Xuping: “Xitay Uyghur qirghinchiliqini inkar qilish üchün, qaymuqturush taktikisini qollanmaqta”

Washin'gtondin muxbirimiz shadiye teyyarlidi
2024.04.10
Uyghur ayalliri xitayning Uyghurlargha qarshi élip barghan irqiy qirghinchiliqni ashkarilashta halqiliq rol oynidi
Yettesu

Xitay hökümiti Uyghur élide yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq jinayetlirini perdazlap körsitishte, “Shinjang hékayisini yaxshi sözlesh” dolquni qozghap, bir qisim chet el taratqulirini öz teshwiqatining “Awazi” bolush üchün ishqa sélishni bashlighanliqi melum. Derweqe, bir qisim döletlerning aqillar ambiri tetqiqatchiliri we taratqu xadimliri wekiller ömikining yéqinda ürümchidiki yighilishi xitayning öz obrazi we tesirini yaxshilashqa urunushining téximu yuqiri pellige chiqiwatqanliqini ashkarilimaqta.

 “Tengritagh” torining xewer qilishiche, 8-aprél küni Uyghur aptonom rayonluq partkom sékrétari ma shingrüy, Uyghur aptonom rayonining re'isi erkin tunyaz bir qisim musulman döletlerdin kelgen aqillar ambiri tetqiqatchiliri we taratqu xadimliridin teshkillen'gen wekiller ömikini ürümchide kütüwalghan hemde ular bilen söhbet ötküzgen.

Ma shingrüy söhbette mundaq dégen: “Shinjang rayonidiki weziyet inaq we muqim bolup, her qaysi milletlerning kishilik hoquqi toluq kapaletke ige qilindi. Shinjang medeniyet bilen béyitilip, misli körülmigen tereqqiyatqa érishti. Emma amérika we gherbtiki bir qisim küchler shinjang heqqide yalghan uchur tarqitiwatidu. Shundaqla ikkilenmey “Mejburiy emgek” , “Irqiy qirghinchiliq” qatarliq yalghanchiliqlarni oydurup töhmet qiliwatidu. Chünki, ularning meqsiti shinjangda qalaymiqanchiliq tughdurup, xitayning tereqqiyatini cheklesh we kontrol qilishtur. ”

Wahalenki, xitayning bu xil teshwiqat heriketliri chet ellerdiki közetküchilerning diqqitini qozghidi. Amérikadiki xitay analizchisi, “Béyjing bahari” zhurnilining sabiq bash muherriri xu péng ependi xitayning künsayin küchiyiwatqan mezkur ichki-tashqi teshwiqat taktikisini uning “Uyghurlargha élip barghan irqiy qirghinchiliqini aqlash herikiti” dep körsitip, qarishini mundaq sherhlidi:

 “Méningche bu, xitay kompartiyesining yéqinqi yillardiki tashqi teshwiqatini kücheytishke urunushining bir qismi. Bu, xitayning nöwettiki tashqi teshwiqatqa qarita intayin etrapliq we sistémiliq pilan élip bériwatqanliqini körsitip béridu. Shunga, u hazir xelq'aragha bu xil teshwiqatni kücheytishke intayin ehmiyet bérip, atalmish shinjang hékayisini yaxshi sözlesh arqiliq Uyghur élidiki medeniyet qirghinchiliqi we irqiy qirghinchiliqni inkar qiliwatidu. Halbuki, xitay nahayiti ustiliq bilen yalghanchiliq qiliwatidu. U bezi pakitlarni otturigha qoysimu, emma nurghun pakitlarni yoshuridu. Shunga bu Uyghur weziyitini chüshenmeydighanlarda zor qaymuqush tesiri peyda qilidu. Éniq éytishqa boliduki, bu uning bir taktikisidur. ”

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining komissari nuri türkelning qarishiche, xitayning bu türdiki ziyaret ömeklirini we sayahet teshwiqatlirini kücheytishi, ularning nöwette qolliniwatqan teshwiqat taktikisidin ibarettur. U bu heqtiki qarshini otturigha qoydi.

