Yalghuz kishilik namayishchilar: “Dunyaning Uyghurlarni untup qalmasliqi üchün, Uyghurning awazi üzülmisun”

Muxbirimiz méhriban
2020.02.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Maysem-Harvard-Universitetida-yalghuz-namayish.jpg Alime maysem mutellipowa xanim xarward uniwérsitétida yalghuz kishilik namayishni dawam qilmaqta.
RFA/Eziz

Yéqinqi birqanche yilda xitayning Uyghurlargha qaratqan basturushining barghanche kücheygenliki bildürülmekte. Bolupmu 2017-yili bashlan'ghan bir milyondin 3 milyon'gha qeder Uyghur we bashqa türkiy xelqlerning atalmish terbiyelesh lagérlirigha qamilish weziyiti gherb démokratik dölet hökümetlirining hem xelqaraliq kishilik hoquq teshkilatlirining jiddiy diqqitini qozghidi. Xelq'ara bésim netijiside xitay hökümitimu xelq'ara sehnilerde bu mesilige jawab bérishke mejbur bolup özini aqlap keldi.

Emma, 2020-yilining kirishi bilen xitayda tarqalghan korona wirusining dunyagha yamrashqa yüzlinishi wehimiside, xelq'arada diqqetning korona wirusidin yuqumlinish mesilisige aghdurulghanliqi otturigha chiqmaqta. Buning bilen bir qisim közetküchiler Uyghur mesilisige bolghan diqqetning susliship qélishidin endishe qilishqa bashlighan. Emma bu ehwalgha qarita Uyghurlar mesilisini anglitishta, özining yalghuz kishilik namayishi arqiliq tonulghan Uyghur pa'aliyetchiliridin gollandiyediki abduréhim ghéni ependi, amérikadiki Uyghur alimesi maysem mutellip xanim we gérmaniyediki abdulla toxti arish ependiler radiyomiz ziyaritini qobul qilip, öz köz qarashlirini otturigha qoydi.

2017-Yilidin bashlap Uyghur diyarida omumlashqan “Diniy radikalliq idiyesini tügitish”, “Kespiy terbiyelesh” qatarliq namlarda, milyonlighan Uyghurning lagérlargha qamilish weziyiti dunyaning diqqet merkizige aylandi. Uyghur weziyitini anglitishta, Uyghur teshkilatliri we kishilik hoquq teshkilatliridin bashqa yene Uyghurshunas alimlar we lagérlargha qamalghan uruq-tughqanliri heqqide shexsiy guwahliq bérishtin aktip pa'aliyetchilerge aylan'ghan “Yalghuz kishilik namayishchi”, “Musteqil pa'aliyetchi” bolup tonulghan bir türküm Uyghur pa'aliyetchilirimu barliqqa keldi.

Dem élish künliridin paydilinip, “Yalghuz kishilik namayishi” arqiliq, Uyghur weziyitini özi turushluq dölet we rayonlardiki xelqlerge anglitishni bir qanche aylardin buyan dawamlashturup kéliwatqan, gollandiyediki abduréhim ghéni ependi, gérmaniyediki abdulla toxti arish ependi we amérikining boston shehiridiki masachusséts téxnologiye institutining ghol hüjeyre tetqiqat merkizining diréktori doktor maysem mutellipowa xanim qatarliqlar Uyghurlar ehwalini tonushturushta tonulghan pa'aliyetchilerdur. 

Ular radi'omiz ziyaritini qobul qilip, özlirining yalghuz kishilik namayishini bashlishi we izchil dawamlashturushining sewebi, bu jehette yoluqqan mesililer we nöwette xitayda tarqalghan korona wirusidin yuqumlinish wehimisi dunyani qaplighan weziyette, Uyghur mesilisini dawamliq anglitishning muhimliqini tekitlidi. Ular yene muhajirettiki Uyghurlarning Uyghurlar mesilisini xelq'ara jem'iyetke bildürüshte némilerni qilalaydighanliqi we shexslerning ehwalini anglitishning Uyghurlar weziyitining xelq'araning diqqitini qozghashtiki ehmiyiti qatarliq mesililer toghrisida öz qarashlirini otturigha qoydi.

Yuqiriqi awaz ulinishidin söhbetning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.