Ma'arip sahesige yötkep kélin'gen oqutquchilarmu yerlishishke righbetlendürülmekte

Muxbirimiz gülchéhre
2020-04-07
Share
aral-shehirige-xitaydin-kelgen.kochmenlerge-teuuarlanghan-oyler.jpg Xitaylar keng qollinidighan tiktok arqiliq tarqalghan widiyolarda körsitilgen, xitay köchmenlerge teyyarlan'ghan qatar öyler. 2020-Yili mart, aral shehiri.
Social Media

Uyghur aptonom rayonidiki ottura, bashlan'ghuch we aliy mekteplerde oqushni omumyüzlük eslige keltürüshtin awwal xitay da'iriliri, "Tibetke we shinjanggha on ming oqutquchi arqiliq yardem bérish pilani" boyiche "Shinjanggha yardem bérish" namida xitay ichkiri ölkiliridin kélidighan xitay oqutquchilarning rayon'gha bixeter, waqtida kirishige aldi bilen kapaletlik qilghan.

Daxé xewerliri torining 3-aprél tarqatqan süretlik xewirige qarighanda, 3-ayning axiri "Shinjanggha kirip bolush pilani" boyiche, xénen ölkilik ma'arip tarmaqliri xénen ölkisidin "Shinjanggha yardem bérish" ke tizimlatqan toqquzinchi türkümdiki, jem'iy 249 neper oqutquchi shinjang we xénen ölkilik ma'arip tarmaqlirining hemkarliship orunlashturushida bingtu'en 13-polk, qumul wilayitidiki bashlan'ghuch we ottura mekteplerge seplen'gen.

Buning aldida "Tengritagh tori" xewiride shangxeydin Uyghur élige baridighan tunji türkümdiki 170 neper oqutquchining qeshqer wilayitining yeken, poskam, qaghiliq we maralbéshi qatarliq töt nahiyesi tewesidiki 15 ottura-bashlan'ghuch mekteplerge ewetilidighanliqini bildürgenidi.

Diqqet qozghaydighini shuki, tunji türkümde seperge chiqidighan 185 oqutquchining 170 nepiri Uyghur élige barsa, aran 15 nepirila tibetke baridiken. "Tibet we shinjanggha on ming oqutquchi arqiliq yardem bérish pilani" ning asasliq nishanining Uyghur rayoni ikenliki melum.

Xitayning Uyghur diyaridin tarqitidighan "Shinjang xelq radi'o istansisi" ning 3-ayning 16-küni tarqatqan xewiride körsitilishiche xoten wilayiti hödde ayropilan, mexsus poyiz orunlashturup, shinjangning ichi-sirtidiki oqutquchilarni waqtida ish ornigha qayturup kelgen bolup, 3-ayning 14-küni sa'et 15 tin 50 minut ötkende, ish ornigha qaytqan 80 oqutquchi olturghan ayropilan xoten ayrodromigha qon'ghan. Bu oqutquchilar guyju ölkisidin kelgen.

Xewerde, éytilishiche, Uyghur aptonom rayonining telipi boyiche, aptonom rayoni ichi-sirtidiki barliq oqutquchilar 3-ayning 15-künidin burun ish ornigha toluq qaytip kélidiken. Bu heqte xoten wilayetlik partkom ma'arip xizmiti komitétining mu'awin sékrétari wang jiwén bu wilayetning Uyghur aptonom rayoni sirtidiki oqutquchiliridin 18 ming 800 kishining, öz qerelide ders bashlishigha kapaletlik qilishi üchün ayropilan höddige élish, mexsus poyizni maslashturush arqiliq ularni öz qereli boyiche ish ornigha qayturup kelgenlikini bildürgen.

"Junggo ma'arip tori" ning "Tibetke we shinjanggha on ming oqutquchi arqiliq yardem bérish pilani" heqqidiki izahatida körsitilishiche, "Shizang we shinjanggha ma'aripta yardem bérish shi jinping bilen partiye merkizi komitéti shizang we shinjangning tereqqiyati hem uzun muddetlik muqimliqini ilgiri sürüsh üchün chiqarghan muhim qarari hemde muhim tedbiri" iken. Qarargha asasen xitay ma'arip ministirliqi qatarliq töt ministirliq 2018-yili oqush mewsumi bashlinishtin burun "On ming oqutquchi shizang we shinjangning ma'aripigha yardem bérish pilani" ni ishqa ashurushni bashlighan bolup, Uyghur diyarigha tunji türkümdiki 4000 yéngi oqutquchi ewetilgen. 2019-Yil yene 3180din artuq xitay oqutquchi Uyghur rayoni ma'arip sépige yötkep kélin'gen.

Xitay hökümiti atawatqan "Ma'arip arqiliq shinjanggha yardem bérish türi" boyiche jem'iyettin oqutquchi teklip qilish élanlirida, gerche xitay ölkiliridin teklip qilin'ghanlarning bir yérim yildin ikki yilghiche toxtam bilen xizmet qilidighanliqi bildürülgen bolsimu, emeliyette da'irilerning axirida yenila, alahide imtiyazlardin behrimen qilish arqiliq ularni Uyghur diyarigha yerleshtürüshni meqset qilidighanliqi ashkarilanmaqta.

Ichkiri xitay ölkiliridin oqutquchilarni teklip qiliwatqan Uyghur diyaridiki ma'arip tarmaqliridin tepsiliy melumat élish üchün qilghan téléfonlirimiz ichide atush sheherlik ma'arip idarisining ""Shinjanggha yardem béridighan oqutquchilar xizmiti ishxanisi" ning téléfoni ulandi.

