Хәлқара мәбләғниң хоңкоң вә уйғур дияридики сәлбий роли һәққидә доклат елан қилинди

Мухбиримиз әзиз
2021-09-23
Share
Мәҗбурий әмгәк мәйданида отта көйүп өлгән нәбиҗан розиниң җәсити җәмийәттин хупиянә һалда йәрликкә қоюлған Хитай һөкүмитиниң лагердики уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиш қилмишиға тоғрилиқ ишләнгән картон.
Yettesu

Америка башчилиқидики бир қисим ғәрб дөләтлири уйғур дияридики ирқий қирғинчилиққа җавабкар бир қисим хитай әмәлдарлириға җаза елан қилғандин кейин оттуриға қойған бир қисим мунасивәтлик тәдбирләрниң ичидә ғәрб дунясидики сода саһәсиниң хитай тәрәп билән болидиған иқтисадий алақиси болуп келиватқанлиқи мәлум. Буниңдики "мәҗбурий әмгәк" темиси һазир барғансери көп саһәниң етирап қилиши вә байқут қилиш чақириқлириға еришиватқан болсиму, хитай һөкүмитиниң "ақ террорлуқ" шәклидики зулумни давам қилдурушиға шараит яритип бериватқан ғәрб дунясиниң мәблиғи диққәттин сақит болуп келиватқаниди.

Баш штаби әнглийәдики "хоңкоңни көзитиш" тәшкилатиниң қурғучилириниң бири болған җонний пәттерсон билән мәзкур тәшкилатниң сиясий анализчиси сам гудмән бирликтә тәйярлап чиққан 84 бәтлик "муһит, җәмийәт вә һакимийәт: хитай вә кишилик һоқуқ" темисидики мәхсус доклатта хәлқара җәмийәтниң хитайға салған мәблиғиниң хитайдики зулум вә бастурушларға васитилик һалда һәмдәм болуватқанлиқи һәмдә хәлқараниң бу мәсилини җиддий ойлишиши зөрүрлүки алаһидә шәрһлиниду.

Доклатта көрситилишичә, хәлқара җәмийәтниң хитайға мәбләғ селиши ‍өткән он йил ичидә йилсери өсүш һалитидә болуп кәлгән болсиму, буниңға йошурунған зулум вә бастуруш һадисиси кишиләрниң диққитидин халий қалған. Болупму ғәрб сода әхлақидики мәбләғ селишта рәзилликтин сақлиништәк омумий өлчәм хитайға кәлгәндә өз ролини йоқитишқа башлиған. Буниңдики бир муһим сәвәб ғәрб җәмийитидики сода вә башқа саһәниң пүтүн диққитини хитайға мәбләғ селиш вә селинған мәбләғниң көпийишигә мәркәзләштүрүши, әмма бу мәбләғниң немигә ишлитиливатқанлиқини тәптиш қилмаслиқта икән. Болупму әнглийә һөкүмитиниң 2015-йили мақулланған "заманиви қуллуққа қарши туруш қануни" дики "заманиви қуллуқ паалийәтлиридин һасил болған мәбләғни тоңлитиветиш" дегән мадда бойичә болғанда нөвәттә хитай пул-муамилә базириға мәбләғ қилип селинған бир қисим мәбләғ әмәлийәттә дәл мушу хил ақивәткә учриши керәк икән. Әмма бу һал һазирғичә йүз бәрмигән. Апторлар буни мисал қилған һалда мушу хил мәбләғ селишниң арқисиға йошурунған көплигән қабаһәтләрниң бир қисми уйғур диярида вә хоңкоң кочилирида аллиқачан көрүлгәнликини тилға алиду. Болупму "заманиви қуллуқ" тин һасил болған ғайәт зор мәбләғниң хоңкоңни мәркәз қилған иқтисад системиси арқилиқ хитай базирида айлиниши бу һални техиму зорайтивәткән.

Доклатта алаһидә тилға елинған йәнә бир нуқта ғәрб дунясидики көплигән ширкәтләрниң "пенсийә фонди" ни хитайдики пай чеки базириға мәбләғ қилип селиши һесаблиниду. 2021-Йили 14-июлға қәдәр ғәрб дунясидики пенсийә фондидин 800 милярд америка доллири хитайниң пай чәклирини вә зайомлирини сетивелишқа сәрп қилинған. Шуниң билән бир вақитта хитай һөкүмити чәтәл ширкәтлириниң хитайға мәбләғ селишидики көплигән тосуқларни вә чәклимиләрни бикар қилип, буни техиму асанлаштуруп бәргән. Буниңға мас һалда хәлқарадики көплигән қудрәтлик мәбләғ селиш ширкәтлири "хитайға мәбләғ селип бай болуш" һәққидики чақириқниң авангартлириға айлинип қалған.

