Хитай б д т да қандақ һийлә-микирләрни ишлитиватиду?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2020-10-08
Share
wanyi-bdt.jpg Хитай ташқи ишлар министири ваң йи бирләшкән дөләтләр тәшкилати омумий мәҗлисиниң 74-йиғинида сөз қилди. 2019-Йили 27-сентәбир, ню-йорк.
AP

Хитайниң б д т да аҗиз дөләтләргә қандақ тәһдит салидиғанлиқиға даир бәзи мәлуматлар ашкариланди.

6-Өктәбир күни б д т ниң ню-йорк шәһиридики мәркизидә өткүзүлгән кишилик һоқуқ кеңишиниң омумий йиғинида 39 дөләтниң хитайниң уйғур диярида тәсис қилған җаза лагерлири түзүми вә миллий зулумлири әйибләнгән бирләшмә баянати елан қилинғаниди. Бу мунасивәт билән шу күни "германийә долқунлири радийоси" б д т хадимлирини вә бәзи дөләтләрниң б д т дики әлчилирини зиярәт қилип, хитайни әйибләйдиған бирләшмә баянатқа имза қоюш мәсилисидә хитайниң б д т да аҗиз дөләтләргә қандақ тәһдит салидиғанлиқиға даир бәзи мәлуматларни ениқлап чиққан.

7-Өктәбир күни елан қилинған "хитайниң б д т дики уруш бөриси" намлиқ бу обзорда баян қилинишичә, хитайниң б д т дики хадимлири башқа дөләтләрниң б д т дики әлчилиригә "көзигә киривелиш", "қоршап һуҗум қилиш", "иқтисадий һәмкарлиқни бикар қилимиз, дәп тәһдит селиш" қатарлиқ усулларни қоллинип, уларниң хитайни әйибләйдиған баянатларға имза қоюшиниң алдини алидикән.

Обзорда мундақ дейилиду: "германийәни өз ичигә алған 39 дөләт 6-өктәбир күни б д т да бирләшмә баянат елан қилип, хитайдин уйғурларниң кишилик һәқ-һоқуқлириға һөрмәт қилишни тәләп қилған һәмдә хоңкоңниң вәзийитигә көңүл бөлүватқанлиқини билдүргәниди. Дәл шу күни қанчилиған чәт´әл дипломатлири хитайниң башқа дөләтләргә қандақ бесим ишлитип хитайниң сияситини әйибләйдиған баянатқа қол қоюшниң алдини алидиғанлиқи тоғрисида германийә долқунлири радийоси билән ортақлашти".

Обзорда мунулар тилға елиниду: "б д т ташқи мунасивәт оргининиң исмини ашкарилашни халимиған бир әмәлдариниң билдүрүшичә, хитайниң 39 дөләтниң бу бирләшмә баянатидин бу қәдәр биарам болуп кетишидики сәвәб, уларниң бунчә көп дөләтниң бу бирләшмә баянатни ашкара қоллайдиғанлиқини алдин пәрәз қилалмиғанлиқи үчүндур. Хитай әслидә хитайниң сияситини әйибләйдиған бу бирләшмә баянатқа көп болса 30 дөләт имза қойиду, дәп пәрәз қилған иди".

Дәрвәқә, 2019-йили хитайниң җаза лагерлири сияситини әйиблигән демократик дөләтләрниң сани 23 иди. Бу йил 6-айда 28 дөләткә көпәйгән. Бу қетим болса 39 дөләткә йәткәниди. Һәйран қаларлиқи тунҗи қетим явропадики 2 мусулман дөлити, йәни албанийә билән боснийә һәрсәговина бу сәпкә қошулғаниди.

Обзорда баян қилинишичә, әнглийәниң б д т да даимий турушлуқ муавин вәкили җонасан аллән б д т йиғинидин кейин мундақ дегән: "нурғун дөләтләр бизгә хитайдин кәлгән бесимларға йолуққанлиқини, әгәр улар хитайни қоллимиса, хитайниң бу дөләтләр билән болған иқтисадий һәмкарлиқни бикар қилидиғанлиқи билән тәһдит салғанлиқини ейтип бәрди".

Хитайниң тәһдити һәр саһәгә кеңәйгән. Обзорда қәйт қилинишичә, 2019-йили австрийә бейҗиңдики баш әлчиханисини йөткәп, башқа җайға йеңидин қуридиған бир қурулушқа тутуш қилиду. Дәл шу чағда б д т да хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики әйибләнгән бирләшмә баянатқа имза қоюшқа тоғра келиду. Бейҗиң даирилири австрийә әлчилирини агаһландуруп, әгәр хитайни әйибләйдиған бу баянатқа имза қойса, австрийәниң баш әлчиханисини йеңидин қурушиға иҗазәт бәрмәйдиғанлиқини әскәртиду. Бирақ австрийә хитайниң тәһдитигә пәрва қилмай, бирләшмә баянатқа йәнила имза қойиду. Хитай австрийәгә тәһдит селип ақтуралмиған болсиму, бу бирләшмә баянатқа имза қойған йәнә бир явропа дөлитигә бериватқан иқтисадий ярдимини бикар қилиду.

Б д т да давамлиқ сиясий паалийәтләр билән мәшғул болидиған д у қ рәиси долқун әйса әпәндиниң билдүрүшичә, хитайлар б д т да һәтта башқа дөләтләрниң дипломатлириға совға-салам бериш, пара бериш, һәрхил намларда ялғандин "кишилик һоқуқ тәшкилатлири" ни қуруп б д т хадимлирини алдаш қатарлиқ һийлә-микирләр биләнму шуғуллинидикән. У сөзидә, хитайниң маддий имканлириға тайинип бәзи аҗиз дөләтләрниң б д т дики әлчилирини қолға кәлтүривалғанлиқиниму әскәртти.

Б д т дики бир чәтәл дипломати германийә долқунлири радийосиға мундақ дәйду: "хитайниң дипломатлири давамлиқ алдиңда пәйда болуп туриду. Үзүлдүрмәй саңа телефон қилиду, учурлар йоллайду, ахшамлиридиму, һәптә ахиридики дәм елиш чағлиридиму. Уларниң һуҗумлири һечқачан тохтап бақмиди".

Исмини ашкарилашни халимиған бу дипломат йәнә мундақ дәйду: "хитайлар мени бәзидә йиғин залиниң сиртиға елип чиқиду, андин мени қоршавға еливалиду. Көпинчә 3 кә қарши бир һаләттә болиду. Уларниң қилмишлири һәқиқәтәнму еғир таҗавузчилиқ характеригә игә."

Обзорда тилға елинишичә, хитайлар йәнә башқа рәзил васитиләр биләнму башқа дөләтләрниң б д т дики дипломатлирини алдайдикән һәмдә уларни ялған мәлуматлар билән тәминләйдикән. Буниң мисали, хитай әлчилири башқа дөләтләрниң б д т дики дипломатлириға өзлири тәрәптә турушни ейтип "силәрниң юқири қатламдики рәһбәрлириңлар хитай билән һәмкарлишишқа қошулди" дәп ялған сөзләйдикән. Бу дипломатлар өз дөлитидин сүрүштүрсә бундақ әһвал йоқ болуп чиқидикән. Йәни хитай дипломатлири қарап турупла ялған сөзләйдикән.


Германийәниң стутгарт шәһиридики уйғур зиялийси абдушүкүр һаҗим бу һәқтә тохталғанда, хитайниң парихорлуқ әнәнисини б д т диму йолға қоюватқанлиқини, бир җәһәттин буниң хитайниң қандақ бир һакимийәт болғанлиқини тонутуш ролиниму өтәйдиғанлиқини әскәртти.

Б д т кишилик һоқуқни көзитиш бөлүминиң мәсули лү чарбаней мундақ дегән: "русийә, сүрийә, куба, венсуилани өз ичигә алған қисмән дөләтләр хитайни қоллашни халайду. Башқа дөләтләр хитайниң өч елишидин қорққанлиқи үчүнла хитайни қоллаш мәйданини таллиған".


Б д т да 39 дөләтниң бирләшмә баянатини оттуриға қойған германийә дипломати киристоф хойисген германийә долқунлири радийосиниң зияритини қобул қилғанда хитайниң сияситиниң дуняда әкси тәсир пәйда қиливатқанлиқини әскәртип "барғансери көп дөләтләр хитайниң қилмишлиридин биарам болмақта" дегән.

Обзор мундақ җүмлиләр билән ахирлишиду: "барғансери көп дөләтләрниң бу хилдики баянатларға имза қоюши билән хитайниң хәлқара әһдинамиләрни рәт қилиш үчүн төләйдиған сиясий бәдәллири техиму ешип бариду. Әгәр хитай хәлқара җәмийәтниң бир әзаси болушни халиса, у чоқум өзгириши лазим".

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт