Xitayning wirus dewagerliki we lagérlardiki wirus wehimisi (1)

Muxbirimiz eziz
2020-03-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi jaw lijyenning muxbirlarni kütüwélish yighinida. 2020-Yili 24-féwral, béyjing.
Xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi jaw lijyenning muxbirlarni kütüwélish yighinida. 2020-Yili 24-féwral, béyjing.
AP

Ötken heptidin bashlap xitay axbarat wasitiliride tajsiman wirusining menbesi 2019-yili öktebirde xitayning wuxen shehiride ötküzülgen herbiyler tenterbiye musabiqisige qatnishish üchün kelgen amérika eskerliridin bashlinidighanliqi heqqidiki xewerler köplep élan qilindi. Bolupmu xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi jaw lijyenning muxbirlarni kütüwélish yighinida bu toghrisida ashkara sözliri bu munaziride asasiy mezmunlardin bolup qaldi.

Jaw lijyenning buningdin ilgiri xitayning pakistandiki elchixanisida medeniyet wekili bolup ishligen hemde özige "Muhemmed jaw lijyen" dep isim qoyuwélip, xitayning islam elliri bilen munasiwitide "Köwrük" lük rolini oynimaqchi bolghan shexsning del özi ikenliki heqqide italiyelik xitayshunas aléssandra kappélléti mexsus maqale élan qilghandin kéyin bu heqtiki munazire téximu ewj aldi.

Bolupmu uning 2019-yili 22 dölet birleshken döletler teshkilati yighinida xitay hökümitining Uyghurlarni basturushini eyiblep birleshme mektup élan qilghanda xitay hökümiti men'i y qilghan "Muhemmed jaw lijyen" dégen isimda gherb ellirini eyiblishi bilen bügünki künde ismidiki "Muhemmed" ni öchürüp tashlap biwasite halda amérika hökümitini wirusqa jawabkar qilmaqchi bolush urunushining xaraktér jehettiki oxshashliqi 24 yéshida xitay tashqi ishlar ministirliqigha xizmetke kirgen, bu yil 48 yashqa kirgen bu shexsning kimlikini téximu roshen échip berdi.

Wuxen shehiridin bashlan'ghan bu wirusning menbesini amérikadin izdesh heqqidiki bu urunushlar xitay-amérika otturisidiki diplomatik munasiwette yéngi sürkilishlerni barliqqa keltürüwatqanda amérikadiki eng dangliq téléwiziye qanallirining biri bolghan HBO ékranida amérikaning eng alqishqa sazawer AXIOS xewer tori xitay hökümitining amérikadiki bash elchisi süy tyenkey bilen mushu mesililerni chöridigen halda bir qétimliq tepsiliy söhbet programmisi ishlidi.

Söhbette aldi bilen amérika prézidénti donald trampning tajsiman wirusni "Xitay wirusi" dep atishi heqqide söz boldi. Muxbir süy tyenkeydin bu mesilige qandaq qaraydighanliqini sorighanda u dunya sehiye teshkilatining munasiwetlik qa'idilerge bina'en bu qétimqi tajsiman wirusni "COVID-19" dep atighanliqini, bu belgilimide yéngi wiruslar bayqalghanda uni birer rayon'gha yaki milletke baghlap atashqa bolmaydighanliqini, shunga amérika hökümitiningmu mushu belgilimige ri'aye qilishi lazimliqini tekitlidi. Halbuki, buningdin ilgiri afriqa, latin amérikasi we bashqa jaylarda bayqalghan tarqilishqan wiruslarning namlirigha shu jaylarning nami qollinilghan bolup, buning héchqandaq kemsitish menisi yaki tüsi yoqluqi heqqide munasiwetlik hökümet xadimliri köp qétimlap izahat bergen idi.

