"Uchur dewridiki milletler munasiwiti" namliq yighin ayaghlashti


2004.11.07
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

5- Öktebir küni amérikining konétikét shtatining merkizi xartford shehiride bashlan'ghan "uchur dewridiki milletler munasiwiti" namliq yighin 7 – öktebir küni ayaghlashti.

alim.jpg

Bu yighin 21 – esir xitay fondi jem'iyiti, xelq'araliq tibet herikiti we trinity inistititi qatarliq orunlar teripidin birlikte uyushturghan bolup, yighin'gha xitay, Uyghur we tibetlerdin bolup 70 ke yéqin adem qatnashti.

Yighinda xitay, tibet we Uyghur wekilliri söz qilip, xitaydiki démokratiye, künséri nacharlishiwatqan kishilik hoquq we intérnétke bolghan kontrolluq heqqide tepsiliy melumatlarni oqup ötti.

Amérika Uyghur birlikining bash katipi alim séytof "11- séntebirdin kéyin téximu yamanlishiwatqan Uyghur kishilik hoquq ehwali" témisida söz qilip, xitay hökümitining térrorizmgha qarshi urushni bahane qilip, Uyghurlarning kishilik hoquqini depsende qiliwatqanliqini emeliy sanliq melumatlar we pakitlar bilen sözlep ötti.

Yél uniwérsitidin doktor qahar barat sözge chiqip, Uyghur hazirqi zaman ma'aripining qisqiche tarixini tonushturdi we yighin ehlini xitay hökümitining Uyghurlarni xitaylashturush usullirining biri bolghan "qosh tilliq oqutush" ning Uyghur millitining mewjutliqigha élip kéliwatqan tehdidin xewerdar qildi. Bezi xitay mutexessisliri buning "medeniyet qirghinchiliqi" ikenlikini otturigha qoydi.

Xitaydin kelgen, özlirining ana tilini pütünley untughan tibet we mongghul wekilliri xitay tilida söz qilip, özlirining milliy medeniyitini saqlap yolida qiliwatqan tirishchanliqini sözlep ötti. Tibet sergerdan hökümitining wekili, dalay lama tutqan "ottura yol" siyasitini tonushturup, dala'i lamaning kommunistlar tibetke kirgen waqittin bashlapla bu xil "ottura yol" ni tutup kelgenlikini, özlirining yüksek aptonomiye telep qilip kéliwatqanliqini tekitlidi.

Xongkong wekili "bir dölette ikki xil tüzüm" ning riyalliqqa uyghun emeslikini, bu xil siyasetning meghlubiyitining yette yilliq emeliyet jeryanida ispatlan'ghanliqini sözlep ötti. Teywen wekilliri teywenning hazirqi démokratiye ehwali we ikki qirghaq otturisidiki tor munasiwetliri heqqide söz qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.