Xitay teshwiqatigha yantayaq boluwatqan chet ellik muxbirlar küchlük naraziliqqa uchrimaqta

Washin'gtondin muxbirimiz shadiye teyyarlidi
2024.03.26
Fernando-Munoz-Bernal CGTN Téléwiziye qanilining da'imliq muxbiri férnando munoz bérnal (Fernando Munoz Bernal) ziyaretni qobul qilip sözlewatqan körünüsh.
X/@AndyBxxx/Screenshot

“Shangxey géziti” ning muxbiri endiy boréxam (Andy Boreham) , yéqinda amérika tashqi ishlar ministirliqining shinjang sayahiti toghriliq chiqarghan agahlandurushini 4-derijige kötürüshni telep qilghanliqigha qarshi “Hazir ular shinjanggha sayahet qilishni cheklimekchi boluwatidu, bu tolimu külkilik! ” dégen yazmisi bilen “Chet el taratquliri neziridiki xitay” namliq yutub qanilida bu heqte teyyarlighan mexsus widiyoluq pirogrammisini X supisida tarqatqan. U bu pirogrammisida Uyghur irqiy qirghinchiliqini pütünley inkar qilip, xitayning dumbiqini chalghan.

Téxi yéqindila, xitayning CGTN téléwiziyesining muxbiri férnandoning X supisida hembehirligen “Shinjanggha sayahetke barmang! ” namliq widiyosini qollighan endiy boréxam aridin bir hepte ötmeyla X supisida bu heqte yene munularni yazghan: “Amérikaning bu bayanatliri öz küchini yoqitiwatidu. Köp yillardin buyan amérika irqiy qirghinchiliqning (Genocide) shinjangda élip bériliwatqanliqini éytti. Emma hazir u yerge milyonlarche sayahetchiler bériwatidu. Agah bolsunlarki, ularning yalghanchiliqi sugha chilashti! ”.

“Shangxey géziti” ning muxbiri endiy boréxam (Andy Boreham)
“Shangxey géziti” ning muxbiri endiy boréxam (Andy Boreham)
X/@AndyBxxx/Screenshot

Derweqe, xitay hökümitining teshwiqat wasitiliri teripidin yallan'ghan “Shangxey géziti” ning muxbiri endiy boréxam (Andy Boreham) we CGTN téléwiziye qanilining da'imliq muxbiri férnando munoz bérnal (Fernando Munoz Bernal) ning xitayning Uyghur irqiy qirghinchiliqini inkar qilidighan teshwiqati üchün dawamlashturuwatqan “Aktip xizmet” liri, nöwette X qatarliq ijtima'iy taratqulardiki alahide diqqet nuqtisi bolmaqta.

Nöwette xitay hökümitining Uyghur élidiki “Shinjang yaxshi jay” namidiki bir yürüsh sayahet teshwiqatigha hemnepes boluwatqanlar qataridin chet ellik bezi muxbir-axbaratchilarning xitayning Uyghur irqiy qirghinchiliqini yoshurush dolqunida, xitayning ketminini chépiwatqan bu qilmishlirigha qarita Uyghur weziyitini yéqindin közitip kéliwatqan ros-xulman téxnologiye institutining dotsénti timusiy gros bu heqte radiyomizgha inkas qayturdi. Uning qarishiche, Uyghur élide élip bériliwatqan bu xildiki sayahet teshwiqatliri xitayning hem siyasiy hem iqtisadiy jehettiki gherez-menpe'etlirini ishqa ashurushtiki istratégiyelik pilani hésablinidu. U bu heqtiki pikrini mundaq bayan qildi:

“Men shundaq éytalaymizki, yéqindin buyan Uyghur élidiki bu sayahet teshwiqati heqiqeten bir tereptin xitay kompartiyesining dölet tereqqiyat pilanining bir qismi süpitide, rayonning sayahetchilikini ilgiri sürüsh arqiliq dölet kirimni ashurushni meqset qiliwatidu. Emma, nahayiti éniqki bu iqtisadiy kirimlerdin yerlik xelq menpe'et körelmeydu. Halbuki, eng muhim teripi, biz bu mesilini közitishte xitay kompartiyesining ürümchi, qeshqer qatarliq jaylargha meblegh séliwatqan bu sayahetchilikining arqa körünüshide, ularning Uyghurlargha élip bériwatqan zorawanliqini bir chetke qayrip qoyushqa bolmaydu. Chünki u yerde emgek pilanining keng kölemde jiddiylishishi we da'im yéngilinishi, shundaqla diniy ibadetlerning qattiq cheklime uchrap, nurghun normal diniy heriketlerningmu jinayi qilmishqa baghlan'ghanliq mesililiri mewjut. Shunglashqa, xitay kompartiyesi hazir bir chalmida ikki paxtekni soqup, sayahet türlirige meblegh sélish bilen bir waqitta yene özining kishilik hoquq depsendichilik qilmishlirigha qarita dölet ichi we xelq'aradiki jama'etning pikrini özgertish meqsitige yétish üchün xizmet qilduruwatidu. ”

