Японийәниң 3 чоң шәһиридә “уйғур қирғинчилиқи” ни аңлитиш паалийити өткүзүлгән

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.06.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
японийәниң 3 чоң шәһиридә “уйғур қирғинчилиқи” ни аңлитиш паалийити өткүзүлгән Уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини чүшәндүрүш вә намайиш қилиш шәклини алған “карван паалийити” паалийитидин көрүнүш. 2022-Йили июн, японийә.
RFA/Erkin Tarim

Японийәниң кийото, осака вә коби шәһәрлиридә уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини чүшәндүрүш вә намайиш қилиш шәклини алған “карван паалийити” өткүзүлгән. Паалийәткә нагао әпәнди, нода әпәнди, соәда ханим, ниши кава әпәнди қатарлиқ 20 әтрапида парламент әзасиму қатнашқан. Уда үч күн үч чоң шәһәрдә давамлашқан паалийәттә японийә уйғур җәмийити идарә һәйитиниң әзаси халмәт рузахун әпәнди уйғурлар мәсилиси вә уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити тоғрисида доклат бәргән. Җаза лагери қурбаниниң укиси абдусәми әпәнди вә бәзи уйғурлар уруқ-туғқанлири тоғрисида гуваһлиқ бәргән.

Халмәт рузахун әпәнди телефон зияритимизни қобул қилип, бу паалийәтләр һәққидә мәлумат бәрди. У, алди билән японийәниң қәдимий чоң шәһири кийотода өткүзүлгән паалийәт тоғрисида мәлумат берип мундақ деди: “17-июн күни японийәниң әң қәдимий өлкиси болған кийотода, у йәрдики һәр қайси бутханиларниң раһиблириға һәм уйғурларни чүшәндүридиған һәм уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити тоғрисида мәлумат беридиған гуваһлиқ бериш паалийити өткүздуқ. Буниңға 50 әтрапида чоң раһиб қатнашти. Мән доклат бәрдим, абдусәми әпәнди гуваһлиқ бәрди”.

Халмәт рузахун әпәнди раһибларға уйғурлар тоғрисида гуваһлиқ бериштики мәқситиниң булар арқилиқ техиму көп японийәликләргә уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини чүшәндүрүш икәнликини тәкитләп мундақ деди: “кийото шәһиридә өткүзүлгән бу паалийәт японийәдики адәттики пуқраларғила әмәс, дини етиқади бар, мәхсус диний сорунларни башқуридиған кишиләргиму уйғур мәсилисини чүшәндүрүштин ибарәт болуп, алди билән уларға уйғур мәсилисини чүшәндүрүш, һәм булар арқилиқ техиму көп адәмләргә уйғурларниң еғир вәзийитини чүшәндүрүштин ибарәт. Буларға җаза лагерлири тоғрисида нәшр қилинған китаб тарқитип бәрдуқ. Йиғин ахирлашқандин кейин һәммә бирдәк бундин кейин кийото шәһиридә уйғурларниң еғир вәзийитини техиму көп кишиләргә чүшәндүридиғанлиқи тоғрисида вәдиләрни беришти”.

Бу паалийәтләрдә доклат бәргән халмәт рузахун әпәнди “карван паалийити” ниң иккинчи күни йәни18-июн күни японийәниң осака шәһиридә паалийәт елип берилғанлиқини көп санда парламент әзасиниң қатнашқанлиқини билдүрүп мундақ деди: “осака шәһиридә мәмликәтлик вә йәрлик парламент әзалири вә у йәрдә туруватқан уйғурлар билән бирликтә бу паалийәтни өткүздуқ. Бу паалийәт һәққидә икки һәптә бурун уқтуруш тарқатқан идуқ. Биз ойлап бақмиған шәкилдә көп киши қатнашти. 20 Әтрапида дөләтлик вә йәрлик парламент әзасиму иштирак қилди, уларғиму уйғурларниң һазирқи еғир, ечинишлиқ вәзийитини аңлатқан болдуқ”.

Халмәт рузахун әпәнди “карван паалийити” ниң үчинчи күни йәни, 19-июн күни бундин 20 йил бурун зор йәр тәврәш йүз бәргән кобе шәһиридә чоң паалийәт өткүзүлгәнликини баян қилип мундақ деди: “японийәниң кобе шәһиридики парламент әзалири вә у йәрдики уйғур қериндашлиримиз билән һәмкарлишип, ‛карван паалийити‚ өткүздуқ. У күни һаваниң қаттиқ иссиқ болушиға қаримай паалийәткә 7 йәрлик парламент әзасиму иштирак қилди. Икки саәт давам қилған намайишта тохтимай уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити оттуриға қоюлди. Бурун бу хил паалийәтләргә пәқәт қатнишип бақмиған уйғур қериндашлиримизму авазини чиқирип сөзлиди. Уда үч күн давамлашқан‚карван паалийити‛намидики паалийитимиз наһайити мувәппәқийәтлик ахирлашти”.

Японийәдики 3 чоң шәһиридә өткүзүлгән паалийәттә японийәдә яшаватқан абдусәми абдуреһим акиси тоғрисида гуваһлиқ бәргән. У, йиғинда акиси доктор абдухелил абдуреһимниң 1998-йили шинҗаң университетиниң әдәбият факултетини пүттүргәндин кейин бир йилчә юрти кәлпиндә наһийәлик телевизийә истансисида хизмәт қилғандин кейин, 1999-йили японийәгә чиқип чиба университетида оқуғанлиқини, бу университетта 10 йилчә магистирлиқ вә докторлуқ оқуши вә тәтқиқат ишлири билән шуғулланғандин кейин, йәни 2010-йили юртиға қайтқанлиқини, у үрүмчидә һәрәмбағ ширкитидә ишләватқан мәзгилидә, йәни, 2021-йили-11-айда уштумтут из-дерәксиз ғайиб болғанлиқини, әркин асия радийосиниң җиддий шәкилдә из-дерикини қилиш нәтиҗисидә тутқун қилинғанлиқиниң җәзимләштүрүлгәнликини аңлатқанлиқини баян қилди.

Хитайниң қирғинчилиқ сиясәтлиригә қарши наразилиқ намайишлири дуняниң һәрқайси җайлирида давамлишиватқинидәк японийәдиму изчил һалда давамлашмақта. японийәдә 2020-йили2-айда башланған мәзкур паалийәт һазирғичә охшимайдиған 30 өлкә вә шәһәрдә 90 мәйдан елип берилған болуп, паалийәт җәрянида җәмий 100 миң әтрапида варақчә тарқитилған. японийәдә өткүзүлүватқан бу паалийәтләрниң үниму болуватамду? халмәт рузахун әпәнди бу паалийәтләрниң үнүминиң зор болуватқанлиқини ейтти.

Игилишимизчә, 2021-йилида японийә парламентидила 15 қетимға йеқин паалийәт өткүзүш нәтиҗисидә 2022-йили2-айниң1-күни, японийә парламенти авам палатасида уйғур мәсилиси тоғрисида тунҗи қетимлиқ қарар мутләқ көп санлиқ парламент әзасиниң қоллиши билән рәсмий мақуллуқтин өткән. “уйғур қатарлиқларниң еғир кишилик һоқуқ вәзийити тоғрисидики қарар” дәп аталған қарар, японийә парламентида хитайға мунасивәтлик кишилик һоқуқ тоғрисидики тунҗи қетим мақулланған қарар һесаблинидикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.