Дуня қирим татар қурултийи рәиси билән түркийә парламент әзаси хитайни әйиблиди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-05-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дуня қирим татар қурултийи рәиси рефат чубароф хитайни әйибләп сөз қилди. 2019-Йили 21-май. Әнқәрә, түркийә.
Дуня қирим татар қурултийи рәиси рефат чубароф хитайни әйибләп сөз қилди. 2019-Йили 21-май. Әнқәрә, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

21-Май күни қирим татарлириниң сүргүн қилинишиниң 75-йиллиқи мунасивити билән әнқәрәдә өткүзүлгән паалийәтләрдә уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитиму тилға елинди. Дуня қирим татар қурултийи рәиси рефат чубароф билән түркийә парламент әзаси фахрәттин йоқуш әпәнди хитайни әйиблиди

Алди билән түркийә парламентидики омумий йиғинда «яхши партийәси» ниң парламент әзаси фахрәттин йоқуш әпәнди қирим татарлириниң сүргүн қилинғанлиқини хатириләп, сүргүн җәрянида һаятидин айрилғанларни әсләткәндин кейин уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитиниму тилға елип мундақ деди: «һөрмәтлик парламент рәиси, қиммәтлик парламент әзалири алий парламентимизға һөрмәт вә еһтирамимни билдүримән. Бүгүн қирим татар қәтлиами вә сүргүниниң 75-йилида бу сүргүндә һаятидин айрилған қериндашлиримизға алладин рәһим тиләймән». 

Фахрәттин йоқуш әпәнди нутқида уйғурлар тоғрисида тохтилип мундақ деди: «өткән һәптә түркийә ташқи ишлар министири муавининиң хитай һөкүмити билән елип барған учришишлирида шәрқий түркистандики мусулман түркий хәлқләрни террор нами билән биллә тилға елишини қаттиқ әйибләймән. Хитай бесивалған земин шәрқий түркистанда түркий милләтләргә елип бериливатқан зулумларниң қайси дәриҗигә йәткәнликини пүтүн дуня дөләтлири билиду, пәқәтла түркийә һөкүмити көрмәйватиду. Хитай һазир рамзан ейида уйғурларни рози тутқилиму қоймайватиду. Мәсчитләрниң үчтин бири чеқиветилгән. 3 Милйон әтрапида мусулман түркий хәлқ җаза лагерлирида тутуп турулмақта». 

Парламент әзаси фахрәттин йоқуш әпәнди түркийә һөкүмити уйғурларға игә чиқишниң түркләрниң инсаний вә виҗданий бурчи икәнликини баян қилип мундақ деди: «түркийә һөкүмити чүшәнмәйватқан бирнәрсә бар. Шәрқий түркистан һазир хитайниң ишғали астида. Бу ишғалға қарши туруш хитайниң земин пүтүнлүкигә зиян салмайду. Буниң әксичә мусулман шәрқий түркистан хәлқигә игә чиқиш, һәм инсаний шундақла виҗданий бир вәзипидур. Бу чақириқимизни парламентта йәнә бир қетим оттуриға қойдум». 

21-Май күни ахшам түркийә җумһурийити чәтәлдики түркләр вә қериндаш милләтләр идариси билән қирим татарлири күлтүр вә һәмкарлиқ җәмийити ортақ уюштурған иптар зияпитигә қирим татарлириниң лидери, яшлар, һәрқайси түркий милләтләрниң аммиви тәшкилат рәһбәрлири, илим әһлилиридин болуп көп санда киши иштирак қилди. Иптарға дуня уйғур қурултийи муавин рәиси әркин әкрәм әпәндиму тәклип бойичә иштирак қилди. Биз зияпәт җәрянида қирим татарлири миллий мәҗлиси вә дуня қирим татарлири қурултийи рәиси рефат чубароф, әнқәрәдики билкәнт университети профессори хақан қиримли әпәндиләргә микрофонимизни узаттуқ. 

Рефат чубароф әпәнди хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситини яхши билидиғанлиқини, дуня қирим татарлири қурултийи болуш сүпити билән хитайниң бу сияситини қаттиқ әйибләйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «хитайниң сияситини яхши билимиз, хитай уйәрдики түркий хәлқләргә әқилгә сиғмайдиған бесим сиясәтлири елип бериватиду. Җаза лагерлири қуруп кишиләрни буйәрләргә солаватиду, 21-әсирдә бундақ сиясәтләрниң болмаслиқи керәк. Биз буниңдин көңлимиз бәкла йерим. Биз пикир бирлики вә мәпкурә бирликини әмәлгә ашурушимиз керәк. Худайим буйруса уйғурлар дучар болуватқан бу еғир вәзийәтму өтүп кетиду. Биз дуня қирим татарлири қурултийи болуш сүпитимиз билән хитайни әйибләймиз». 

Бундин 75 йил бурун 1944-йили 5-айниң 18-күни сабиқ совет иттипақи һөкүмити қиримдики татарларни өзбекистан, қазақистан вә таҗикистан қатарлиқ җайларға сүргүн қилған болуп, нурғун киши сүргүн җәрянида һаятидин айрилған. Хәвәрләргә қариғанда хитай һөкүмитиму көп санда уйғурни хитайниң ички өлкилиригә елип кәтмәктә. Ундақта бу сиясәт сабиқ совет иттипақиниң сияситигә охшамду? профессор доктор хақан қиримли әпәнди хитайниң һазирқи сияситиниң сталинниң 1930-йиллардики сияситигә охшап кетидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «мән тарихчи вә қирим татари болуш сүпитим билән шуни демәкчимәнки, хитайниң уйғурларға елип бериватқан бу сиясити тарихта тунҗи қетим болған иш әмәс. Бу сталинниң 1930-йиллардики сияситигә охшап кетиду. Оқуған зиялийларниң һәммисини йоқ қиливәтти. Кичик бир мәсчитниң имаминиму йоқ қиливәтти. Һәтта җәддичилик мәктипидә оқуған, өзиниң тарихини вә мәдәнийитини билидиған кишиләрниң һәммисини тутуп солап йоқ қиливәтти. Хитайму һазир мушундақ қиливатиду». 

Әнқәрәдики истратегийилик чүшәнчиләр институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди сабиқ совет иттипақиниң қирим татарлирини сүргүн қилиш сиясити билән хитайниң һазир уйғур диярида елип бериватқан сияситини селиштуруп өтти. 

1944-Йили 5-айниң 18-күни башланған сүргүндә 238миң татар сүргүн қилинған болуп, бу сан әйни замандики қирим татарлириниң нопусиниң һәммисини дегүдәк өз ичигә алидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт