Almutada ötküzülgen “Merkiziy yawro-asiya tetqiqati” namliq yighinda Uyghurlar nuqtiliq muhakime témisi bolghan

Enqeredin ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim teyyarlidi
2024.06.10
merkizi-yawro-asiya-tetqiqati-1.jpg Qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida échilghan “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” 2024-yilliq ilmiy muhakime yighinidin körünüsh. 2024-Yili 5-iyun.
RFA/Erkin Tarim

6-Ayning 6-künidin 9-künigiche qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” ning 2024-yilliq ilmiy muhakime yighini chaqirilghan. Yighinni uyushturghuchilarning bildürüshiche, Uyghurlar mezkur ilmiy muhakime yighinining asasiy témisigha aylan'ghan.

Turan uniwérsitétida ötküzülgen bu ilmiy muhakime yighinigha shimaliy amérika, yawropa, rusiye, sherqiy-jenubiy asiya döletliri we xitaydiki uniwérsitétlardin kelgen tetqiqatchilardin bolup, töt yüzdin artuq kishi ishtirak qilghan. 6-Iyun küni yighinning échilish murasimida qazaqistan Uyghur tiyatirining sen'etchiliri Uyghur naxsha-ussulliridin örnekler körsetken.

Mezkur yighin'gha Uyghur bilim ademliri we Uyghurshunas chet ellik tetqiqatchilardin bolup köp sanda kishi Uyghurlar toghrisida doklat bergen. Yighinda ottura asiya xelqlirining tili, tarixi, medeniyiti, nöwettiki weziyiti qatarliq mezmunlarda ilmiy doklatlar oqup ötülgen. Doktor ablet kamalofning bildürüshiche, bu qétimqi ilmiy muhakime yighini, merkizi yawro-asiya tetqiqat jem'iyiti qurulghandin buyanqi kölimi zor bolghan yighinlarning biri hésablinidiken.

Qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida échilghan “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” 2024-yilliq ilmiy muhakime yighinida amérika Uyghur tetqiqat merkizining mudiri abdulhakim idris ependi sözlimekte. 2024-Yili 5-iyun.
Qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida échilghan “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” 2024-yilliq ilmiy muhakime yighinida amérika Uyghur tetqiqat merkizining mudiri abdulhakim idris ependi sözlimekte. 2024-Yili 5-iyun.
RFA/Erkin Tarim

Almutadin ziyaritimizni qobul qilghan turan uniwérsitétining dotsénti zulfiye kerimowa xanim, mundaq dédi: “Ilmiy muhakime yighinida yawro-asiyadiki bashqa milletler qatarida Uyghur xelqining tarixi we medeniyiti boyichimu bir qatar doklatlar sunuldi. Bularning ichide london uniwérsitéti sherqshunasliq we afriqa instituti (SOAS) ning piroféssori reychil xarris xanim, manchéstér uniwérsitétining piroféssori ra'in sam ependi, daniyelik Uyghur medeniyet tetqiqatchisi runé stinbérg, xarward uniwérsitétidin eysajan, amérika Uyghur tetqiqat merkizining mudiri abdulhakim idris, indi'ana uniwérsitétidin gulnisa nezerowa xanim we piroféssor gardnér bowingdon (Gardner Bovingdon) qatarliq kishiler Uyghurlar toghrisida doklat berdi.”

U, bulardin sirt qazaqistanliq Uyghur alimlarning Uyghurlar toghrisida doklat bergenlikini bayan qildi. U, mundaq dédi: “Qazaqistanliq Uyghurshunaslardin ablet kamalof, zulfiye kerimowa we dilreba roziyéwa qatarliqlar Uyghurlar toghrisidiki yéngi tetqiqatlirini yighin ehli bilen ortaqlashti.”

Qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida échilghan “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” 2024-yilliq ilmiy muhakime yighinida Uyghurshunaslar. 2024-Yili 5-iyun.
Qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida échilghan “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” 2024-yilliq ilmiy muhakime yighinida Uyghurshunaslar. 2024-Yili 5-iyun.
RFA/Erkin Tarim

Bu qétimqi ilmiy muhakime yighinida bezi ilim ademliri Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisida doklat bergen. Zulfiye kerimowa xanim bu toghriliq melumat bérip mundaq dédi: “Chéxiyedin kelgen yash tetqiqatchi zeyine muqayéwaning ‛lagérlarda yétip chiqqanlar we ularning uruq-tughqanliri bilen hemkarlishish usulliri‚ namliq maqalisi tingshighuchilarning zor diqqitini qozghidi.”

Abdulhakim idris ependi özining “Xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqining arqa körünüshi” namliq doklatida, Uyghur qirghinchiliqining 2014-yilidin tartip sistémiliq halda élip bériliwatqanliqini misallar arqiliq anglatqanliqini bayan qildi.

“Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” namliq bu yighinda maqale oqughan köp sandiki chet ellik mutexessislermu Uyghurlar toghrisida alahide toxtalghan. Zulfiye kerimowa xanim Uyghurlarning tili, tarixi, medeniyiti, bolupmu nöwette xitay Uyghur diyarida élip bériwatqan irqiy qirghinchiliq qatarliqlarning yighinning asasliq témisigha aylan'ghanliqini ilgiri sürdi.

Qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida échilghan “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” 2024-yilliq ilmiy muhakime yighinida sen'etchiler nomur teqdim qilmaqta. 2024-Yili 5-iyun.
Qazaqistanning almuta shehiridiki turan uniwérsitétida échilghan “Merkizi yawro-asiya tetqiqatliri” 2024-yilliq ilmiy muhakime yighinida sen'etchiler nomur teqdim qilmaqta. 2024-Yili 5-iyun.
RFA/Erkin Tarim

“Merkiziy yawro-asiya tetqiqat jem'iyiti” amérikada qurulghan ilmiy tetqiqat jem'iyiti bolup, mezkur jem'iyetning qurulushidiki meqset merkiziy yawro-asiya xelqliri boyiche tetqiqat élip bériwatqan bilim ademlirining öz'ara pikir almashturushi, tonushushi we hemkarliqni kücheytishtin ibaret iken. Merkiziy yawro-asiya tetqiqat jem'iyitining tetqiqat da'irisige ottura asiyadiki musteqil bolghan döletlerdin sirt, Uyghur diyari, monggholiye, tibet qatarliq jaylarmu kiridiken. Bu jem'iyetning hazirqi re'islik wezipisini Uyghur tarixchisi ablet kamalof ötewatqan bolup, dunyaning her qaysi jayliridin 500 etrapida ilim adimi bu jem'iyetke eza iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.