Xitay teshwiqatining yantayiqi boluwatqan “Shangxey géziti” ning muxbiri endiy boréxam xitayning shangxey shehiridin tarqatqan 13 minuttin artuq ishlen'gen bu mexsus pirogrammisida, amérika tashqi ishlar ministirliqining shinjang sayahitini cheklishige qarita qarishini munu sözler bilen izahlighan: “Amérika yéqinqi bir qanche yildin buyan yalghan irqiy qirghinchiliq epsanisini teshwiq qilip kéliwatidu. Halbuki, amérikaliq sayahetchiler her qétim bu yerni öz közi bilen körgende, ularning bu yalghanchiliqi az-azdin bitchit boluwatidu. Bu parlamént binasidiki serxillar néme qiliwatidu? shundaq, ular sayahet qilishni cheklep, amérikaliqlarning özliri üchün heqiqetni bayqishining aldini almaqchi boluwatidu. ”

U yene sözide, amérika étirap qilip eyibligen xitayning Uyghur qirghinchiliqini “Saxta Uyghur qirghinchiliqi” dep atash bilen amérikaning bu bu eyiblishini “Külkilik orun'gha chüshürüp qoyghan yene bir chong özgirish hazir ghezzede yüz bériwatqan dehshetlik ehwal” dep tilgha élip mundaq dégen: “Adettiki gherblik puqralar her küni hökümetning qoli bilen yüz bériwatqan ölüm we azabning heqiqiy rehimsizliklirini köreleydu. Wahalenki, shinjangdin bomba partlighan binalar, qaza qilghan balilar yaki dehshetlik qiynash resimliri chiqqini yoq. ”

Amérikadiki “Xelq'ara tinchliq katalizatori” gherbiy shimal rayonluq shöbisining diréktori, Uyghur rayoni we qazaqistanda bir mezgil yashighan we ottura asiya tetqiqati bilen shughullan'ghan doktor bil klark (Bill Clark) bu heqte radiyomizning mexsus ziyaritini qobul qildi. U inkasida, xitay teshwiqatigha hemnepes boluwatqan bu yallanma chet ellik muxbirlarning Uyghur élide yüz bériwatqan heqiqiy ré'alliqlargha tamamen köz yumghanliqini tilgha aldi. Shuningdek, ularning emeliyettin halqighan halda xitayning bu xildiki sayahet teshwiqatlirigha “Awaz” qoshuwatqanliqigha bolghan küchlük naraziliqini bildürüp, bu heqtiki qarishini anglarmenler bilen ortaqlashti. U mundaq dédi:

“Bu yashlar Uyghurlarni bilemdu? halbuki, méningche ular Uyghur xelqining hazir azab we zorluq ichide yashawatqanliqini bilidu. Gerche sayahetchiler körünüshte bixeter jaylargha élip bérilsimu, emma u jaylar emeliyette qayghu, azab-oqubetler bilen tolghan jaylardur. Méning bu yashlardin soraydighinim, ular atalmish jaza lagérlirigha qamalghan puqralarning sanini nezerdin saqit qilalamdu? bu lagérlar bilen munasiwetlik mejburiy emgeknichu? ular mejburiy emgekke munasiwetlik toqumichiliq, mashinisazliq, déngiz mehsulatliri ishlepchiqirish zawutlirida mejburiy ishlewatqan Uyghurlar heqqide birer nerse bilemdu-yoq? ata-anisidin mejburiy ayrilip yataqliq mekteplerge élip kétilgen balilarnichu? 21-esirde Uyghur élidiki xelqlerning hayatida bu xil zulumning yüz bérishi kishini tolimu azablaydu. Téximu échinishliq we qobul qilghusiz yéri shuki, xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan zulum we zorawanliqi dawamlishiwatqan peytte, bu yerge kishilerning sayahetke bérishidur. Shunglashqa, bu bir qisim kishiler özige oxshash xitayning qollighuchiliridin paydilinip, ijtima'iy supilarda tesir körsitishke urunuwatidu. Bu arqiliq dunyaning herqaysi jayliridiki hemkarlashquchilarni köpeytip, Uyghurlargha qarshi turidighan awazlarni köpeytishke tirkishiwatidu. Shunga, nahayiti éniqki, bu bir teshwiqattur.”