Muxbir mushu ehwallarni nezerge alghan halda xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi bolghan jaw lijyenning tiwéttér betliride köp qétimlap "Bu qétimqi wirusni wuxen'ge musabiqige qatnashqili kelgen amérika eskerliri tarqitiwétip qaytip ketken" dégen mezmundiki bayanlarni élan qilghanliqini qandaq chüshinish lazimliqini sorighanda süy tyenkey özining buningdin ilgirimu buni ret qilish toghrisida sözligenlikini alahide eskertti. U bu toghrisida toxtilip: "Bezilerning bu wirus wuxendin emes, belki amérikaning herbiy tejribixaniliridin tarqalghan, déyishi pütünley aljighanliq. Emma wirusning menbesini tépish diplomatlarning ishi emes, eksiche ilmiy tetqiqat xadimlirining wezipisi. Bu xildiki qarisigha tesewwur qilish xahishi hazir bekla ziyanliq," dédi.

Emma muxbir jaw lijyenning xitay tashqi ishlar ministirliqigha wekillik qilidighanliqini tekitlep: "Jaw lijyenning qolida wirusning amérikadiki herbiy tejribixanidin tarqalghanliqini ispatlap béreleydighan ispat barmu?" dep sorighanda süy tyenkey "Némishqa özingiz uningdin sorap baqmaysiz?" dep so'al qoydi. Muxbir: "Siz shu döletning bash elchisi bolghandikin buni sorap baqmighanmu?" dep qayturup so'al qoydi. Emma süy tyenkey gep yorghilitip: "Men peqet méning dölitimning rehbirige we hökümitimizge wekillik qilimen. Héchqandaq shexske wekillik qilmaymen," dep özini epqachti. Muxbir buninggha so'al qoyup: "Undaq bolsa siler xitay dölitige wekillik qilmamsiler?" dep sorighanda süy tyenkey "Men amérikada dölitimizge wekillik qilimen," dédi. Muxbir: "Undaqta, biz jaw lijyenni xitay hökümitining wekili emes, dep qarisaq bolidu. Gerche u hökümet belgiligen bayanatchi bolsimu," dégende süy tyenkey: "Méning bashqilarning közqarishini sherhilesh mejburiyitim yoq," dédi.

Bu qétimqi wirusning tarqilishida pütün dunyani hemmidin bekrek ghezeplendürgen bir nuqta del xitay hökümitining "Yüzi chüshüp kétishtin saqlinish" üchün wirus bayqalghan deslepki mezgillerde bu ehwalni xitaydiki puqralardin yoshurushi hemde tashqi dunyagha bu heqte héchqandaq melumat bermigenliki bolghan idi. Muxbir mushu ehwallarni nezerge élip "Yuqumluq késellik deslep bashlan'ghanda az sandiki kishilerge yuqidu. Hazir 'eger xitay hökümiti mushu wirus bayqalghan haman buninggha qarshi emeliy tedbir qollan'ghan bolsa ölüm-yitim weqelirini az dégendimu 95 pirsent töwenlitishke bolatti, ' dégen pikirler köplep otturigha chiqiwatidu. Siz buninggha qandaq qaraysiz?" dep sorighanda süy tyenkey buni "Bu pütünley burmilan'ghan pakitlar asasidiki bayanatlardur," dédi.

Xitay bash elchisining bu qétimliq söhbette xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi jaw lijynenning "Tajsiman wirusning menbesini amérika eskerliridin izdesh lazim" dégen pikrini "Aljighanliq" dep inkar qilishi aqsaray, amérika tashqi ishlar ministirliqi qatarliqlarning zor alqishigha sazawer boldi. Emma uning muxbir sorighan Uyghur diyaridiki lagérlargha ghayet zor xeter süpitide yéqinlawatqan wirusning tehditliri heqqidiki so'allargha bergen jawabliri hemde lagér heqqidiki bayanliri süy tyenkeyning mahiyette yenila bijanidilliq bilen xitay kompartiyesining we hökümitining menpe'eti üchün söz qiliwatqanliqini ipade qildi.

(Dawamigha qiziqsanglar diqqitinglar kéyinki programmimizda bolsun.

Toluq bet