Xu ping: "Chén chüen'go emeliyette özini halaketke ittiriwatidu"

Muxbirimiz sada
2019-06-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur aptonom rayonining sékrétari chén chüen'go(otturida) xitay kommunistik partiyesi 19-nöwetlik qurultiyi shinjang wekiller yighinida. 2017-Yili 19-öktebir, béyjing.
Uyghur aptonom rayonining sékrétari chén chüen'go(otturida) xitay kommunistik partiyesi 19-nöwetlik qurultiyi shinjang wekiller yighinida. 2017-Yili 19-öktebir, béyjing.
AFP

Xitay hökümitining Uyghur diyaridiki basturushlirigha qarita amérika we bashqa gherb elliri qattiq naraziliq bildürüwatqan bir mezgilde, xitay da'iriliri ürümchide "Xitayche alahidilikke ige sotsiyalizim qurush boyiche shinjangda bixeter we tinch muhit berpa qilish" témisida bir "Saqchi xizmiti yighini" échilghan. Yighin'gha Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari chén chüen'go riyasetchilik qilghan.

19-Iyun échilghan mezkur yighinda chén chüen'go rayondiki barliq saqchi xadimliridin "Shi jinping yadroluqidiki partiye merkiziy komitétining shinjangni idare qilish bash istratégiyesini qet'iy ijra qilish, jem'iyet muqimliqini qet'iy saqlash" ni telep qilghan. Shuning bilen birge yene "Shinjangdiki saqchi xizmitide yéngiche weziyetni berpa qilish" ni alahide tekitligen.

Chén chüen'go sözide yene nuqtiliq qilip rayondiki saqchi organlirining atalmish "Tinch we emin shinjang" berpa qilishta oynighan rolini mutleq mu'eyyenleshtürgen shundaqla ularni "Yéngi dewrdiki saqchilarning xizmet burchi" gha asasen "Shinjangni idare qilish istratégiyesi" ge tayinip, "Tinch we emin shinjang berpa qilish nishanida axirighiche ching turush" qa ündigen.

Rayondiki "Saqchi xizmiti yighini" échilishtin del bir kün awwal, yeni 18-iyun küni Uyghur aptonom rayonluq partkomning sékrétari chén chüen'go yene turpanda "Xizmet tekshürüsh" te bolghan. U bu jeryanda atalmish "Xelqqe qulayliq saqchi ponkitliri" ni közdin kechürgen we bu jaylarning ijtima'iy muqimliqni qoghdashtiki muhim roligha yuqiri baha bergen.

Uningdin bashqa yene xitay j x ministirliqi 3-iyun ürümchi sheherlik j x idariside "Hal sorash" sen'et kéchiliki ötküzgen. Xewerde mezkur kéchilikning asasiy meqsiti rayondiki herqaysi qatlamdiki saqchi xadimlirining Uyghur diyarida qiliwatqan "Aldinqi sep" xizmetlirini "Medhiyelesh" we "Ilhamlandurush" ikenliki teshwiq qilin'ghan.

Chet'ellerdiki analizchilar xitay hökümitining Uyghur diyarida "Dölet térrorluqi" yürgüzüp kéliwatqanliqini ilgiri sürmekte. Halbuki xitay hökümiti rayondiki saqchi tarmaqlirini atalmish "Tinch we emin shinjang berpa qilish" üchün axirighiche küresh qilishqa ilhamlandurmaqta. Undaqta, xitay hökümitining bundaq bir teshwiqat oyuni oynishining meqsiti zadi néme?

"Béyjing bahari" zhurnilining muherriri xu ping ependining bildürüshiche, alliqachan "Saqchi döliti" ge aylan'ghan Uyghur diyarida échilghan "Saqchi xizmiti yighini" emeliyette pütkül rayonni chong bir üsti ochuq türmige aylandurushtin bashqa nerse emes iken.

Bu heqte amérika Uyghur birleshmisining hey'et ezasi jür'et obul ependining pikir bayan qilishiche, amérika-xitay soda munasiwiti keskinlishiwatqan bir peytte xitay hökümitining rayonda bundaq yighin échishining meqsiti bir tereptin amérika bilen qarshilishish bolsa, yene bir jehettin rayondiki atalmish "Térrorluqqa qarshi küresh" namida basturushni dawamlashturidighanliqining bir béshariti iken.

