Қачақтики кубалиқлар мустәбитлик ахирлишип демократийиниң башлинишини үмид - қилмақта

• 
  2006-08-04

Карибиян деңизидики әң чоң арал дөлити болған кубада, дөләт рәиси федәл кастро дөләтниң һоқуқини өзиниң укиси раул кастроға бивастә өткүзүп бәргәнликини елан қилғандин кейин, хәлқарада, болупму америка билән хитайниң буниңға болған инкасида кәскин қариму-қаршилиқ келип чиқти. Буниңдин башқа, бу һәқтә актип инкас қайтуруватқан кишиләр йәнила башқа дөләтләрдә туруватқан кубалиқлардин ибарәт болди. Америка ташқи ишлар министирлики баянатчисиниң билдүрүшичә, федәл кастрониң саламәтлики сәвәбидин немә өзгүрүш болидиғанлиқини тәсәввур қилиш қейин. Чүнки кубада йәнила наһайити аз санлиқ адәмниң мустәбитлики давам қиливатиду. Бу қетим һоқуқни раул кастроға өткүзүп бериш пәқәт адәм алмашқанлиқтин ибарәт болушиму мумкин.

Дөләтниң һоқуқини өзиниң укиси раул кастроға бивастә өткүзүп бәргән

Бирләшмә агентлиқиниң 3 ‏- авғуст күни һаванадин хәвәр қилишичә, кубаниң 80 яшлиқ коммунист рәһбири федәл кастро кесәл каривитида йетип туруп, буниңдин кейин кубада коллектип рәһбәрлик шәкли қоллунушни орунлаштурған. Гәрчә у кубада һәл қилғуч рол ойнайдиған сиясий бюродики 5 нәпәр 'ишәнчилик йолдаш' ниң намини тилға алған болсиму, әмма дөләтниң президенлиқи вә коммунист партийә мәркизи комитетиниң рәисликини бивастә өзиниң 75 яшлиқ укиси раул кастроға өткүзүп бәргәнликини җакарлиған.

Хәвәрдә әскәртилишичә, кубада бу қетим йүз бәргән һоқуқ өткүзүп беришниң җәряни һазирға қәдәр җәмийәткә учуқ-юруқ әмәс. Франсийә агентлиқиниң һаванадин баян қилишичә, кубада 80 яшлиқ федәл кастрониң кесәл болғанлиқи билән җәмийәттә бир чоң җиддийлик пәйда болған. 7 ‏- Айниң 31 ‏- күни, федәл кастро өзиниң укисиға бивастә һоқуқ өткүзүп бәргәнликини җакарлиғандин кейин, кубаниң учур вастилири 'дөләтни қоғдашқа тәйяр туруш' , 'җаһангирликниң тәһдитидин сақлиниш' , 'хәлқниң қанунсиз һалда башқа аралларға қечишииниң алдини елиш' дегән сөзләрни тәкитләшкә башлиған. 50 Миң кишилик қораллиқ қисим билән бу дөләтни қаттиқ контрол қилип туриватқан куба коммунист партийисиниң сотсиялистик түзүми шараитида, кубада һазир буниңдин башқа хәвәр яки охшимиған пикир мәвҗут әмәс.

Америкиниң инкаси

Б б с ниң хәвәр қилишичә, америка президенти җорҗи буш федәл кастрониң дөләт һоқуқини бивастә өзиниң укисиға өткүзүп бәргәнликини 'куба хәлқниң әркинликкә еришиш, өзниң йетәкчилирини өзлири әркин сайлаш арзусиға дәхл-тәрз қилғанлиқ' дәп тәнқидлигән. Шундақла , куба хәлқини демократик өзгүрүшкә чақирған вә куба хәлқиғә һәр җәһәттин инсанпәрвәрлик ярдәм беришкә тәйяр икәнликини билдүргән. Җорҗи буш сөзидә 'куба хәлқиниң өзиниң һөкүмитини өзи сайлаш һоқуқи бар' дәп тәкитлигән. Куба теливизийилири буниңға җавабән бурун кочиларда хәлқни орунлаштуруп сөзлитип, тәйярлап чиққан хәлқиниң федәл кастрони арзу қилидиғанлиқи, униң укисиғиму ишинидиғанлиқини билдүридиған кона һөҗҗәтлик филимләрни қайтидин қоюшқа башлиған.

Хитайниң инкаси

Б б с ниң хәвәр қилишичә, 4 ‏- авғуст күни хитай ташқи ишлар министирлики америкиниң куба мәсилисигә қарита тутқан позитсийисигә қарши һалда баянат елан қилип, 'америка башқа дөләтниң ички ишлириға арилашмаслиқи керәк, кубаниң ички ишлирини куба хәлқи өзи бәлгиләйду' дәп тәкитлигән. Шундақла йәнә 'бизниң дөләт рәисимиз хуҗинтав ниң 2004 ‏- йилидики куба зиярити мувәппәқийәтлик болған иди, бу қетим федәл кастро кесәл болуп қалғанда йәнә униңға сәмимий салам йоллиди' дегән.

Америка авазиниң баян қилишичә, америкиниң мәйами штатида туриватқан куба муһаҗирлири тәшкилатиниң рәиси, буниңдин 40 йил бурун акиси федәл кастро билән сиясий көз қариши охшаш болмиғанлиқтин кубадин чиқип кәткән, әмма һазирға қәдәр акиси билән туғқанчилиқ мунасивитини үзүп қоймиған һуаннита ханимниң ейтишичә, федәл кастро үчәй йоллири қаниғанлиқтин оператсийә қилинған. Һазир кастрониң кесили наһайити еғир икән. Һазир бу ханим тәңриниң раул кастрониң көңлигә инсап берип кубада йеңидин демократийә бәрпа қилинишини үмид қилмақта. Хәвәрдә баян қилинишичә, кастрониң һоқуқ өткүзүп бәргәнлики тоғрисида хәвәр тарқалғандин кейин, һазир америкиниң мәйами шитатида туриватқан кубалиқлар өзлириниң кубада мустәбитлик ахирлишип демократийә тиклинишкә болған үмид -арзу вә һазирқи өзгүрүшкә болған хошаллиқини һәрхил шәкил билән ипадилимәктә. (Вәли)