Хитай даирилири "терорлуққа зәрбә бериш" ни баһанә қилип, уйғурларға йүргүзиватқан ирқий қирғинчилиқини пәрдазлимақта

Мухбиримиз меһрибан
2021-11-18
Share
Тең бияв: хитайниң демократийәлишишигә тосалғу болуватқан мәсилиләр мәвҗут Хитай кишилик һоқуқ адвокати тең бяв "хитай президенти ши җинпиңни дөләт қоллиған кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини тохтитишқа дәвәт қилиш" темисидики гуваһлиқ бериш йиғинида сөз қилмақта. 2015-Йили 18-сентәбир, вашингтон.
AFP

Хитай америка башчилиқидики ғәрб демократик дөләтлириниң хитай һөкүмитини "уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзди" дәп әйиблишигә қарита аталмиш "ахбарат елан қилиш" йиғинлирини ечип, өзини ақлашни давамлаштурмақта.

Хитай даирилири 17-ноябир күни бейҗиңда "60-қетимлиқ шинҗаң ахбарат елан қилиш йиғини" ачқан. Йиғинда аталмиш "терорлуқниң қурбанлири" сөзгә чиқирилип, уларниң еғизидин хитай һөкүмитиниң сиясәтлирини ақлайдиған сөзләрни сөзләткән. Ундин башқа йиғинда уйғур аптонум райониниң баянатчиси шү гүйшаң сөз қилип, уйғур районида йүргүзүливатқан зәрбә бериш һәркәтлири вә районда омумлашқан аталмиш "тәрбийәләш мәркәзлири" ни, "терорлуққа зәрбә бериш һәркитиниң тәҗрибилири" дәп җар салған.

Шү гүйшяң сөзидә, уйғур аптонум районида йүргүзүливатқан аталмиш "терорлуққа зәрбә бериш" һәркитини 7 нуқтида хуласилигән. Йәни "терорлуққа зәрбә бериш һәркитидә 1-хәлқара терорлуққа қарши туруш низамлириға әмәл қилинди; 2-қануний аң вә қануний бәлгилимилиригә әмәл қилинди; 3-кишилик һоқуққа капаләтлик қилинди; 4-ашқунлуқни түгитиштә нормал диний етиқад капаләткә игә қилинди; 5. Қаттиқ зәрбә бериштә кәңчилик қилиш, алдинала тәрбийәләш, қутқузувелиш тәдбирлири бирләштүрүлди; 6-хәлқ турмушини яхшилашқа капаләтлик қилинди; 7-хәлқара тероризимға қарши туруш һәркити билән һәмкарлиқ орнитилди," дегәндәк йәттә түрлүк нуқта бойичә өзини ақлиған.

Америка чикаго университетиниң тәклиплик профессори, хитай кишилик һоқуқ адвокати тең бяв зияритимизни қобул қилип, өз қарашлирини ортақлашти.

У бейҗиңда ечилған бу аталмиш "шинҗаң ахбарат елан қилиш йиғини" ни, хитайниң "тероризимға қарши һәркәт" намида өзиниң райондики бастуруш сияситини һәқлиқ қилип көрситишкә урунуш һәрикити, дәп көрсәтти.

Тең бияв мундақ деди: "ши җинпиң вә хитай компартийәсиниң мәйданидин қариғанда, улар шинҗаңда йүз бериватқан ‹ерқий қирғинчилиқ' ни һәргизму өзиниң сияситидики хаталиқ вә мәғлубийәт дәп етирап қилмайду. Бәлки хитай районда кишилик һоқуқни дәпсәндә қилишни давамлаштуриду, йәни уйғур вә башқа милләтләргә қарита шәпқәтсизләрчә бастурушни давамлаштуриду."

Тең бяв сөзидә хитай баянатчиси шү гүйшяң тилға алған аталмиш "терорлуққа зәрбә бериш тәҗрибилири" вә униң маһийити һәққидә тохталди.

Униң билдүрүшичә, хитайниң қилмишлири "хәлқара терорлуққа зәрбә бериш һәркити" дики қануний бәлгилимиләргә пүтүнләй хилап болуп, у уйғурларға зәрбә бериш нишан қилинған "ерқий йоқутуш" икән.

Тең бияв мундақ деди: "хитайниң қилмишлири ‹терорлуққа зәрбә бериш' билән мунасивәтсиз. Чүнки ‹терорлуққа қарши һәркәт' нуқтисидин қариғанда, терорлуқ һәркити қилған шәхс, тәшкилат вә гумандарларға қарита қануний бәлгилимиләр вә вастилар арқилиқ тәкшүрүш, тутуш вә сотлаш елип берилиду. Бу һәқтә хәлқарада вә һәрқайси дөләтләрдә йүрүшләшкән қануний система бар. Әмма хитайға нисбәтән униң қиливатқини бу қануний бәлгилимиләрни пүтүнләй астин-үстин қиливетиш болмақта. Йәни хитай пүткүл бир милләтни зәрбә бериш нишани қилмақта."

Тең бияв сөзини давамлаштуруп, нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғурларни пүткүл милләт бойичә йоқитишни мәқсәт қилған "дөләт терорлуқи" елип ббериватқанлиқини билдүрди.

У мундақ деди: "буниңда хитай ирқий йоқитиш мәқситигә йәтмәкчи. Йәни бир милләтни сиясий җәһәттин мутләқ контрол қилиш мәқситигә йәтмәкчи. Униң қиливатқини һәргизму ‹терорлуққа зәрбә бериш' һәркити әмәс. Униң нишан қилғини терорлуқ һәркити билән шуғулланған шәхс яки тәшкилат әмәс, бәлки пүткүл уйғур миллитидур. Шуңа хитай коммунист һөкүмитини уйғурларға қарита дөләт терорлуқи йүргүзүватиду, дисәк хата болмайду."

Голландийәдики уйғур паалийәтчи асийә уйғур ханимниң билдүрүшичә, бейҗиңда ечилған "60-қетимлиқ шинҗаң ахбарат елан қилиш йиғини" америка презденти җов байден билән хитай рәиси ши җиңпиңниң синлиқ сөһбитидин кейин ечилған икән.

Униң билдүрүшичә, бу хитайниң уйғурларға қаратқан ерқий қирғинчилиқ сияситини "терорлуққа зәрбә бериш" намида ақлиши болупла қалмастин, бәлки йәнә хитайниң коммунистик идеологийәси вә мустәбит моделини дуня базириға селиш икән.

Асийә уйғур ханимниң тәкитлишичә, хитайниң 20 йилға созулған "терорлуққа зәрбә бериш күриши" ниң нәтиҗиси бүгүнки күндә уйғурларни пүткүл милләт гәвдиси бойичә ерқий қирғинчилиқниң қурбаниға айландурған икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт