Amérika Uyghur kishilik hoquq depsendichilikige chétilghan 28 xitay mu'essesesini qara tizimlikke kirgüzdi

Muxbirimiz jüme
2019-10-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika prézidénti donald tramp(solda) we mu'awin prézidénti mayik pénsi(ongda) amérika soda ministirliqining bash ministiri wilbur ros ependi xitaygha qarita chégra béji we meblegh toghrisida sözlimekte. 2018-Yili 22-mart, washin'gton.
Amérika prézidénti donald tramp(solda) we mu'awin prézidénti mayik pénsi(ongda) amérika soda ministirliqining bash ministiri wilbur ros ependi xitaygha qarita chégra béji we meblegh toghrisida sözlimekte. 2018-Yili 22-mart, washin'gton.
AP

Amérika tramp hökümiti 7-öktebir bir qarar chiqirip, Uyghur qatarliq milletlerning kishilik hoquq depsendichilikige chétilghan 28 xitay mu'essesesini qara tizimlikke kirgüzdi.
Mezkur qara tizimlikke xitayning Uyghur rayonidiki j x organliri, dangliq sün'iy eqil téxnologiye shirketliri qatarliqlar kirgüzülgen bolup, bularning amérika mehsulatlirini sétiwélishi we amérikigha mehsulat éksport qilishi pütünley cheklendi.
Qararda, shinjang Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti hemde uning qarmiqidiki 18 sheher- nahiye derijilik j x organliri, bingtu'en'ge qarashliq bir j x orgini, uningdin bashqa yene xitayning 8 chong yuqiri téxnika shirkitining qara tizimlikke élin'ghanliqi körsitildi.

Qararda bu mu'essesilerning amérikining tashqi siyaset menpe'etige zit heriketlerde bolghanliqi alahide tilgha élindi.

Soda ministiri wilbur ross: amérika hökümiti xitaydiki étnik az sanliqlarning wehshiyane basturulushigha chidap turalmaydu

Qararda mundaq déyildi: "Bolupmu, bu mu'esseseler xitayning basturush siyasitining yürgüzülüshi, Uyghurlar, qazaqlar we shinjang Uyghur aptonom rayonidiki bashqa musulman az sanliqlargha qaritilghan kölemlik mejburiy tutup turush, yuqiri téxnikiliq teqiblesh herikiti qatarliqlarda sadir bolghan kishilik hoquq depsendichiliki we xorlashlargha chétilghan."

Amérika soda ministiri wilbur ross, mezkur tizimlik munasiwiti bilen élan qilghan bayanatida: "Amérika hökümiti we soda ministirliqi xitaydiki étnik az sanliqlarning wehshiyane basturulushigha chidap turalmaydu we chidap turmaydu" dédi.


Gordon chang: xitay hökümet xadimliri buningdin alahide endishe qilishi kérek

Amérikidiki dangliq obzorchi gordon chang amérika-xitay munasiwetlirini yéqindin közitip kéliwatqan mutexessislerning biri. Uning qarishiche, bu tizimlik amérikining uzundin buyan dawam qilip kelgen xitay siyasitini özgertkenlikini körsitidiken.
U mundaq dédi: "Xitay hökümiti shuni körüp yétishi kérekki, amérika siyasitining hemme terepliride xitay bir yaman gherezlik shexs dep qarilidu. Bu tizimlik amérikining nechche on yillap dawam qilip kelgen xitay bilen baghlinish siyasitini özgertkenlikidin dérek béridu. Xitay hökümet xadimliri buningdin alahide endishe qilishi kérek. Ular amérikining qollishidin ayrilipla qalmastin, amérika hökümiti ularni hazir bir düshmendek köridighan boldi."

Tizimlikke shinjang Uyghur aptonom rayoni j x nazariti we uning qarmiqidiki 18 j x orgini kirgüzülgen.

Ular töwendikiche: aqsu wilayetlik j x idarisi, altay sheherlik j x idarisi, bayin'gholin mongghul aptonom oblastliq j x idarisi, bortala mongghul aptonom oblasti j x idarisi, sanji tunggan aptonom oblasti j x idarisi, qumul sheherlik j x idarisi, qaramay sheherlik j x idarisi, qizilsu qirghiz aptonom oblasti j x idarisi, shixenze sheherlik j x idarisi, tarbaghatay wilayetlik j x idarisi, tumshuq sheherlik j x idarisi, turpan sheherlik j x idarisi, ürümchi sheherlik j x idarisi, wujyachü (otunkoza) rayonluq j x idarisi, shinjang saqchi instituti, shinjang ishlep chiqirish qurulush armiyesi j x idarisi we ili qazaq aptonom oblasti j x idarisi.

Sofiy richardson xanim: bu tizimlik muhim ehmiyetke ige

Bu heqte toxtalghan kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri diréktori sofiy richardson xanim mezkur tizimlikning muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.

U mundaq dédi: "Tramp hökümitining shinjangdiki derijidin tashqiri éghir kishilik hoquq depsendichilikige inkas qayturush üchün 8 chong xitay yuqiri téxnika shirkiti we shinjangdiki j x nazariti we uning barliq tarmaqlirini bu tizimlikke kirgüzüshi intayin muhim ehmiyetke ige. Bu béyjing da'irilirige bésim peyda qilip, siyasiy qayta terbiyelesh lagérlirining taqilishigha türtke bolghusi."

Tizimlikke yene, xitayning "Daxwa téxnologiye shirkiti", "Xikwizhin" közitish apparati yashash shirkiti qatarliq dunyawi orun we nopuzgha ige dangliq shirketler, "Megwi", "Senstaym", "Yitu téxnologiyesi" qatarliq sün'iy eqil shirketlirimu kirgüzülgen.

Amérikidiki adwokat nuri türkelning qarishiche, bir shirketning amérika soda ministirliqining qara tizimlikige kirip qélishi, u shirketning halaketke yüz tutqanliqinimu körsitidiken.

Melumatlargha qarighanda, dunyada yasiliwatqan közitish kaméralirining köp qismini xitayning "Xikwizhin" shirkiti ishlep chiqiridiken. Uning 34 ming neper xizmetchisi bolghandin sirt, dunyaning her qaysi jaylirida nechche on tarmaq shirketliri bar iken.

"Daxwa téxnologiye shirkiti" bolsa 16 ming xizmetchisi we shimaliy amérika, yawropa qatarliq qit'elerde tarmaq shertliri bolghan chong tipiki sün'iy eqil shirkiti hésablinidiken.

"Nyu-york waqit géziti" ning körsitishichemu, amérikining bu shirketlerni qara tizimlikke élishi ularning amérika bazirida kéngiyish we dunyawi sétish ishlirini qiyinchiliqqa uchratsa, "Yitu" we "Megwi" qatarliq kichikrek shirketlerni téximu zor ziyan tartquzidiken.

Qara tizimlik amérika-xitay soda söhbitining aldigha toghra keldi

Amérika soda ministirliqining xitay mu'esseselirige qaratqan qara tizimliki yéqinda amérikida ötküzülidighan amérika-xitay soda söhbitining aldigha toghra keldi.

Bu tizimlikning mushundaq bir peytte élan qilinishi, amérikining soda söhbitide üstünlük qazinishini meqset qilghanmu, dégendek so'allargha seweb bolmay qalmaydu, elwette.

Halbuki sofi richardsonning qarishiche, buning soda söhbiti bilen anche köp alaqisi yoq.

U mundaq dédi: "Belki bezi kishiler amérika hökümiti soda söhbitige paydiliq bolghanliqi üchünla bu tizimlikni mushundaq bir peytte élan qiliwatidu, buning kishilik hoquq depsendichiliki bilen héchqandaq munasiwiti yoq, déyishi mumkin. Emma, bu shinjangda yürgüzülüwatqan kishilik hoquq depsendichilikige qayturulghan bir inkastur. Bu tizimlik téximu burunraq chiqirilghan, hemde xelq'ara magnitiskiy qanuni yürgüzülgen bolsa téximu yaxshi bolar idi. Lékin amérika hökümitining shinjangning barliq j x sistémisini qara tizimlikke élishtek bunche küchlük pozitsiyede bolushi elwette aldigha qarap élin'ghan intayin muhim bir qedemdur."

Xitayning mezkur qarar tizimlikke qayturghan inkasi müjmel boldi. Xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi géng shwang seyshenbe künidiki axbarat élan qilish yighinida amérikini xitayning ichki ishigha arilashmasliqqa chaqirdi we xitayning keskin tedbirlerni qollinip, özining igilik xewpsizlikini qoghdaydighanliqini bildürdi. Emma u, xitayning qandaq tedbirlerni alidighanliqini sherhlimidi.


Amérikining inkasliri dawam qilmaqta

Xitayning 1.5 Milyondin artuq Uyghurlarni asas qilghan türkiy xelqlerni atalmish qayta terbiyelesh lagérlirigha qamalghanliqi ashkarilan'ghandin buyan amérika hökümiti izchil halda xitayning mezkur qilmishini eyiblep kelgen we bir qisim emeliy tedbirlerni alghan.

Amérika hökümiti ilgiri xotende zawut qurup lagérlarda tutup turuluwatqan mehbuslarni mejburiy emgekke salghan "Teyda shirkiti" ning mehsulatlirini amérikida chekligen. Uningdin bashqa amérika tashiqi ishlar ministiri seyshenbe küni bayanat élan qilip, Uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichilikide biwasite qoli bar xitay emeldarlirigha wiza émbargosi qoyghanliqini jakarlighan idi.

Toluq bet