Yawropa komissiyesi özining "Magnitiskiy yershari kishilik hoquq qanun" layihesini sun'ghan

Muxbirimiz erkin
2020-10-21
Share
Maros-Sefcovic-Maros-sefchowic.jpg Yawropa komissiyisining mu'awin prézidénti maros séfchowich(Maros Sefcovic) ependi yawropa parlaméntida sözlimekte. 2020-Yili 20-öktebir, biryussél, bélgiye.
AFP

Yawropa ittipaqining ijra'iye orgini bolghan yawropa komissiyesi 20-öktebir axiri özining "Dunyadiki kishilik hoquqqa dexli-terz qilish we depsende qilishqa qarita cheklesh tedbirlirini yolgha qoyush nizami" yeni "Yershari magnitiskiy qanuni" ni yawropa parlaméntigha sun'ghanliqini élan qildi. Eger bu qanun maqullansa, yawropa ittipaqi amérika, kanada, en'gliye we baltiq döletliridek yershari kishilik hoquq émbargo méxanizmigha ige bolidu.

Yawropa komissiyesining mu'awin prézidénti maros séfchowichning tekitlishiche, mezkur kishilik hoquq émbargo méxanizmi yawropa ittipaqini meyli qeyerde, kim bolsa bolsun kishilik hoquqni depsende qilghuchilarni jawabkarliqqa tartish üchün heriketchanliqqa ige qilidiken. U bu sözlerni 20-öktebir ötküzülgen axbarat yighinida tekitligen.

Maros séfchowich mundaq deydu: "Yawropa komissiyesi we yawropa ittipaqi tashqi ishlar-bixeterlik aliy komissari bügün dunya miqyasidiki kishilik hoquqqa dexli-terz qilish we depsende qilishqa qarita jazalash tedbirlirini yolgha qoyush nizami heqqidiki birleshme qanun layihesini sundi. Yawropa ittipaqining mezkur yershari émbargo méxanizmi resmiy ijra qilinishqa bashlighanda u yawropa ittipaqini meyli qeyerde, kim bolsa bolsun kishilik hoquqqa dexli-terz we depsende qilghuchilarni jawabkarliqqa tartish üchün heriketchanliqqa ige qilidu".

Maros séfchowichning tekitlishiche, mezkur qanun kishilik hoquq depsendichilirige sayahet cheklimisi qoyush, mal-mülkini tonglitish qatarliq tedbirlerni öz ichige alidiken. U: "Yawropa ittipaqi yershari kishilik hoquq méxanizmining mal-mülükni tonglitish, sayahet cheklimisi qoyush dégendek tedbirler bilen birdeklikke ige ikenliki körülmekte. Birleshme méxanizmda tunji qétim yawropa komissiyesige sayahet cheklimisining ijra qilinish ehwalini nazaret qilish hoquqi bérildi" dégen.

Yawropa komissiyisining qarari derhal bezi yawropa parlamént ezalirining qarshi élishi we qollishigha érishken. Yawropa parlaméntining latwiyelik ezasi sandra kalniténing tekitlishiche, yawropa ittipaqi bu méxanizmni ishlitip, shinjangda kishilik hoquqni depsende qiliwatqan shexslerni jazalishi kérek iken.

U, 20-öktebir yawropa taratqulirigha qilghan söz qilip, "Biz yawropa ittipaqining bu méxanizmni ishlitip, bélarusiye, wénézu'éla, shinjang yaki dunyaning herqandaq yéride zorawanliq we kishilik hoquqqa xilapliq qiliwatqan shexslerge émbargo yürgüzüshimiz lazim. Bu shexslerning yawropa ittipaqigha kirishi ret qilinishi, mal mülki tonglitilishi kérek" dégen.

Yawropa komissiyesining qarari Uyghur élidiki xitay emeldarlirining jawabkarliqqa tartilishini telep qiliwatqan kishilik hoquq teshkilatlirini ümidlendürgen. Wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatining mes'ul xadimi lusiye paruchi 20-öktebir ziyaritimizni qobul qilip, yéngi méxanizmning yawropa ittipaqini téximu asan, téximu téz, téximu heriketchanliqqa ige qilidighanliqini bildürdi.

