Xitay xakkérliq shirkitining höjjetliri xitayning dunya miqyasidiki tor hujumlirining kölimini ashkarilimaqta

Washin'gtondin muxbirimiz irade teyyarlidi
2024.02.23
anxun-ap Xitayning gherbiy jenubidiki sichüen ölkisining chéngdu shehiridiki enshün (安洵) shirkitining ishxanisining ishtin chüshkendin kéyinki körünüshi. 2024-Yili 2-ayning 20-küni. Chéngdu
AP

Yéqinda, xitayning hökümet da'iriliri bilen yéqindin masliship ishleydighan xususiy xakkér shirkitining bir qisim höjjetliri ashkarilinip ketken bolup, bu höjjetler xitay hökümitining chet ellerdiki tor jasusluqining qanchilik kengliki we sistémiliq ikenlikini namayan qilip bergen.

“Washin'gton pochtisi”, birleshme agéntliqi qatarliq chong taratqular teripidin élan qilin'ghan xewerlerge qarighanda, ashkarilan'ghan höjjetler xitayning enshün I-Soon (安洵) dep atilidighan bir xususiy xakkérliq shirkitige tewe bolup, u nechche yüz betlik toxtam, mehsulat tonushturush élani, mehsulat qollanmisi, shirket xéridarliri we shirket xizmetchilirining tizimliki qatarliqlarni öz ichige alidiken.

Bu höjjetler xitay da'irilirining chet ellerdiki öktichilerni nazaret qilish, bashqa döletlerge xakkérliq hujumi qozghash we béyjingni qollaydighan hékayilerni ijtima'iy alaqe torida teshwiq qilishta qollan'ghan usullirini ashkarilap béripla qalmay, bu shirket yasap chiqqan xakkérliq qorallirining eng asasliq nishanlirining chet ellerdiki Uyghurlar, tibetler, xongkongluqlar we ularning teshkilatliri bolghanliqini körsitip bergen.

Ashkarilan'ghan bir toxtam layiheside körsitilishiche, enshün shirkiti Uyghur élining saqchi organlirigha ottura asiya we sherqiy jenubiy asiyadiki Uyghurlarni iz qoghlash üchün “Térrorluqqa qarshi turush” dep isim bérilgen bir téxnikiliq yardem mehsulatini tonushturghan bolup, ular bu mehsulatining mongghuliye, malaysiya, tayland we afghanistan qatarliq döletlerning awiyatsiye shirketliri, köchme xewerlishish we hökümet sanliq melumatlirigha érisheleydighanliqini ilgiri sürgen. Bu höjjetlerde bu toxtamning imzalan'ghan yaki imzalanmighanliqi heqqide éniq melumat bolmisimu, emma u xitay saqchi organlirining mushundaq bir urunushta bolghanliqini körsitip béridiken.

“Xitaydiki kishilik hoquqni qoghdash teshkilati” ning tetqiqat we pa'aliyet maslashturghuchisi wilyam ni (William Nee) radiyomizgha qilghan sözide, ashkarilan'ghan höjjetler xitay hökümitining xakkérliq hujumlirining keynide ikenlikini delillep berdi, deydu.

U mundaq dédi: “Bu höjjetler bizge oxshash kishilik hoquq saheside xizmet qilidighan kishilerge ayan bolghan ishlarni, jümlidin xitay hökümitining xakkirliq shirketlirige pul tölep, chet ellerdiki kishilik hoquq organlirini, öktichilerni, adettiki ademlerni iz qoghlap nazaret qilish urunuwatqanliqini ispatlap berdi. Bu yene xitay hökümitining öktichilernila emes, yene öz ishi bilen helek bolup yashawatqan adettiki Uyghurlar we tibetlernimu özige tehdit, dep qaraydighanliqinimu körsitip béridu.”

Höjjetlerdin qarighanda, enshün shirkiti yene tiwittir, yeni hazirqi “X” ni öz ichige alghan ijtima'iy tor betlerdiki qollan'ghuchilarning heqiqiy kimlikini éniqlaydighan, élxet adréslirini yéshidighan tor qorallirini yasap bazargha salghan. Ular yene her xil ijtima'iy tor betlerdiki pikir éqimini burash meqsiti bilen xitay hökümitige ziyanliq sözlerni bayqaydighan hemde u tor betni xitayning ijabiy teshwiqatini qilidighan pikirler bilen tolduruwétidighan tor téxnikilirini yasighan. Mesilen, bu shirket bahasini 55,600 dollar dep békitken bir téxnikisining Twitter diki munazirini kontrol qilishqa we hetta jasusluq tor ulanmisi arqiliq, shu ulanmini basqan kishining hésabatigha kireleydighanliqini ilgiri sürgen.

Dunya Uyghur qurultiyi xitay ishliri komitétining mudiri adiljan xitay hökümitining chet ellerdiki pikir éqimini kontrol qilish herikitining Uyghurlarning heqiqiy weziyiti heqqidimu saxta ré'alliq peyda qilip, kishilerni xata melumatlar bilen aldawatqanliqini bildürdi. U chet el hökümetlirini xitayning ijtima'iy alaqe betliridiki mezmunlarni kontrol qilishigha sel qarimasliqqa chaqirdi.

Birleshme agéntliqining xewiride déyilishiche, bu shirket özliri ijad qilghan bir tor téxnikisining tibet sürgündiki hökümitining ichki tor bétini yeshkenlikini élan qilghan bolup, aridin uzun ötmeyla ular bu mehsulatigha xéridar tapqan. Enshün shirkitining tor téxnika mehsulatlirini sétiwalidighan xéridarlar bolsa xitay jama'et xewpsizliki ministirliqi, dölet xewpsizlik ministirliqi, xitay xelq azadliq armiyesi we ondin oshuq yerlik hökümetlerni öz ichige alidiken.

Enshün shirkitining ashkarilan'ghan höjjetlirini tekshürüp körgen mutexessislerning bayqishiche, enshün shirkiti xitay hökümiti we armiyesige masliship, ularning az dégende 20 dölet we rayonning hökümet tor betlirige xakkérliq hujumi qozghighan bolup, ular en'gliye, hindistan, jenubiy koréye, hindonéziye, nigériye, mongghuliye, wiyétnam, malaysiya, teywen we xongkong qatarliqlarni öz ichige alidiken.

Igilinishiche, ular 2021-yilining béshida teywen sehiye ministirliqining tor bétige hujum qilip, ularning COVID-19 bilen yuqumlan'ghanlargha a'it sanliq melumatini oghrilashqa urun'ghan iken. Ular yene wiyétnamning maliye ministirliqining tor bétigimu jasusluq hujumi qilghan. Höjjetlerde körsitilishiche, ular bu xizmiti üchün 55 ming dollar heq alghan. Höjjetlerning biride  shimaliy atlantik ehdi teshkilatiningmu hujum nishani bolghanliqi tilgha élin'ghan bolsimu, emma bu hujumning ishqa ashqan yaki  ashmighanliqi hazirche éniq emesken.

Wilyam ni ependining déyishiche, yuqirida ashkarilan'ghan melumatlar herqandaq organ, herqandaq dölet we herqandaq bir shexsning xitaygha qarshi bixeterlik tedbirlirini ashurushi lazimliqini körsitip béridiken.

U mundaq deydu: “Bu bizge herqandaq bir hökümetning, musteqil organlar, shirketler we hetta shexslerningmu özining tor bixeterlikige qaytidin bir qarap chiqip, tor bixeterliki tedbirlirini ashurushi lazimliqini körsitip béridu. Yene bir yaqtin bu, herqandaq bir terepning xitayning tor hujumigha uchrishi mumkinlikini körsitip béridu. Biz hemmimiz xitay hökümitining musteqil organlarni yaki Uyghurlar, tibetler we xongkongluqlargha munasiwetlik organ yaki shexslerni nishanlaydighanliqini bilettuq. Bu hemme ademge ayan. Biraq qaraydighan bolsaq, xitay hökümiti hetta özi bilen munasiwiti bir qeder yaxshi hésablinidighan döletlerningmu hökümet organlirigha tor hujumi qozghighan. Démek, xitay bilen yaxshi munasiwitingizning bolushi, uning sizge tor hujumi qozghimaydighanliqidin dérek bermeydu.”

Shexsiy bixeterlik höddigerlik shirkiti enshün weqedin kéyin bu heqte bir bayanat bermigen, biraq uning ismini ashkarilashni xalimighan ikki neper xizmetchisi birleshme agéntliqigha bu höjjetlerning rastliqini, ularning heqiqeten bu shirketke tewelikini delilligen.

Xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi maw ning, bu mesile heqqide muxbirlar sorighan so'algha jawab qayturghanda amérikani eyiblep, “Amérika tor bixeterliki mesilisini wasite qilip, bashqa döletlerni eyibleshni toxtitishi kérek” dégen.

Halbuki, mutexessislerning qarishiche, enshün shirkitining toxtam, léksiye we xéridarlar tizimliki qatarliq 570 parchidin oshuq höjjet, resim we diyalogni öz ichige alghan 190 mégabaytliq bu zor hejimdiki höjjetlerning qandaq ashkarilinip ketkenliki yaki qandaq bolup ashkarilan'ghanliqi éniq emes iken. Halbuki, u xitayning dunyaning herqaysi jayliridiki shexsler, hökümetler we teshkilatlarni nazaret qilish üchün qollan'ghan taktikisini bilishte kem uchraydighan melumat bolup hésablinidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.