Апторларниң тәкшүрүш нәтиҗиси хитайға мәбләғ қилип селинған ғәрб мәблиғиниң хитайда барғансери зорийиватқан кишилик һоқуқни дәпсәндә қилиш вә зулумни қанунлаштуруш қилмишиға арқа тирәк болуватқанлиқини көрсәткән. Болупму мәбләғ қилип селинған сомминиң юқирилиқи йәнә бир яқтин иҗтимаий муһитниң хараблишишини тезләткән, буниң билән кишилик һоқуқни қоғдаш әң әқәллий дәриҗидиму әмәлгә ашмас болуп қалған. Әнглийә, канада вә бир қисим явропа ширкәтлириниң пай мәблиғигә игә болған хитай ширкәтлири биваситә һалда мәркизий һөкүмәтниң бастуруш қилмишлириға янтаяқ болған. Болупму бу хил мәбләғни тапшурувалған хитай пән-техника ширкәтлири уйғур дияридики лагер системиси вә торлашқан назарәтни мукәммәлләштүрүшкә биваситә иштирак қилған. Йәнә бир яқтин пүткүл хитайниң иқтисадий ғол системиси хитай һөкүмитиниң контроллуқида болғачқа "янчуқи томпайған" мәркизий һөкүмәтниң кишилик һоқуқни дәпсәндә қилиштики хорики һәссиләп ашқан. Бу хил һаңниң пәйда болуши нөвәттә хоңкоң вә уйғур диярида әң рошән һалда әкс әтмәктә икән.

Доклатта америка һөкүмити җаза елан қилған "дахуа", "Hikvision" қатарлиқ хитай ширкәтлириниң, шундақла "али баба", "теңшүн", "хитай бирләшмә телеграфи" қатарлиқларниң зор бир қисим мәблиғиниң ғәрб дөләтлиридики пенсийә фондини мәнбә қилидиғанлиқи, бу мәбләғниң ашу ширкәтләрниң пай чекини сетивелиш бәдилигә уйғур дияридики вә хоңкоңдики бастурушқа васитилик һалда хизмәт қилип келиватқанлиқи көплигән маддий испатлар билән көрситилиду.

Доклатниң ахирида сода вә кишилик әхлаққа пүтүнләй хилап болған мушу хилдики мәбләғ селиш паалийитини чәкләш үчүн әнглийә һөкүмити вә башқа һөкүмәтләргә бир қисим тәвсийәләр тәқдим етилиду. Шундақла һөкүмәтләрниң уйғур қирғинчилиқи вә башқа инсанийәткә қарши җинайәтләргә шерик болуватқан хитай ширкәтлиригә бәлгә қоюп чиқиши вә мәҗбурий әмгәккә четишлиқ мәһсулатларни мәни қилиши лазимлиқи, җүмлидин һәрқайси дөләт сода ширкәтлириниң хитайға мәбләғ селишиға һөкүмәт даирилириниң бәлгилик дәриҗидә арилишиши, шуниңдәк хитай һөкүмитиниң бу һәқтики мунасивәтлик қилмишлирини қәрәллик һалда сода дунясиға аңлитип туруши, шундақла зөрүр болғанда бу һәқтики сода низамини түзүп елан қилиши лазимлиқи дегәнләрни оттуриға қоюп "мушу арқилиқ ширкәтлиримизни қирғинчилиққа, ирқий тазилашқа, инсанийәткә қарши җинайәтләргә вә заманиви қуллуққа шерик болуп қелиштин сақлап қалғили болиду" дәп көрситиду.

Мәлум болушичә, мәзкур доклатниң елан қилиниши уйғур дияридики сиясий бастуруш мәсилисигә даир толиму әҗәллик, әмма узундин буян сәл қарилип келиниватқан бир мәсилини системилиқ һалда баян қилип бәргән болуп, көплигән һөкүмәтләрниң бу мәсилидики тонушини һәмдә мунасивәтлик мәбләғ селиш сиясәтлирини өзгәртишидә муһим рол ойнайду, дәп қаралмақтикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт