Xitayning Uyghur rayonidiki özgermes pilani: “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush” (3)

Muxbirimiz jewlan
2022.04.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitayning Uyghur rayonidiki özgermes pilani: “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush” (3) Aqsu onsu nahiyesidiki bahar bayrimiliq tebriklesh pa'aliyitide xtayche usul oynawatqan Uyghur yigit-qizlar. 2022-Yili 7-féwral.
aksxw.com

Uyghur aptonom rayonluq partkomning “2022-Yilliq muhim islahat nuqtiliri” da, medeniyet teshwiqati jehette “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush qurulushini zor küch bilen güllendürüsh, medeniyet tüzülmisi islahatini chongqurlashturush, jungxu'a milletliri ortaq gewdisi éngini dawamliq mustehkemlep, shinjangning uzun muddetlik muqimliqi we eminlikining idiyiwi asasini berpa qilish” pilani körsitilgen.

“Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush” dégen bu sho'ar 2020-yil 9-ayda échilghan “3-Qétimliq shinjang xizmiti yighini” da otturigha qoyulghan bolup, xitay re'isi shi jinping “Jungxu'a milletliri ortaq gewdisi éngini mustehkemlep, milletlerning büyük ittipaqliqini dawamliq kücheytish” ni, “Idé'ologiye xizmitini yaxshi ishlep, shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush qurulushini chongqur qanat yaydurushni”, yeni “Shinjangdiki her millet ammining xitay dölitige, jungxu'a millitige, jungxu'a medeniyetige, xitay kompartiyesige tewe bolush éngini her xil yollar bilen emelge ashurushni tekitligen.

Siyasiy közetchi ilshat hesen xitayning yillardin béri özining fé'odalizm bilen kommunizm birleshken qalaq medeniyitini Uyghurlargha téngiwatqanliqini bildürdi.  

Xitay metbu'atlirida körsitilishiche, xitay hökümitining “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush” dégen bu yétekchi idiyesi xitay kompartiyesining yéngi dewrde“Shinjangni tüzesh istratégiyesi” ning muhim qismi bolup, “Markisizm medeniyitini shinjangda namayen qilish we qollinish, medeniyet bilen iqtisadiy tereqqiyatning munasiwitini yaxshi bir terep qilish” telep qilin'ghan. Xitay analizchilirining qarishiche, Uyghur rayonida iqtisad güllen'gen teqdirdimu medeniyetning güllinishige türtke bolalmaydiken. Yeni xitay hökümitining nezeride, Uyghurlarni bay qilghan teqdirdimu ularning “Medeniyette arqida qalghan weziyiti” ni özgertkili bolmaydiken. Shunga “Medeniyet bilen ozuqlandurush” arqiliq bu rayondiki xelqning qelbini xitaygha mujessem qilish, ulargha jungxu'a milletliri ortaq gewdisi éngini singdürüsh, ularning ayrim tili, medeniyeti, dini we örp-adetlirini yoqitip, ortaq xitay éngi we sotsiyalistik qimmet qarishini omumlashturush kérek iken.

Amérikadiki gérmaniye marshal fondining xitay ishliri tetqiqatchisi zakari kupér (Zkachary Cooper) xitay iqtisadi chékin'genséri, xitay hökümitining xitay milletchiliki we kommunizm idé'ologiyesini bazargha salidighanliqini, emma buning xitayning tereqqiyatigha paydisi yoqluqini bildürdi.  

Istratégiye mutexesisi, doktor erkin ekremning qarishiche, xitayda “Özi yatning köngli yat” deydighan bir gep bolup, ular shu ang boyiche bashqa milletlerni yeklep kelgen yaki ularni assimilatsiye qilishqa küchep kelgen.