Endiy boréxam mezkur widiyoluq pirogrammisida yene, yéqinda Uyghur élining 40 tin artuq yer-jayni 5 aygha yéqin waqit serp qilip sayahet qilip qaytqan CGTN téléwiziye qanilining da'imliq muxbiri férnandoni alahide ziyaret qilghan. Ular bir-birige yantayaq bolghan bu söhbitide, nuqtiliq halda amérikaliqlarning Uyghur rayonini ziyaret qilishning aldini élishining tüp sewebi heqqide toxtalghan. Ular shundaqla peqet ötken yilila 265 milyon sayahetchining Uyghur élige sayahetke kelgenliki we sayahet qilghuchilarning téximu köpiyishidek bu “Heqiqet” “Amérikadiki ‛serxillar‚ ning Uyghur qirghinchiliqi toghrisidiki yalghan sepsetisini emdi dawamlashturalmaydighanliqidin dérek béridu” dep eskertip ötken.

Timusiy gros bu heqte söz bolghanda, xitayning Uyghur élidiki atalmish sayahet türlirining pütünley ular teripidin layihelen'genlikini, halbuki uning arqisigha niqablan'ghan ré'alliqning kishini échinduridighanliqini tekitlep, mundaq dédi:

 “Shuni untup qalmasliq kérekki, xitay Uyghur rayonda dawamliq türde eng éghir jinayetlerni sadir qiliwatidu. Elwette, Uyghurlargha qaritilghan zorawanliq atalmish qaynam-tashqinliq we hayatiy küchke tolghan sayahet nuqtilirida yüz bermeydu. U jaylardiki eng dehshetlik dölet zorawanliqi yüz bergen jaylar xitay kompartiyesi teripidin pütünley saqlan'ghan, yoshurun'ghan. Ejeblinerlik yéri shuki, endiy we férnandogha oxshash kishiler bu sayahetlerni qollashta intayin aktip boluwatidu. Ularning bu qilmishliri Uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichiliklirining xelq'aradiki gumanini ashurushqa urunushning bir yoli ikenlikini körsitip béridu. Chünki, ular biwasite xitay kompartiyesining organliri we ammiwi teshwiqat qorali üchün xizmet qilghuchilardur. Shunga, biz ularning Uyghur élidiki qirghinchiliq we zorawanliqtin yiraq turuwatqan kishilerning u jayda yüz bériwatqan kishilik hoquq depsendichilikige qarshi gumanini qozghashqa urunuwatqanliqidin heyran qalmasliqimiz kérek. ”

Férnando özining “Sadiq hemkarlashquchi” si endiy boréxam bilen bolghan söhbette, u bashtin-axir aghzi-aghzigha tegmey Uyghur élidiki bixeter, qolayliq, erkin-azade yosunda élip bérilghan 5 ayliq sayahitidin maxtan'ghan. Shuningdek, rayondiki Uyghur xelqining öz tarixi-medeniyiti, edebiyat-sen'iti, tili, diniy örp-aditini dawamlashturup, “Bextiyar” hayat ichide yashawatqanliqigha “Shahit” bolghanliqini biljirlap sözligen.

Doktor bil klarkning bildürüshiche, u a'ilisi bilen birlikte bir mezgil yashighan Uyghur éli heqiqetenmu özining güzel tebi'et menzirisi, Uyghur we rayondiki yerlik xelqning méhmandostluqi bilen choqum bir körüp kélishke erziydighan bir göher zémin iken. U sözide, halbuki bügünki künde bu güzel zéminda xitay kompartiyesining Uyghurlargha qaratqan irqiy qirghinchiliqining nurghun emeliy pakitlar bilen ispatlan'ghanliqini tilgha élip, mundaq dédi:

 “Ijtima'iy taratqulardiki bu kishiler amérika hökümiti Uyghur élide irqiy qirghinchiliq boluwatqanliqi heqqide sepsete tarqitiwatidu dep körsetken. Men bir akadémik, washin'gton uniwérsitétining doktorluq unwanigha érishken bir insanshunas penliri tetqiqatchisi bolush süpitim bilen, ularning bu qarashlirigha qoshulalmaymen. Chünki bu hökümetning aghzi arqiliq asassiz éytilghan söz emes. Nurghun akadémiklar, yeni gherb dunyasidiki alimlarning pakitlar asasida birlikte otturigha qoyghan ortaq qarishidur. Chünki, Uyghur élide insaniyetke qarshi jinayet déyishke bolidighan amillar, heqiqet mewjut. U peqet medeniyet qirghinchiliqila emes, belki, heqiqiy irqiy qirghinchiliqtur.”

Derweqe, nöwette xitay kompartiyesi chet ellik bir qisim axbarat taratquchilar we xelq'aradiki ijtima'iy taratqulardin paydilinip, özining Uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichiliklirini, insaniyetke qarshi jinayetlirini yoshurush üchün tirkeshmekte. Halbuki, mutexessisler xitay kompartiyesining özining Uyghurlargha yürgüzüwatqan Uyghur irqiy qirghinchiliqini hergizmu yoshurup qalalmaydighanliqini ilgiri sürmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.