Пәхирдин пәрһатниң лагерларниң мәвҗутлуқини инкар қилип доклат бериши японийәдики уйғурларниң ғәзипини қозғиған

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-06-22
Share
Пәхирдин пәрһатниң лагерларниң мәвҗутлуқини инкар қилип доклат бериши японийәдики уйғурларниң ғәзипини қозғиған "хитай профессорлар җәмийити" қатарлиқ икки тәшкилатниң уюштуруши билән торда өткүзүлгән бир саәттин артуқрақ доклат бериш йиғинида пәхирдин пәрһат сөзләватқан көрүнүш. 2021-Йили 29-апрел.
RFA/Erkin Tarim

Хитай һөкүмити хәлқарадин келиватқан бесимниң күчийишигә әгишип, японийәдиму хитай әлчиханиси вә япондики хитай аммивий тәшкилатлирини һәрикәтләндүрүп өзлириниң сахта тәшвиқатлирини күчәйтмәктә.

Бу йил 4-айниң 29-күни японийәдә турушлуқ "хитай профессорлар җәмийити" қатарлиқ икки тәшкилатниң уюштуруши билән торда бир саәттин артуқрақ доклат бериш йиғини уюштурулған. Бу йиғинда японийәдә турушлуқ пәхирдин пәрһат исимлик уйғур хитайни ақлап доклат бәргән. У лагерларниң мәвҗут әмәсликини илгири сүрүш билән бирликтә йәнә хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң хитайни әйиблишиниң асассиз икәнликини оттуриға қойған. У доклатида пәхирләнгән һалда өзиниң хитайниң қучиқида чоң болғанлиқини, уйғурларниң кәмситишкә учримайдиғанлиқини тәкитлигән. Униң бу сөзлири японийәдики уйғурларниң қаттиқ наразилиқиға учриған.

Биз пәхирдин пәрһатниң бу һәқтики инкасдини елиш үчүн тиришқан болсақму, әмма уни тапалмидуқ. Бу һәқтә японийә уйғур җәмийитиниң баш катипи әхмәтҗан летип әпәнди телефон зияритимизни қобул қилди. У йеқиндин буян хитай һөкүмитиниң японийәдики тәшвиқатини күчәйткәнликини оттуриға қоюп мундақ деди: "хитайниң бу хил тәшвиқат паалийәтлириниң шәклиму һәр хил боливатиду. Мәсилән, хитай әлчиханиси торда доклат бериш йиғинлирини уюштурди. Бу йиғинға бивастә үрүмчидин хитай вә уйғур әмәлдарлар, хитайниң ‹тәрбийәләш мәркизи' дә тәрбийәлинип идйәси өзгәргән аталмиш ‹курсант' лар, ‹диний зат' лар дегәндәк һәр саһадин кишиләр бу тор йиғинлириға қатнишип, хитайниң думбиқини чалмақта. Улар һазирқи хәлқарада уйғурлар тоғрисида дейиливатқан гәпләрниң һәммисиниң сахта икәнлики, буларниң һәммисиниң ғәрб әллириниң ойдуруп чиқарған тәшвиқати иләнликини оттуриға қоймақта. . ."

Униңдин башқа хитай һөкүмити башқа бәзи дөләтләрдикигә охшашла японийәдики уйғур оқуғучиларни сөзлитиш арқилиқ уйғурларға қарита садир қиливатқан җинайәтлирини ақлашқа тиришмақтикән. Әхмәтҗан летип әпәнди йеқинда пәхирдин пәрһат исимлик бирини сөзләткәнликини баян қилип мундақ деди:

"бу хил ялған тәшвиқатниң йәнә бир түри шуки, хитай японийәдә туруватқан уйғур оқуғучилар вә японийәдики бәзи хитайпәрәс японларниң ағзидин бу хил тәшвиқатларни елип баридиған ишларму көрүлүватиду. Мәсилән, 4-айниң 29-күни японийәдики ‹хитай профессорлар җәмийити' қатарлиқ икки тәшкилатниң уюштуруши билән торда бир саәттин артуқрақ доклат бериш йиғини уюштурулған. Бу йиғинда японийәдә турушлуқ бир уйғур хитайни ақлап доклат бәргән. Бу уйғурниң өзини тонуштурушидин қариғанда, буниң исми пәхирдин пәрһат болуп, өзи 25 яш, үрүмчидә туғулуп чоң болған икән. Дадиси төмүрйол идарисиниң кадири икән. Бир иниси бар икән. У толуқсиз оттура мәктәпкичә үрүмчидә оқуп, толуқ оттура мәктәптин тартип гуваңдуңда оқуған икән. Алий мәктәпни бейҗиңдики тил университетиниң япон тили кәспидә оқуған икән. Шу җәрянда японийә билән хитай оттурисидики оқуғучи алмаштуруш программисиға асасән 2017-йили японийәгә оқушқа кәлгәникән. У 2019-йили оқушини пүттүрүп токйо әтрапида бир йәрдә хизмәт тепип ишләшкә башлапту."

Пәхирдин пәрһат доклатида уйғурларниң туғулғандин өлгәнгичә әң алий имтиязлардин бәһриман болуп яшайдиғанлиқини, һазирму уйғурларниң бәхтлик икәнликини илгири сүргән.

Әхмәтҗан литип әпәнди бу һәқтә мәлумат берип мундақ деди: "пәхирдин пәрһатниң бир саәтлик доклати ‹уйғурларниң туғулғандин өлгәнгичә әң алий имтиязлардин бәһриман болуп яшайду' дегән гәп билән башлинип әң ахирида ‹әгәр шинҗаң мустәқил болса һазирқи сүрийә, ирақ вә афғанистанға айлинип кетиду. Һечким бундақ болушни халимайду, ундақ болған тәқдирдә уйғурларниң һәммиси мусапирларға айлинип кетиду, шуңа барлиқ уйғурлар һазирқи һаләткә әң яхши дәп қарайду' дегән сөзләр билән ахирлашти."

Әхмәтҗан леип әпәнди йәнә мундақ деди: "пәхирдин доклатида лагер мәсилиси тоғрисида тохталған вақтида, һазир ғәрб мәтбуатлири бир милйон уйғурниң җаза лагерлириға соланғанлиқи тоғрисида сахта тәшвиқатларни қиливатиду. Әгәр бир милйондин артуқ адәм лагерға соланди дейилсә, һәр бир аилидин бир нәччә адәм лагәрға елип кетилгән болиду. Мениң аиләмдә көп җан бар, шундақ туруқлуқ, мениң аиләмдин бирму адәм тутуп кетилгән яки лагерға елип кетилгән әһвал йоқ. Мениң әтрапимдики тонуш-билишләрдинму лагерға елип кетилгәнләр йоқ. Мән аңлап бақмидим."

Пәхирдин доклатида "чәт әлдики уйғурлар ата-аниси билән алақә қилишта, вәтәнгә берип келишта қийлиниватиду" дегән гәпниң ялған икәнликини илгири сүрүп, өзиниң бешидин өткәнләрни мисал қилип көрсәткән. Униң дейишичә, 2017-йили у японийәгә оқушқа кәлгән вақтида ата-аниси бейҗиңғичә узитип кәлгән, 2018-йили бир қетим, 2019-йили йәнә бир қетим бейҗиңгә берип кәлгән чағдиму ата-анилири бейҗиңғичә алдиға келип күтивелип, йәнә узитип қойған икән. У бу җәрянда һечқандақ тосалғуға учримиғанлиқини мисал қилип көрсәткән вә бейҗиңда ата-анилири билән чүшкән рәсимлириниму көрсәткән.

У доклатида йәнә уйғур диярида уйғурлар билән хитайларниң баяшат вә инақ өтүватқанлиқини, шундақла өзини хитайлар әркилитип чоң қилғанлиқини пәхирлинип туруп аңлатқан. Әхмәт летип әпәнди бу доклатниң японийә җәмийитигә сәлбий тәсир көрситидиғанлиқини, шуңа өзлириниң пәхирдинни көп издигән болсиму, әмма тапалмиғанлиқини, униң пәқәтла хитайлар биләнла арилишидиған бири икәнликини илгири сүрди.

Униң бир саәтлик ялған тәшвиқати торларға қоюлғандин кейин, японийә уйғур җәмийити буниң ялған икәнлики тоғрисида син көрүнүш тәйярлап тарқатқан һәмдә японийәдики нупузлуқ гезитларда мақалә елан қилған. Әхмәтҗан литип әпәнди бу һәқтә мәлумат бәрди.

Әхмәтҗан летип әпәнди хитайниң кәтминини чепиватқан бу хилдики уйғурларни чәт әлдики уйғурларниң җамаәт пикри арқилиқ тор дунясидин сиқип чиқириши керәкликини тәкитлиди.

Японийә уйғур җәмийитиниң рәиси доктор абдулкерим абдурахман әпәндиму зияритимизни қобул қилип, өзлириниң хитайниң японийәдики ялған тәшвиқатлириға қарши паалийәткә өткәнликини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт