikige intizar bildürimen, yaponiyediki Uyghur mesilisige köngül bölidighan dostlar bilen birlikte öz naraziliqimizni bildürüp tayland elchixanisigha faks yollaymiz we shundaqla ete fuku'okadiki tayland konsulxanisi aldida namayish ötküzimiz.

Tayland hökümitining yüzdin oshuq Uyghur musapirlirini xitaygha qayturup bergenlikige tolimu narazi bolghan qanunshunas yamada bu heqte toxtilip mundaq dédi:

- Tayland terepning xelq'ara qanun - nizamlargha qilche ri'aye qilmay özliridin panahliq tiligen Uyghurla musapirlirini xitaygha qayturup bergenlikining özila hazirqi tayland herbiy hökümitining xitay hökümitige kishilik hoquq mesiliside teslim bolghanliqini körsitip béridu. Tayland arqiliq bashqa döletlerge kétishni kütüp turghan musapirlarni xitaygha qayturup bérishning özila tayland dölitining xelq'ara jem'iyetning tertiplirini buzghighanliqining delili. Tayland bu herikiti üchün choqum bedel dep oylaymen. Shundaq, bu ishqa özemning küchlük itirazimni bildürüp tayland elchixanisige mektup yollaymen.

Yaponiyediki Uyghur ziyaliyliridin doktor ghalip ependi mezkur weqedin xewer tapqandin kéyinki tesiratini bayan qilip ötti. U sözide yene mezkur weqening yaponiye jem'iyitidiki tesiri heqqide toxtaldi.

Yaponiyediki Uyghur siyasiy aktiplardin gülistan xanim mezkur weqeni eyiblep öz qarashlirini otturigha qoydi.

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet