Алмутада өткүзүлгән “мәркизий явро-асия тәтқиқати” намлиқ йиғинда уйғурлар нуқтилиқ муһакимә темиси болған

Әнқәрәдин ихтиярий мухбиримиз әркин тарим тәйярлиди
2024.06.10
merkizi-yawro-asiya-tetqiqati-1.jpg Қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида ечилған “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғинидин көрүнүш. 2024-Йили 5-июн.
RFA/Erkin Tarim

6-Айниң 6-күнидин 9-күнигичә қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” ниң 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғини чақирилған. Йиғинни уюштурғучиларниң билдүрүшичә, уйғурлар мәзкур илмий муһакимә йиғининиң асасий темисиға айланған.

Туран университетида өткүзүлгән бу илмий муһакимә йиғиниға шималий америка, явропа, русийә, шәрқий-җәнубий асия дөләтлири вә хитайдики университетлардин кәлгән тәтқиқатчилардин болуп, төт йүздин артуқ киши иштирак қилған. 6-Июн күни йиғинниң ечилиш мурасимида қазақистан уйғур тиятириниң сәнәтчилири уйғур нахша-уссуллиридин өрнәкләр көрсәткән.

Мәзкур йиғинға уйғур билим адәмлири вә уйғуршунас чәт әллик тәтқиқатчилардин болуп көп санда киши уйғурлар тоғрисида доклат бәргән. Йиғинда оттура асия хәлқлириниң тили, тарихи, мәдәнийити, нөвәттики вәзийити қатарлиқ мәзмунларда илмий доклатлар оқуп өтүлгән. Доктор абләт камалофниң билдүрүшичә, бу қетимқи илмий муһакимә йиғини, мәркизи явро-асия тәтқиқат җәмийити қурулғандин буянқи көлими зор болған йиғинларниң бири һесаблинидикән.

Қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида ечилған “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғинида америка уйғур тәтқиқат мәркизиниң мудири абдулһаким идрис әпәнди сөзлимәктә. 2024-Йили 5-июн.
Қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида ечилған “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғинида америка уйғур тәтқиқат мәркизиниң мудири абдулһаким идрис әпәнди сөзлимәктә. 2024-Йили 5-июн.
RFA/Erkin Tarim

Алмутадин зияритимизни қобул қилған туран университетиниң дотсенти зулфийә кәримова ханим, мундақ деди: “илмий муһакимә йиғинида явро-асиядики башқа милләтләр қатарида уйғур хәлқиниң тарихи вә мәдәнийити бойичиму бир қатар доклатлар сунулди. Буларниң ичидә лондон университети шәрқшунаслиқ вә африқа институти (SOAS) ниң пирофессори рәйчил харрис ханим, манчестер университетиниң пирофессори раин сам әпәнди, данийәлик уйғур мәдәнийәт тәтқиқатчиси руне стинберг, харвард университетидин әйсаҗан, америка уйғур тәтқиқат мәркизиниң мудири абдулһаким идрис, индиана университетидин гулниса нәзәрова ханим вә пирофессор гарднер бовиңдон (Gardner Bovingdon) қатарлиқ кишиләр уйғурлар тоғрисида доклат бәрди.”

У, булардин сирт қазақистанлиқ уйғур алимларниң уйғурлар тоғрисида доклат бәргәнликини баян қилди. У, мундақ деди: “қазақистанлиқ уйғуршунаслардин абләт камалоф, зулфийә кәримова вә дилрәба розийева қатарлиқлар уйғурлар тоғрисидики йеңи тәтқиқатлирини йиғин әһли билән ортақлашти.”

Қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида ечилған “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғинида уйғуршунаслар. 2024-Йили 5-июн.
Қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида ечилған “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғинида уйғуршунаслар. 2024-Йили 5-июн.
RFA/Erkin Tarim

Бу қетимқи илмий муһакимә йиғинида бәзи илим адәмлири уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити тоғрисида доклат бәргән. Зулфийә кәримова ханим бу тоғрилиқ мәлумат берип мундақ деди: “чехийәдин кәлгән яш тәтқиқатчи зәйинә муқайеваниң ‛лагерларда йетип чиққанлар вә уларниң уруқ-туғқанлири билән һәмкарлишиш усуллири‚ намлиқ мақалиси тиңшиғучиларниң зор диққитини қозғиди.”

Абдулһаким идрис әпәнди өзиниң “хитайниң уйғурларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқиниң арқа көрүнүши” намлиқ доклатида, уйғур қирғинчилиқиниң 2014-йилидин тартип системилиқ һалда елип бериливатқанлиқини мисаллар арқилиқ аңлатқанлиқини баян қилди.

“мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” намлиқ бу йиғинда мақалә оқуған көп сандики чәт әллик мутәхәссисләрму уйғурлар тоғрисида алаһидә тохталған. Зулфийә кәримова ханим уйғурларниң тили, тарихи, мәдәнийити, болупму нөвәттә хитай уйғур диярида елип бериватқан ирқий қирғинчилиқ қатарлиқларниң йиғинниң асаслиқ темисиға айланғанлиқини илгири сүрди.

Қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида ечилған “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғинида сәнәтчиләр номур тәқдим қилмақта. 2024-Йили 5-июн.
Қазақистанниң алмута шәһиридики туран университетида ечилған “мәркизи явро-асия тәтқиқатлири” 2024-йиллиқ илмий муһакимә йиғинида сәнәтчиләр номур тәқдим қилмақта. 2024-Йили 5-июн.
RFA/Erkin Tarim

“мәркизий явро-асия тәтқиқат җәмийити” америкада қурулған илмий тәтқиқат җәмийити болуп, мәзкур җәмийәтниң қурулушидики мәқсәт мәркизий явро-асия хәлқлири бойичә тәтқиқат елип бериватқан билим адәмлириниң өзара пикир алмаштуруши, тонушуши вә һәмкарлиқни күчәйтиштин ибарәт икән. Мәркизий явро-асия тәтқиқат җәмийитиниң тәтқиқат даирисигә оттура асиядики мустәқил болған дөләтләрдин сирт, уйғур дияри, моңғолийә, тибәт қатарлиқ җайларму киридикән. Бу җәмийәтниң һазирқи рәислик вәзиписини уйғур тарихчиси абләт камалоф өтәватқан болуп, дуняниң һәр қайси җайлиридин 500 әтрапида илим адими бу җәмийәткә әза икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.