So'allirimizgha jawab bergen bu ma'arip xadimning éytishiche, u 2017-yilidin bashlap atushtiki mekteplerge ichkiri ölkilerdin oqutquchi teklip qilish xizmitige qatniship kéliwatqan bolup, uning chüshendürüshiche, atush xébéy ölkisi nuqtiliq nuqtiliq yardem béridighan sheher bolghanliqi üchün, asasliq xébéydin xitay oqutquchilar yardemge kéliwatqan bolup, bultur 8 neper oqutquchi atushqa kélip atush sheherlik 1-ottura, 2-ottura we bir qisim bashlan'ghuch mekteplerge teqsim qilin'ghan.

Bu xadim yene, orunlashturush ishlirigha özi mes'ul bolghan bolup, uning éytishiche bu 8 neper xitay oqutquchi atushtiki xizmet we turmush muhitigha asanla könüp, toxtam waqti toshqandin kéyinmu xushalliq bilen atushta dawamliq qélishni qarar qilghan. Buni u ma'arip ishliridiki zor netije süpitide teriplidi.

Bingtu'enning qumulgha jaylashqan 13-polkining ma'arip idarisi xénen we xébéydin 9-türkümde kelgen xitay oqutquchilarning xizmitini orunlashturushqa mes'ul bolghan, ma'arip idarisining mes'ul kadirliridin biri téléfonni aldi. Uning jawabliri, bir yérim yaki ikki yilliq toxtam boyiche qisqa muddetlik yardem bérish dep teshwiq qiliniwatqan "Shinjanggha on ming oqutquchi arqiliq yardem bérish pilani" ningmu emeliyette Uyghur diyarigha her türlük bahanilerde xitay nopusi yötkesh siyasitining bir parchisi ikenlikini qayta delillidi.

U bu nöwet "Ma'arip sépige jem'iyettin oqughuchi qobul qilishta choqum xitay bolush sherti bilen qobul qildinglarmu?" dégen so'alimizgha, u "Peqet ichkiri ölkilerge yüzlenduq, millet ayrimisigha cheklime yoq" dédi. Emeliyette Uyghur diyarigha xitay ichkiri ölkiliridin kéliwatqan oqutquchilarning pütünley xitaylar ikenliki melum.

Uningdin jem'iy qanche oqutquchi Uyghur diyarigha yötkep kélin'genlikini we ularning bu jayda qanche uzaq xizmet qilidighanliqini sorighinimizda, u: "Tizimlash téxi dawam qiliwatidu, bu adem ishlitish orunlirining éhtiyajigha qarap bolidu, aliy mektep püttürüp kelgen oqutquchilar toxtami toshqandin kéyinmu yene dawamliq rayonda qélishni xalisa, özlirining arzusi boyiche nopus we istazhini yötkesh resmiyetlirini béjirip bérimiz. Qélish-qalmasliq pütünley iltimas qilghuchining meylige baghliq" dep jawab berdi.

Dunya Uyghur qurultiyining muhajirlar komitéti mudiri, kanadadiki memet toxti ependi, xitay hökümitining atalmish ma'aripqa yardem we bashqa bahaniler bilen Uyghur élige xitay nopusini yerleshtürüshni kücheytip, Uyghurlarni bolsa tarqaqlashturup ichkiri ölkilerge yötkeshning oxshash bir mezgilde élip bériliwatqanliqini mulahize qilip, "Xitayning milliy aptonomiyilik térritoriye dep étirap qilghan, Uyghur diyarida Uyghurlar yüzliniwatqan bu tragédiye, Uyghurlarning xitayning assimilyatsiyesige uchrash mesilisidin halqip, pütünley munqerzleshtürüshtek axirqi basquchigha kirgenlikidin dérek béridu." deydu.

Uyghur aptonom rayonluq ma'arip nazariti partiye guruppisining ezasi, mu'awin nazir lyu yügu'ang ilgiri "Shinjang géziti" muxbirining "Kéyinki basquchta, aptonom rayonning ma'arip arqiliq namratliqtin qutuldurush ötkilige hujum qilish xizmitining muhim nuqtisi néme? dégen so'aligha jawab bérip: "Ma'arip arqiliq shinjanggha yardem bérish axirqi küchesh mezgilige kirdi. Ma'arip arqiliq shinjanggha yardem bérish türining muhim nuqtisi ma'arip asasi nisbeten ajiz bolghan jenubiy shinjangdiki üch wilayet, bir oblastqa qaritildi, ma'arip arqiliq shinjanggha yardem bérish türi yesli, mektep, tejribixana, oqutquchilarni terbiyelesh merkizi qurush qatarliqlargha chétilidu" dégen.

Xitay ma'arip ministirliqi toridiki melumatlarda körsitilishiche hazir xitayda 16 milyondin köprek kishige ige oqutquchilar qoshuni bar iken. Shi jinping oqutquchilargha "Partiyening hakimiyet yürgüzüshining qet'iy qollighuchisi bolush kérek" dep telep qoyghan bolup, shinjanggha ma'arip arqiliq yardem bérish bolsa, shi jinpingning "Shinjangning uzun muddet muqimliqini ishqa ashurush stiratigiyesidiki muhim tedbiri hésablinidu". Melum bolushiche hazir Uyghur élining hemme yéride Uyghur tilidiki oqu-oqutush emeldin qélip, pütün ma'arip xitaychilashturulghan bolup, ichkiri xitaydin kelgen bu oqutquchilar Uyghur mektepliride xitay tilida ders béridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet