Хәлқара җәмийәт шимали корийә кризисини дипломатийә арқилиқ һәл қилиш үчүн тиришмақта

Шимали корийә өзиниң йәрлик вақти буйичә 7 ‏- айниң 5 ‏-‏ күни уда 7 қетим башқурулидиған бомба синақ қилғанлиқи үчүн әтрапидики дөләтләрниң қаттиқ әйиплишиға учриди. Бүгүнки хәвәрләрдә мәлум болушичә, шимали корийиниң башқурулидиған бомба синақ қилиш мәсилиси үстидә японийиниң баш министири җуниширо койзуми америка президенти җорҗи буш билән телефон арқилиқ сөзләшкән. Җәнубий корийиниң баш министири лу вушуән вә хитайниң рәиси хуҗинтавму америка президенти җорҗи буш билән телефон арқилиқ сөзләшкән. японийиниң вә америкиниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатида даим турушлуқ вәкиллири бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң бихәтәрлик кеңишигә шимали корийини җазалаш һәққидә тәклип бәргән. Әмма бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң бихәтәрлик кеңишидики 5 чоң дөләтниң бу һәқтә пикри бирәк әмәс.

Бирләшмә агентлиқиниң токйодин хәвәр қилишичә, японийиниң баш министири җуниширо койзуми америка президенти җорҗи буш билән телефон арқилиқ сөзлишип шимали корийигә кәскин тәдбир қоллиниш җәһәттә һәмкарлишишқа, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға шимали корийини җазалаш һәққидә тәклип қоюшқа келишкән.

Америка авазиниң хәвәр қилишичә, җәнубий корийиниң президенти лу вушуән америка президенти җорҗи буш билән телефон арқилиқ көрүшкәндә, һәр икки тәрәп шимали корийиниң бир күн ичидә уда бир нәччә қетим башқурулидиған бомба синақ қилғанлиқини еғир дәриҗидики иғвагәрчилик, дәп қариған. Шундақла мәсилини дипломатийә арқилиқ һәл қилиш йолида чоқум һәмкәрлишидиғанлиқини билдүргән.

Б б с ниң хәвәр қилишичә, 7 ‏- айниң 6 ‏- күни хитай рәиси хуҗинтав америка президенти җорҗи буш билән телефон арқилиқ көрүшкән. Җорҗи буш америкиниң һазир корийә йерим арили вәзийитидин әндишә қиливатқанлиқини, корийә йерим арилини ядро қораллиридин хали қилиш һәммә тәрәпниң ортақ нишани икәнликини, америка бу мәсилини дипломатийә йоли билән һәл қилишта чиң туруп келиватқанлиқини баян қилған. Хуҗинтав болса сөзидә, хитайниң шимали корийә йерим арилида тинчлиқ вә муқимлиқни сақлаш үчүн баштин ахир тиришип келиватқанлиқини вә корийә йерим арилида җиддийлик пәйда қилидиған һәр қандақ һәрикәткә қарши туруп келиватқанлиқини баян қилған. Шундақла һазирқи бундақ мурәккәп вәзийәттә һәр тәрәп өзини тутувелип, һазирқи җиддий вәзийәтни өз-ара сөһбәтлишиш арқилиқ һәл қилиш муһимлиқини баян қилған.

Бирләшмә агентлиқиниң бейҗиңдин хәвәр қилишичә, хитай ташқи ишлар министирликиниң баянатчиси җяң йүй хитайниң шимали корийиниң башқурулидиған бомба синақ қилиш мәсилиси буйичә пинйоңға чигиш мәсилиләрни һәл қилидиған дипломат әвәтмәкчи боливатқанлиқини баян қилған. Шундақла у йәнә, шимали корийә хитайниң дости икәнликини, мәсилини һәл қилишта униң билән диалог түзүш лазимлиқини тәкитлигән.

Америка авазиниң хәвәр қилишичә, америкиниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатида турушлуқ вәкили бордун әпәнди "бирләшкән дөләтләр тәшкилати бихәтәрлик кеңишиниң даимий әзалиридин әнгилийә, франсийә вә америка шимали корийиниң башқурулидиған бомба синақ қилғанлиқиға қарши туриду, японийиниң пинйоңни җазалаш тәклипини қоллайду, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға әза дөләтләрниң һечқайси шимали корийиниң башқурулидиған бомба синақ қилишни қоллимайду" дегән. Хәвәрдә баян қилинишичә йәнә, әмма бирләшкән дөләтләр тәшкилатниң бихәтәрлик кеңишидә рәт қилиш һоқуқи бар дөләтләрдин русийә билән хитай шимали корийә һәққидә бир қарар мақуллашқа қарши туридиғанлиқини ипадилигән. Русийә вәкили 1989 ‏- йили шимали корийә синақ қилған дапудоң бәлгилик узун мусапилиқ башқурулидиған бомба японийиниң шималидики һава бошлуқидин өтүп тинч окянға чүшүп кәткәндә, б д т ниң бихәтәрлик кеңиши пәқәт " рәис баянати" елан қилиш биләнла чәкләнгән иди, дәп әскәрткән.

Бирләшмә агентлиқиниң сиолдин баян қилишичә, шимали корийә пәйшәнбә күни өзиниң мәркизи учур агентлиқи арқилиқ хәвәр елан қилип "башқурулидиған бомба синақ қилиш өз-өзимизни қоғдашниң бир қисми, әгәр демократик корийә зөрүр дәп қариса, техиму күчлүк һәрикәт қоллиниду" дегән. Ройтрс агентлиқиниң баян қилишичә, 7 ‏- айниң 6 ‏- күни америка президенти җорҗи буш телефон арқилиқ хитай рәиси хуҗинтав вә русийә президенти виладимир путинға шимали корийиниң башқурулидиған бомба синақ қилишиға қарита бирликтә җавап беришкә чақирған.

Америка президенти җорҗи буш бүгүн ақсарайда канаданиң баш министири харпир әпәндигә қилған сөзидә " мән корийә хәлқини ойлаватимән, шимали корийидә ачарчилиқтин өлүватқан хәлқни, балиларни ойлисам көңлүм бузулиду. Биз корийә хәлқниң һаятини қоғдишимиз керәк. Мән бу мәсилини һәл қилиш һәққидә виладимир путин билән сөзләштим.