Xitay hökümitining Uyghur diyarida ikki milyondek Uyghur we bashqa millet serxillirini jaza lagérigha solap, qiyin-qistaqqa alghan bolsa, lagér sirtidikilerge qarita qattiq teqib siyasitini yürgüzüwatqanliqi melum bolmaqta. Mushundaq bir weziyettimu xitay hökümiti izchil halda xelq'aragha Uyghur diyaridiki yerlik xelqlerning shad-xoram we xatirjem yashawatqanliqi heqqide jar salmaqta. Közetküchiler bu "Shad-xoram" liqning peqet rayondiki xitay puqralirigha qaritilidighanliqini ilgiri sürmekte.

Derweqe, hazirgha qeder rayondiki xitay puqraliri xitay hökümitining Uyghurlargha qaritiwatqan basturushlirigha süküt qilip turmaqta. Bundaq bolushining sewebi néme? eger ularmu awaz chiqarghan bolsa, xitay hökümitining Uyghurlargha tutqan mu'amiliside yaxshilinish bolushi mumkinmu?

Xu ping ependi bu so'algha mundaq dep jawab berdi: "Méningche, bu bir köp tereplimilik murekkep bir ehwal. Bir jehettin xitay puqraliri Uyghurlar üchün awaz chiqirishtin qorqidu. Chünki xitay hökümiti ilgiri shinjangning ichi we sirtidikilerdin shinjang weziyiti heqqide söz qilghanliki kishilerning hemmisining qattiq "Edibini" bergen. Yene bir jehettin bezi xitay puqraliri, bu ish méning bilen munasiwetsiz, dep qaraydu. Shinjangda milletlerning kemsitilish we basturulush ehwali intayin éghir bolsimu, xitay puqraliri özini bundaq kemsitishning tesirige uchrighandek hés qilmaydu. Hazir shinjang bir 'saqchi döliti' ge aylinip bolghan boldi, shu yerdiki xitay puqralirimu elwette buning tesirge uchraydu. Lékin ular shinjangning weziyiti üchün awaz chiqarsa hökümetning qattiq qol mu'amilisige uchrishi mumkin, eger awaz chiqarmisa xatirjem yashiyalishi mumkin. Shunga bundaq ehwalda qulaqni yopuruwalidighan xitaylar köp salmaqni igileydu. Mushundaq bolghanliqtin egerde xitay puqraliri shinjang weziyitige qarita xitay hökümitige naraziliq bildürgen teqdirdimu, xitay kompartiyesining bundaq hakimmutleq hökümranliq torida buning tesiri unchilik zor bolmaydu."

Undaqta, xitay puqralirining Uyghurlar üchün awaz chiqirishi rayondiki weziyetning yaxshilinishida küchlük tesir peyda qilalmaydighan bir ehwalda amérika qatarliq démokratik eller xitayning rayonda élip bériwatqan "Shekli özgergen dölet térrorluqi" ni tosush üchün yene qandaq tirishchanliqlarni körsitishi kérek?

Jür'et obul ependi amérika hökümitidiki nurghun nopuzluq erbablarning xitayni eyiblep söz qiliwatqanliqi, emma buning yéterlik emeslikini, eng axirida amérika prézidénti donald trampning Uyghurlar üchün söz qilishining weziyette zor burulush hasil qilishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.

Xu ping ependi sözining axirida munda dédi: "Bundaq weziyet menggü dawamlashmaydu, bu éniq. Tarixtimu öz xelqini rehimsiz basturghan hökümranlar uzaq höküm sürelmigen. Bir milletni medeniyet jehettin yoq qilishqila nechche yüz yil kétidighan tursa, uni pütünley yoq qilish mumkin bolmaydighan ish. Chén chüen'goning shinjangda 'saqchi xizmiti yighini' échishi özini özi halaketke ittergenlik bilen barawer. U özige keynige qaytqudek imkaniyetni qaldurmaywatidu."

Toluq bet