Lusiye parachi: "Bundaq bir zor özgirishning ehmiyiti we uning netijisini chüshinishimiz üchün uning mezmunigha qarishimiz kérek, dep qaraymen. Birinchisi, yéngi émbargo méxanizmi mewjut émbargo méxanizmining ornigha almashmaydu. Emma bu yawropa ittipaqini kishilik hoquq depsendichiliklirige qarita téximu asan, téximu téz we téximu heriketchan imkaniyetke ige qilidu".

Lékin lusiye paruchi xanimning qarishiche, yawropa yershari kishilik hoquq émbargo méxanizmi yolgha qoyulghan teqdirdimu, yenila uning ijra qilinishigha heydekchilik qilish zörür iken. Lékin u yéngi émbargo méxanizmining "Kishilik hoquq depsendichilirini jawabkarliqqa tartip, özini mudapi'e qilalmaydighan xelqlerni qoghdashtiki küchlük qoral" ikenlikige qoshulidighanliqini bildürdi.

Lusiye paruchi mundaq dédi: "Men mana bu, mezkur yéngi émbargo méxanizming meqsiti we uni muhim qiliwatqan seweb, dep qaraymen. Qisqisi, bu qanun uningda éytilghandek'jismaniy, iqtisadi we sistémiliq chériklik qilmishliri arqiliq xorlash we jinayetke ishtirak qilghan'dölet yaki gheyriy dölet aktiyorlirini jawabkarliqqa tartishning ünümlük qorali bolidu".

Bezi Uyghur ziyaliylirining qarishiche, yawropa émbargo méxanizmida birer döletning ismi tilgha élinmighan bolsimu, lékin xitay nishanidiki asasliq dölet iken. Bu sözlerni merkizi firansiyediki "Yawropa Uyghur instituti" ning diréktori dilnur reyhan 20-öktebir ziyaritimizni qobul qilghanda qildi. U mundaq dédi: "Yawropa ittipaqining magnitiskiy qanuni birer döletni nishan qilmighan. Eger u xitayni nishan qilsa xéli köp döletler imza qoyghili unimaydu. Shunga gherbiy yawropa döletlirining ümidi aldi bilen imza qoydurup, andin melum bir döletni yeni xitayni nishan qilishtur".

Dilnur reyhanning tekitlishiche, yene bu qanunning imza qoyulushi bilen ijra qilinishi oxshash bolmighan ikki xil mesile iken. U yawropa ittipaqidiki pütün döletning bu qanunni birdek ijra qilishi natayinliqini bildürdi. Dilnur reyhan mundaq deydu: "Shunga ijra qilinish mesiliside bu qanunning pütün yawropa ittipaqida birdek ijra qilinishi natayin. Emma yaxshi yéri firansiye, gérmaniyedek küchlük eller öz döletliride ijra qilalaydu".

Wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatidiki lusiye paruchining qarishiche, nöwette yawropa ittipaqidiki bezi döletler xitaygha émbargo yürgüzüshke téxi teyyar emes iken. U: "Émbargo qorali ishlitilishke teyyar bolsimu, yawropa ittipaqi Uyghurlarni qollap, nurghun qararlarni alghan, ilham toxtigha saxarof mukapati bergen, nurghun bayanatlarni élan qilghan bolsimu, lékin men eza döletlerni xitaygha émbargo yürgüzüshke téxi teyyar emes, dep oylaymen".

Biraq yawropa ittipaqining yéngi émbargo méxanizmi uning jughrapiyilik cheklimige uchrighan hazirqi mewjut émbargo méxanizmigha oxshimaydiken. Melum bolushiche, yéngi émbargo méxanizmining ewzelliki, u dunya miqyasida kishilik hoquqqa dexli-teruz qilghan shexslerni nishanlaydiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.