Xitay shirketliri türkiyining ul mu'essese qurulushlirigha meblegh sélishtin waz kechmekte

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2021-09-08
Share
Xitay shirketliri türkiyining ul mu'essese qurulushlirigha meblegh sélishtin waz kechmekte Türkiye hökümiti ijtima'iy taratqu wasitiliride élan qilghan xitayche istanbul qanili teshwiqat filimidin süretke élin'ghan.
Social Media

Türkiye bilen xitay otturisidiki diplomatik munasiwetning 50-yilliqi xatiriliniwatqan künlerde, xitayning türkiyediki diplomatik organliri bes-beste ikki dölet munasiwitining intayin “Dostane” ikenliki heqqidiki teshwiqatlirini qanat yaydurghan idi. Halbuki, mutexessisler ikki dölet munasiwitining xitay terep tekitligendek unchilik “Dostane” sewiyede emeslikini tilgha almaqta.

Tonulghan zhurnalist zhale öztürkning “Xitayning ishtihasi qalmidi” namliq maqalisi yéqinda “Jumhuriyet” gézitide élan qilindi. Maqalide türkiye bilen xitay ottursidiki munasiwetning 1992-yili qurulghan “Türk-xitay tijaret birleshmisi” ning pa'aliyetliri bilen kücheygenliki, mezkur munasiwetning aq partiye yétekchilikidiki hökümetning 2010-yilidin étibaren yolgha qoyghan yéngi tashqiy munasiwet siyasiti etrapida “Istratégiyelik hemkarliq” derijisige kötürülgenliki tilgha élin'ghan.

Xitay hökümiti “Bir yol bir belwagh” qurulushida yer alghan döletlerning ul mu'essese qurulushlirigha ghayet zor meblegh sélip, mezkur döletlerdiki siyasiy tesirini ashurush üchün tiriship kelmekte.

Xitay shirketlirining “Bir yol bir belwagh” qurulushining türkiyediki liniyeside muhim rol oynaydighan istanbuldiki üchinchi köwrük, yingi ayrodrom we istanbul qanili qurulushi qatarliq chong qurulushlargha meblegh sélish üchün türkiye bilen muzakire élip bériwatqanliqi melum.

2018-Yili xitay xelq bankisi türkiye shöbisining bashliqi ru jyeli, türkiyining mezkur ul mu'essese qurulushlirigha meblegh sélishqa hazir ikenlikini jakarlighan idi. 2018-Yilidin buyan, xitay shirketliri ichtash (IC İçtaº) we astaldi (Astaldi) qatarliq türk shirketliri bilen mezkur qurulushlar heqqide muzakire élip bériwatqan bolup, yéqinda xitay shirketliri meblegh sélishtin waz kechkenlikini jakarlighan.

“Blombérg” gézitining xewirige qarighanda, xitay meblegh salghuchilar gurupisi istanbul 3-köwrükining péyini sitiwilishtin waz kechken bolup, “Jéjyang yoqiri sür'etlik yolliri” shirkitining xongkong pay bazirida élan qilghan bayanatigha qarighanda, kélishimname shertliri orundalmighanliqi seweblik xitay shirketliri kélishimnamini bikar qilishni telep qilghan.

Aptor maqaliside, istanbul ayrodromi üchün xitay bankiliridin élin'ghan qerzining bashqa bankilar arqiliq qaytidin shekillendürülgenlikini, istanbul qaniligha meblegh sélishqa hazirliniwatqan töt xitay shirkitining nöwette dilighul halette turuwatqanliqini yazghan.

Zhale öztürkning maqaliside, xitay shirketliri we bankiliri bilen türkiyediki ul mu'essese qurulushi höddigerliri ottursidiki mezkur “Toxtap qélish” hadisisining, türkiye we xitay ottursidiki binormal munasiwetning eks étishi ikenliki ilgiri sürgen.

Xitay ishliri mutexesisi memettoxti atawulla ependi bu heqte ziyaritimizni qubul qilip, mezkur maqalining noqul iqtisadiy munasiwet jehettin qilin'ghan bir analiz ikenlikini, xitay-türkiye munasiwetlirining peqet iqtisadiy sahe bilen cheklinip qalmaydighanliqini, türkiyining tashqiy siyasette qollashqa éhtiyaji barliqini, dölet xewpsizliki we tashqiy siyaset jehettin qarighanda mezkur maqalini “Sel bir tereplime” dep qaraydighanliqini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyi xitay ishliri komitétining mudiri ilshat hesen ependimu ziyaritimizni qobul qilip, amérika we türkiye munasiwetlirining normallishishqa qarap yüzliniwatqanliqini, ikki döletning bir-birige muhtaj ikenlikini bildürdi. U yene türkiye-amérika munasiwetliridiki yéqinlishishning amérikaning xitaygha taqabil turush istiratégiyeside muhim ehmiyetke ige ikenlikini we ikki dölet munasiwitining eslige kélishining Uyghur mesilisige köp paydiliq ikenlikini éytti.

Maqale aptorining türkiyediki siyasiy sahedin igiligen bezi melumatlirigha qarighanda, amérika prézidénti jow baydén bilen türkiye jumhur re'isi erdoghan otturisida isimsiz bir kélishimname mewjut iken. Nöwette türkiye bilen amérika ottursidiki énérgiye tijariti ikki hesse ashqan, amérikaning türkiyeni tebi'iy gaz pishshiqlap ishlesh sahesidiki bir merkezge aylandurushqa tirishiwatqanliqi türk axbarat wastilirida talash-tartish qilinmaqtiken.

Yéqindin buyan türk axbarat wastiliride türkiye-xitay tijariy munasiwetlirining turghunluqqa chüshüp qéliwatqanliqining eksiche, türkiye bilen amérika munasiwetlirining yaxshilinishqa qarap méngiwatqanliqigha a'it analizlar köpeymekte.

Ilshat hesen ependi ziyaritimiz dawamida, amérikaning türkiye bilen bolghan munasiwitining biwasite xitaygha tesir körsitidighanliqini, xitay bilen amérikaning siyasiy jehettin keskin riqabet ichide ikenlikini, amirikaning türkiyining ottura sheriq we ottura asiyadiki tesiridin paydilinip, xitaygha qarshi tiximu ünümlük taqabil turalaydighanliqini éytti.

Amérika bashchiliqidiki gherb döletliri bilen xitay we rusiye bashchiliqidiki döletler ottursidiki soghuq munasiwet we qutuplishishning tesiride, türkiyining bir tallashqa mejburliniwatqanliqi otturigha qoyulmaqta. Bezi mutexessisler, xitay we türkiye ottursidiki meblegh sélish we tijaret sahesidiki turghunluqni ikki dölet ottursidiki munasiwetning yingi bir mezgilge kérish aldida ikenlikining béshariti dep qarimaqta.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet