Xitayning dunyagha sehiye yardimi qiliwatqanliqi heqqidiki teshwiqati sugha chilashti

Muxbirimiz irade
2020-03-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Maska, sinaq eswabi, yüz qalqini we qoghdinish kiyimi qatarliq 6 milyondin artuq dawalash buyumlirini öz ichige alghan yük ayropilani éfiyopiyege yétip keldi. 2020-Yili 22-mart.
Maska, sinaq eswabi, yüz qalqini we qoghdinish kiyimi qatarliq 6 milyondin artuq dawalash buyumlirini öz ichige alghan yük ayropilani éfiyopiyege yétip keldi. 2020-Yili 22-mart.
AP

Xitay hökümiti yéqindin buyan herqaysi xelq'araliq ijtima'iy tor betlerdin paydilinip turup, bir yaqtin wirusning kélip chiqish menbesi heqqide uchur qalaymiqanchiliqi peyda qilsa, yene bir yaqtin xitayning hazir sehiye eslihelirige jiddiy éhtiyajliq döletlerge yardem qilip, sehiye eslihelirini bes-beste i'ane qiliwatqan körünüshlirini keng yaymaqta. Halbuki uzun ötmeyla, xelq'araliq metbu'atlarda emeliyetning xitay ilgiri sürüwatqandin perqliq ikenliki ashkarilandi. Melum bolushiche, xitay hökümiti bundaq eslihelerning nahayiti az bir qismini i'ane qilghan ehwallar bolsimu, emma mutleq köp qismini sétip, krizistin paydilinip pul tapmaqtiken. Tajsiman wirusning tesirige éghir uchrighan döletlerdin bolghan ispaniye buning tipik misali iken.

Fokus téléwiziyesining bu heqtiki xewiridin qarighanda, ispaniye sehiye ministiri salwador illa charshenbe küni bu döletning xitaydin 467 milyon dollarliq dawalash eshyalirini sétiwalghanliqini, buning ichide 950 sün'iy nepeslendürgüch, 5 milyon 500 ming wirus sinaqchisi, 11 milyon peley we yérim milyardtin artuq maska bar iken. Biraq ispaniyediki axbarat wasitilirining ashkarilishiche, bu eslihelerni tapshuruwélip uzun ötmeyla, ispaniye hökümiti mezkur wirusqa téz sürette di'agnoz qoyidighanliqi ilgiri sürülgen wirus sinaqchilirini xitaygha qayturidighanliqini élan qilghan. Amérikadiki weziyet analizchisi ilshat hesen ependining radiyomizgha éytishiche, bu üskünilerning köpi layaqetsiz chiqqan.

Fokus xewerlirining bu heqtiki xewerliride éytilishiche, wirusni bayqaydighan bu sinaqchilarning sezgürlük derijisi ölchem boyiche 80 pirsent bolushi kérek bolsimu, emma xitaydin sétiwélin'ghan sinaqchilarning ölchimi aran 30 pirsent etrapida bolghaniken. Xitay terepmu bu sinaq eswablirining xitayda layaqetlik kinishkisi bolmighan zawutta ishlep chiqirilghanliqini qobul qilghan. Xewerde éytilishiche, ispaniye xitaydin sétiwalghan bu saxta sehiye mehsulatliri eslidila yuqum ehwali intayin éghir ehwalda turuwatqan ispaniyege nahayiti zor ziyanlarni ep kélishi mumkin iken.

Oxshash ehwal chéx jumhuriyitidimu yüz bergen. Chéxning "Aktu'al xewerler" namliq xewer torining bildürüshiche, xitaydin qimmet bahagha sétiwélin'ghan wirus sinaqchilirining 80 pirsenti ishlimigen. Ikki kündin buyan amérika we yawropadiki herqaysi xelq'araliq metbu'atlarda xitayning "Topilangdin toghach oghrilap", dunyadiki bu krizisni özining menpe'etige aylanduruwatqanliqi, uning i'ane xewerlirining yalghanliqi heqqidiki xewerler toxtimay élan qilindi. Ilshat hesen ependi bu heqte toxtilip, xitayning bu teshwiqat herikitiningmu meghlup bolghanliqini bildürdi.

Derweqe, amérikada chiqidighan "National Review" zhurnilida élan qilin'ghan "Xitayning maska sodisi" namliq maqalide "Xitay teshwiqatchiliri néme déyishidin qet'iynezer, jiddiy éhtiyajliq bolghan dawalash buyumlirini awwal yighiwélip, andin uni chet'ellerge sétish xeyr-saxawet hésablanmaydu" dep yézilghan. Maqale aptori mayk watson munularni bayan qilghan: "Tajsiman wirusi wuxendin dunyaning her qaysi jaylirigha qarap ejellik yürüshni dawamlashturuwatqanda, xitay kommunistliri xitayning herqaysi döletlerge teminat we tejribe yetküzgen hékayilirini gewdilendürüsh arqiliq uni teshwiqat ghelibisige aylandurmaqchi boluwatidu. Xitay ötken bir qanche yilda nurghun nersilerni ögendi. 2013-Yili teyféng borini filippinni weyran qilghandin kéyin, dunyadiki herqaysi döletler heriketke kélip, yémeklik, pul we eshyalarni ewetip yardem qildi. Xitay deslepte 200ming dollar i'ane qildi. Biraq, tonulghan rok muzika etriti bolghan 'seper" guruppisi chéghida 350 ming dollar i'ane qilghanidi. Buning bilen xitayning béxilliqi xelq'arada qattiq haqaretke qalghandin kéyin, dunyadiki ikkinchi chong iqtisadiy gewde bolghan xitay i'anisini 2 milyon dollargha chiqardi. Biraq bumu dunyawi chong shirketlerning biri bolghan 'aykiya' shirkiti i'ane qilghan 2 milyon 700 ming dollargha yetmeytti. Xitay kommunistlirining bundaq krizislardin chiqarghan sawiqi shuki, yaxshi ish qiliwatqandek körünüsh yaxshiliq qilishtinmu muhim. Hazirgha qeder taratqulardiki yéyiliwatqan teshwiqatlar buni ispatlap turmaqta"

Aptor maqaliside, xitay hökümitining hazir italiye, ispaniye we bashqa nurghun yawropa döletlirige sehiye eslihelirini qimmet bahada sétip bériwatqanliqi, uning emeliy qilghan yardimining emeliyette héchnémige erzimeydighanliqini, bundaq dunyawi krizislarda yawropa ittipaqi we amérikaning heqiqeten xalis halda i'ane we yardem pa'aliyetlirige aktip qatnishidighanliqini sanliq melumatliri bilen tepsiliy bayan qilghan. U maqalisini töwendikidek axirlashturghan:

"Xitay kompartiyesi krizis mezgilide bundaq teshwiqatliri bilen belkim bir qanche qétim metbu'atlarning bash sehipiside orun élishi mumkin. Biraq eng axirida ular hoquqqa hérismen, rehimsiz tebi'itini özgertelmigenliktin, dunyadiki bashlamchi dölet bolushqa layiq heriket qilalmaydu. Amérika qarshi terepke heqiqeten yardem qilish üchün béridu, emma xitay kommunistliri yardemni téximu köplep qayturuwélish üchün qilidu. Dunya buni köridu we éside saqlaydu"

Toluq bet