Xitay teshwiqati üchün tépirlawatqan bezi chet ellik muxbirlar naraziliqqa uchrimaqta

Washin'gtondin muxbirimiz shadiye teyyarlidi
2024.04.05
Fernando-Munoz-Bernal CGTN Téléwiziye qanilining da'imliq muxbiri férnando munoz bérnal (Fernando Munoz Bernal) ziyaretni qobul qilip sözlewatqan körünüsh.
X/@AndyBxxx/Screenshot

Yéqindin buyan xitayning ketminini chépiwatqan xitayning aktip tor teshwiqatchisi muxbir férnando munoz bérnal(Fernando Munoz Bernal) ning ijtima'iy taratqulardiki xitay teshwiqatini yaqlaydighan urunushliri yenimu ewjige chiqmaqta. Wehalenki, buning misali süpitide chet ellik mutexessislerning uninggha reddiye bergen inkaslirigha qarita X supisida yollighan “Bu yerde irqiy qirghinchiliq yoq, shunga eger bu pakitsiz eyibleshlerni sotqa tapshurush toghra kelse, heqiqet bolmighanliqtin sot teripidin ret qilinidu.” dégen biljirlashliridur.

Eslide xitayning dölet igidarchiliqidiki chet elge qaritilghan teshwiqat wasitisi bolghan CGTN téléwiziye qanilining da'imliq muxbiri férnandoning, ötken ayda X supisida hembehirligen “Shinjanggha sayahetke barmang!” namliq mawzudiki “Irqiy qirghinchiliq sayahiti” dep xeshteg qoyulghan widiyosigha qarshi Uyghur weziyitini yéqindin közitip kéliwatqan ros-xulman téxnologiye institutining dotsénti timusiy gros inkas qayturghanidi. Derweqe, timusiy grosning “U bu yerde, Uyghurlarning kawap yéyishi we ussul oynishidin bashqa héchnersini körmigen.” dep kinaye qilghan sözliri X supisida özini “ChinaTeacher1” dep atighan kolumbiyelik blogér férnandogha xitayning dumbiqini chalidighan yene bir purset yaritip bergen. U bu qétim, 3 minuttin artuq ishlen'gen mexsus widiyoni hembehirlep, Uyghur élide héchqandaq irqiy qirghinchiliq, mejburiy emgek we Uyghur tilini cheklesh qilmishlirining bolmighanliqini éytqan. Shuning bilen birge yene, özining pikrige reddiye bergüchilerning pakitsiz eyibligenlikini we ularning özini sotqa sunsimu, sot teripidin sotchining waqtini israp qilidighan emeliyetni chiqish qilmighan eyibleshler dep qarilip, hergizmu pisentke élinmaydighanliqi heqqide dawrang salghan.

Timusiy gros bu heqte X supisida, “Bu bekmu külkilik, peqet bir qétimla qarshiliq bildürgen bu hésabat, töhmet qilish dewasi bilen méni tehditke uchratti.” dep inkas qayturghan. Timusiy gros radiyomizning mexsus ziyaritini qobul qilip, Uyghur irqiy qirghinchiliqini pütünley inkar qilip, xitayning teshwiqatigha hemnepes boluwatqanlar heqqide munularni dédi:

“Qandaqla bolushtin qet'iy nezer, endiy (Andy) we férnando munozgha oxshash kishilerning xitayning bu xildiki sayahet teshwiqatlirini nahayiti awazliq qollishi elwette heyran qalarliq ish emes. Nahayiti éniqki, ular bu xil yol bilen xelq'ara jem'iyette Uyghur irqiy qirghinchiliqigha bolghan gumanni ashurushqa urunuwatidu. Wehalenki shundaq éytishqa boliduki, Uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichiliki hergizmu inkar qilghili bolmaydighan heqiqettur. Ejeblinerlik tuyulmaydighan yene bir teripi shuki, ular mushu xildiki ishlarnila qilishqa chamisi yétidu. Yeni, ular peqetla xitay kompartiyesining siyasiyitige boy sunushnila bilidu. Chünki ular, xitay kompartiyesining biwasite kontrolluqidiki ammiwi teshwiqat qoralidur.”

U yene yéqindin béri xitayning dumbiqini chéliwatqan bu xildiki teshwiqat we tor teshwiqatchilargha qandaq pozitsiyede bolush toghruluq öz qarishini ipadilep mundaq dédi:

“Elwette, kishiler ularning yazma-izahatini oquydu, shundaqla uninggha qarita ümidsizlinish, bizar bolush, hetta melum derijidiki achchiqlinish tuyghusini peyda qilidu. Hetta melum, hazir ‛shinxu'a agéntliqi‚ yaki ‛xitay kündilik géziti‚ dek axbarat wasitiliridiki maqalilerdimu Uyghur élidikilerning bextiyar-bayashat we xushal yashawatqanliqi yéziliwatidu. Halbuki, bularni bir terep qilishning eng yaxshi usuli yeni bashqiche qilip éytqanda, ularning yazmilirini oqush kérek. Emma, uninggha köz yügürtüp qoyushla kupaye. Chünki ulargha estayidilliq bilen mu'amile qilinmasliqi kérek.”

Bu heqtiki söhbitimizge daxil bolghan amérikadiki xitay analizchi xu péng ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip pikir bayan qildi. Uning bildürüshiche, yéqinqi yillardin buyan xitay kompartiyesining zor meblegh ajritishi bilen xitayning dölet ichi we chet'ellerde Uyghur irqiy qirghinchiliqini inkar qilidighan chet'ellik axbarat taratquchilar we shuningdek axbarat taratqu wasitiliri barghanséri köpiyiwatqan iken. Xu péng ependi inkasida, xitayning küchlük arqa térikige tayinip ularning teshwiqatigha hemnepes boluwatqan chet'eldiki tor teshwiqatlirigha qarita nahayiti segek bolush kéreklikini eskertip mundaq dédi:

“Gherb döletliride kishiler adette pikir bayan qilish jehette cheklimige uchrimaydu. Shu sewebtin xitay buningdin paydilinip, özining teshwiqatini kücheytiwatidu. Xitay da'iriliri intérnét we ijtima'iy alaqe wasitiliridiki türlük yollar bilen nurghun tordashlarni jelp qilip, ‛shinjang heqqide yaxshi hékayilerni yézish‚ qa urunuwatidu. Halbuki, nöwette ularning her yerde her xil usul bilen tarqitiwatqan xitay teshwiqat uchurlirini hemme kishi rast-yalghan dep ayrip, uning kélish menbesi we sewebini éniqlap yürmeydu. Shunga, biz chet'ellerde yashawatqan kishiler bu mesilige jiddiy qarap, xitayning mustemlike siyasitige qarshi naraziliqimizni bildürüshimiz, heqiqetni ashkarilishimiz zörür. Méningche biz terjime sépimizni kücheytip, xitayning qebih qilmishlirini ashkarilaydighan we ispatlaydighan doklat-maqalilerning hemmisini in'gliz tiligha terjime qilip, téximu köp gherb oqurmenlerge tarqitishqa küch chiqirishimiz kérek. Biz heqiqetning awazini sirtqi dunyagha qanche köp anglatqandila, andin xitay kompartiyesining yalghanchiliqi we teshwiqat suyiqestlirini bitchit qilalaymiz.”

Xu péng ependi sözide yene, ötken hepte xitayning kanadadiki bash elchisiningmu kanadadiki bir yerlik gézitte “Güzel shinjang yaxshi jay” serlewhilik maqale élan qilghanliqi heqqide toxtilip ötti. Uning qarishiche, bu kemdin-kem uchraydighan hadise bolup, xitay bu wasitiler arqiliq özining saxtiliqlirini ustiliq bilen yenimu kéngeytiwatqanliqidin dérek béridiken.

Xitayning aktip tor teshwiqatchisi férnandoning X supisida tarqatqan widiyosining axirqi körünüshide, bu widiyoni ishleshke qatnashquchilarning tizimliki körsitilgen. Derweqe, Uyghur irqiy qirghinchiliqini inkar qilidighan we uninggha reddiye bergüchilerge qarshi pakitsiz töhmet dep teyyarlan'ghan bu mexsus widiyoluq pirogrammining filim ishligüchisidin tartip, muxbir, sin kirishtürgüchi hetta xet kirgüzgüchilerning hemmisi shübhisizki, xitaylardin teshkil tapqaniken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.