Bu qétimliq aqillar ambiri tetqiqatchiliri we taratqu xadimlirining wekiller ömiki qatar, malaysiya, iran, hindonéziye, türkiye, misir, ereb birleshme xelipiliki we bashqa döletlerdin kelgen kishilerdin teshkil tapqan bolup, ularni Uyghur élige ziyaretke teklip qilishning meqsiti “Tengritagh” torining xewiride nahayiti roshen gewdilen'gen. Ma shingrüy bu heqtiki sözide özlirining yéngi dewrde xitay kompartiyesining shinjangni bashqurush istratégiyesini pütünley, toghra we etrapliq yolgha qoyghanliqini tekitlep, yene mundaq dégen: “Biz köpchilikning ziyaret qilishigha eng qulayliq shara'it yaritip bérishni xalaymiz. Shundaqla sayahitinglar arqiliq téximu köp kishilerning shinjanggha bolghan qarishi we tonushini ashurup, shinjang bilen bolghan hemkarliq munasiwetni ilgiri sürüshini ümid qilimiz. ”

 Yaponiyediki shizi'oka uniwérsitéti (Shizuoka University) insanshunasliq we ijtima'iy penler fakultétining piroféssori, mongghul tetqiqatchi, mongghul tarixi boyiche mutexessis oxnos chogtu (yang xeyying) ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip pikir bayan qildi. U eyni chaghda xitay hökümitining mongghullarni assimilyatsiye qilishtimu nöwette ularning Uyghurlargha élip bériwatqan öz jinayetlirini inkar qilishtek teshwiqat hiylisini qollan'ghanliqini eskertip ötti. U mundaq dédi:

 “Hazir Uyghur irqiy qirghinchiliqini yoshurush xitay üchün muhim mesilidur. Shunga u özining dölet ichi we xelq'aradiki teshwiqatini bar küchi bilen kéngeytiwatidu. U ilghar we yéngi téxnikilardin paydilinip, chet'ellerdiki ijtima'iy taratqularda atalmish güzel shinjang hékayilirini teshwiq qiliwatidu. Amérika, gérmaniye yaponiye qatarliq döletlerdiki bir qisim axbarat taratqu organliridin paydiliniwatidu. Hetta chet'el kochilirida xitaylarni Uyghurche kiyindürüp, bu saxta Uyghurlar arqiliq chet ellerdiki kishilerge Uyghurlarning bextiyar, erkin yashawatqanliqini ustiliq bilen perdazlap körsitiwatidu. Halbuki, bu xildiki pakitni yoshurush we heqiqetni burmilap körsitidighan xitay teshwiqatlirining kishilerning chüshenchisige bolghan tesiri xéli chong bolidu dep oylaymen. ”

Amérikada yashawatqan tunggan analizchi ma jü ziyaritimizni qobul qilip bu heqtiki qarishini ipadilidi. U sözide, xitay kompartiyesining nöwette Uyghur élide yürgüzüwatqan zorawanliq siyasetlirini yoshurushqa we bu heqtiki barliq pakitlarni yépishqa we uni burmilashqa urunuwatqanliqini tekitlep, mundaq dédi:

 “Emeliyette yene bir nuqtidin élip éytsaq, adette héchkim özining hékayisini bashqilarning sözlishige yol qoymaydu. Shunga eger Uyghur élide irqiy qirghinchiliq bolmisa, uni ispatlashning usuli nahayiti addiy. U bolsimu, xitay hazir dunyadiki barliq taratqularning Uyghur élide erkin ziyaret qilishigha yol qoyalamdu? Uyghurlargha öz hékayilirini sözlishige yol qoyalamdu? héchqandaq axbarat erkinliki we söz erkinliki bolmighan dölette atalmish taratqu muhakime yighinidin söz échish esla mumkin emes. Shübhisizki, bu peqet xitayning nöwette atalmish tetqiqatchilar we taratqulardin teshkillen'gen ziyaret ömeklirini yantayiqigha aylandurup, özining mustebit hökümranliqini we rezilliklirini burmilap körsitishtin bashqa nerse emes.”

“Xitay xewerliri tori” ning 9-apréldiki xewirige qarighanda, xitay hökümiti 21 dölettin kelgen 26 taratquning mes'ulliri bilen “Yipek yoli iqtisad belbéghini qurghuchi döletler taratqu mes'ulliri muhakime yighini” achqan. Mezkur xewerde éytilishiche, 8-aprél küni Uyghur aptonum rayonluq partkomning rehberliridin ma shingrüy we erkin tuniyaz ürümchide kütüwalghan bu 26 taratquning mes'ulliri ürümchi, korla, qeshqer qatarliq jaylarda ziyarette bolidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.