00351469378_50f81fa7-small.jpg

Xitay da'iriliri yillardin buyan Uyghur rayonida “Jungxu'a milletliri ortaq éngi” ni berpa qilishni milletler we din xizmitining muhim nishani qilip kelgenidi, 2020-yil “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush” sho'ari otturigha qoyulghandin kéyin, buni partiyening yéngi dewrdiki milletler siyasiti, “Shinjangni idare qilishning idiye qurulushi” sewiyesige kötürüp, bir qatar islahat pilanliri tüzgen. Jaylardimu buninggha mas halda konkrét islahat wezipiliri orunlashturulghan. “Aqsu axbarat tori”ning yéqinda bergen xewirige qarighanda, aqsu wilayiti orunlashturghan 129 türlük islahat wezipisi ichide “Shinjangni medeniyet bilen ozuqlandurush xizmitini ching tutup, xitayning ilghar en'eniwi medeniyitini mekteplerge, a'illerge, mehellilerge, alaqe torigha, eng axirida kalligha kirgüzüp, ilghar medeniyet arqiliq yéteklesh qurulushini dawamliq ilgiri sürüsh kérek” dégen nuqtilar orun alghan.

Tehlilchilerning bildürüshiche, xitay teshwiqatliri söz oynitishqa usta bolup, “Jungxu'a milletliri ortaq gewdisi” yaki “Jungxu'a milliti” dégini emeliyette xitay millitini, “Jungxu'a medeniyiti” dégini xitay medeniyitini körsitidu. Shi jinping xitay kompartiyesining her sahediki mutleq üstünlükini, bolupmu idé'ologiye jehettiki hökümranliqini saqlashqa urunup kéliwatqan bolup, “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush” sho'arini otturigha qoyush arqiliq Uyghur rayonidiki xelqning milliy éngi, diniy éngi, jümlidin medeniyet éngini yoqatmaqchi, uning ornigha xitay medeniyiti we markisizm idiyesini singdürmekchi bolghan. Yeni Uyghurlarning milliy tebi'iti, musulmanliq éngini yoqitip, uning ornigha xitay éngi we partiyening “Qizil géni” ni almashturmaqchi bolghan.

Amérikaliq insanshunas, Uyghur mesililiri tetqiqatchisi derrén baylér (Darren Byler) radiyomizgha qilghan sözide xitayning “Medeniyet arqiliq ozuqlandurush” qurulushining medeniyet qirghinchiliqi ikenlikini, bingtu'enning buningda alahide rol oynawatqanliqini otturigha qoydi. 

Ilshat hesen ependi “Bügünki künde mewjutluqi xirisqa uchrawatqan  Uyghurlar öz medeniyeti we kimlikini yoqitip qoyarmu?” dégen endishige qarita  köz qarishini bildürüp, Uyghurlarning medeniyette xitaydin üstün ikenlikini, ilghar medeniyetning qalaq medeniyetke undaq asan assimilatsiye bolmaydighanliqini éytti.  

 Igilinishiche, “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush” xitayning “14-Besh yilliq pilan” mezgilidiki medeniyet qurulushining asasliq nishani hemde 2035-yil xitayni medeniyette küchlük dölet qilip qurup chiqishning yol xeritisi bolup, Uyghur aptonom rayonluq partkomning 9-nöwetlik 11-qétimliq omumiy yighinidimu “Shinjangni medeniyet arqiliq ozuqlandurush qurulushini ilgiri sürüsh, jungxu'a milletliri ortaq gewdisi terbiyesini kücheytip milletler ittipaqliqini mustehkemlesh, shinjangdiki islam dinini xitaychilashturushni ilgiri sürüsh, medeniyet ishliri we medeniyet kesiplirini tereqqiy qildurup, ittipaqliship birlikte küresh qilish éngini dawamliq mustehkemlesh” pilani otturigha qoyulghan.

Ilshat hesen ependi, medeniyet we mewjutluqi éghir xeter astida qalghan Uyghurlarning haman bir küni öz teqdirini özi qoligha élip, medeniyette qayta güllinish peyda qilalaydighanliqini, chet eldiki Uyghurlarning imkanqeder topliship olturaqliship, mehelliwi medeniyet berpa qilish arqiliq öz mewjutluqini saqlap qalalaydighanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.